Bronşiolitis Obliterans
Bronşiolitis obliterans, akciğerdeki en küçük hava yollarının iltihap ve skar dokusu nedeniyle kalıcı olarak daralmasıdır. Çocuklarda çoğunlukla adenovirüs gibi ağır bir enfeksiyonun ardından gelişir; geçmeyen öksürük, hırıltı, nefes darlığı ve sık ataklarla seyreder. Tanıda BT ve solunum testleri kullanılır. Tedavi atakları azaltmayı ve akciğeri korumayı hedefler; morarma ve ciddi nefes darlığı acil durumdur.
Bronşiolitis Obliterans Nedir?
Bronşiolitis obliterans, akciğerlerdeki en küçük hava yolları olan bronşiollerin iltihap ve ardından gelişen skar (nedbe) dokusu nedeniyle daralması ya da tıkanmasıdır. Kalıcı ve ilerleyici olabilen, nadir görülen kronik bir akciğer hastalığıdır. Çocuklarda en sık ağır bir solunum yolu enfeksiyonunun ardından gelişir ve postinfeksiyöz bronşiolitis obliterans olarak adlandırılır. Erişkinlerde ise akciğer veya kemik iliği nakli sonrası, bazı toksik gazların solunması ya da romatizmal hastalıklarla ilişkili olarak görülebilir.
Sık görülen ve genellikle birkaç haftada iyileşen bebeklik dönemi bronşiolitinden farklı bir tablodur; hava yollarındaki hasar kalıcıdır ve uzun süreli izlem gerektirir.
Belirtileri
- Haftalarca, aylarca geçmeyen öksürük
- Hırıltılı solunum (hışıltı) ve nefes darlığı
- Hızlı nefes alıp verme, efor veya beslenme sırasında çabuk yorulma
- Sık tekrarlayan akciğer enfeksiyonları ve balgam artışı
- Bebeklerde beslenme güçlüğü ve yetersiz kilo alımı
- İleri durumlarda dudaklarda ve tırnak diplerinde morarma
Belirtiler astım ya da tekrarlayan bronşit ile karışabilir; ancak astım ilaçlarına yanıt genellikle sınırlıdır.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Ağır viral enfeksiyonlar: Çocuklarda en sık neden adenovirüstür; kızamık, influenza, RSV ve Mycoplasma enfeksiyonları da tetikleyici olabilir.
- Nakil sonrası: Akciğer naklinde kronik rejeksiyonun, kemik iliği naklinde ise graft-versus-host hastalığının bir formu olarak görülebilir.
- Solunan zararlı maddeler: Bazı kimyasal gaz ve dumanlara maruziyet.
- Diğer: Romatoid artrit gibi bağ dokusu hastalıkları ve bazı ilaçlar.
Ağır enfeksiyon sırasında uzun süre yoğun bakım veya solunum desteği gereken çocuklarda risk daha yüksektir.
Tanı
Tanı; hastanın öyküsü (özellikle ağır bir enfeksiyon sonrası başlayan ve geçmeyen belirtiler), fizik muayene ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur. Yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografide (BT) mozaik görünüm ve hava hapsi tipik bulgulardır. Yaşı uygun hastalarda solunum fonksiyon testleri hava yolu tıkanıklığını gösterir. Gerekli görüldüğünde bronkoskopi yapılabilir; kesin tanı için nadiren akciğer biyopsisine ihtiyaç duyulur. Kistik fibrozis, immün yetmezlik ve yutma bozukluğu gibi benzer tablo yapan durumlar da araştırılır.
Tedavi ve Korunma
Hasarlı hava yollarını tamamen eski haline getiren bir tedavi yoktur; amaç atakları azaltmak, akciğer fonksiyonunu korumak ve çocuğun büyüme-gelişmesini desteklemektir. Tedavi planını çocuk göğüs hastalıkları uzmanı hastaya göre belirler ve şunları içerebilir:
- Hava yolunu genişleten ve iltihabı azaltan solunum (inhaler/nebül) ilaçları
- Bazı hastalarda kortikosteroid veya uzun süreli belirli antibiyotik tedavileri
- Enfeksiyon ataklarının hızlı tedavisi
- Gerekirse evde oksijen desteği
- Göğüs fizyoterapisi ve balgam temizleme teknikleri
- Yeterli beslenme desteği ve kilo takibi
Korunmada sigara dumanından uzak durmak, aşıların (grip ve pnömokok dahil) eksiksiz yapılması, kalabalık ortamlarda enfeksiyon riskini azaltmak ve düzenli kontrollere gitmek önemlidir. Birçok çocukta yaş ilerledikçe akciğer büyümesiyle belirtiler hafifleyebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Tanılı bir çocukta ateş, balgam artışı veya öksürükte belirgin kötüleşme olduğunda takip eden hekime başvurulmalıdır. Dudaklarda veya yüzde morarma, göğüs kafesinin içe çekilmesi, çok hızlı nefes alma, beslenememe ya da uyandırmakta güçlük varsa vakit kaybetmeden acil servise gidilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Bronşiolitis obliterans ile bronşiolit aynı şey mi?
Hayır. Bronşiolit bebeklerde sık görülen, genellikle birkaç haftada iyileşen bir enfeksiyondur. Bronşiolitis obliterans ise küçük hava yollarında kalıcı daralma bırakan, uzun süreli takip gerektiren nadir bir hastalıktır.
Bronşiolitis obliterans tamamen geçer mi?
Oluşan hava yolu hasarı genellikle kalıcıdır; ancak uygun tedavi ve izlemle ataklar azalabilir, çocuklarda akciğer büyüdükçe belirtiler çoğu zaman hafifler.
Hangi doktor bakar?
Çocuklarda çocuk göğüs hastalıkları uzmanı, erişkinlerde göğüs hastalıkları uzmanı takip eder. Nakil hastalarında nakil ekibiyle birlikte izlenir.
Atak sırasında morarma olursa ne yapmalıyım?
Dudaklarda veya yüzde morarma oksijen düzeyinin düştüğünü gösterebilir; bu durumda beklemeden acil servise başvurulmalıdır.
Ataklardan korunmak için neler yapılabilir?
Sigara dumanından uzak durmak, aşıları eksiksiz yaptırmak, enfeksiyon riskini azaltmak, önerilen ilaç ve fizyoterapiye düzenli devam etmek atak sıklığını azaltmaya yardımcı olur.
Kendi durumunuzu yazın, Bronşiolitis Obliterans ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →