El Ayak Ağız Hastalığı
Çoğunlukla 5 yaş altı çocuklarda görülen, Coxsackie virüsüne bağlı bulaşıcı enfeksiyon; el içi, ayak tabanı ve ağızda ağrılı döküntü ve yaralarla seyreder, genellikle bir haftada kendiliğinden geçer.
El Ayak Ağız Hastalığı Nedir?
El ayak ağız hastalığı, çoğunlukla Coxsackievirus adı verilen bağırsak virüsleri (enterovirüsler) tarafından oluşturulan, bulaşıcı bir çocukluk çağı enfeksiyonudur. Adını, hastalığın en tipik bulgusu olan el içi, ayak tabanı ve ağız içindeki döküntü ve yaralardan alır. En sık 5 yaş altı çocuklarda, özellikle kreş ve yuva ortamında görülür; ancak büyük çocuklar ve erişkinler de nadiren etkilenebilir. Genellikle hafif seyreder ve 7-10 gün içinde kendiliğinden iyileşir. Kızamık veya suçiçeği ile karıştırılmamalıdır; bunlardan farklı bir virüs grubuna bağlıdır.
Belirtileri Nelerdir?
Hastalık genellikle hafif ateş, iştahsızlık, halsizlik ve boğaz ağrısı ile başlar. Bir-iki gün sonra ağız içinde, dilde ve diş etlerinde ağrılı küçük yaralar (aftlar) ortaya çıkar; bu yaralar çocuğun yemesini ve içmesini zorlaştırabilir. Aynı dönemde el içlerinde, parmaklarda ve ayak tabanlarında kırmızı zeminli, bazen su toplayan (veziküler) döküntüler görülür. Döküntü kalça ve bacaklarda da olabilir. Kaşıntı genellikle belirgin değildir. Küçük bebeklerde huzursuzluk ve salya artışı ilk belirti olabilir.
Nasıl Bulaşır?
Virüs; öksürük ve hapşırıkla yayılan damlacıklar, hastanın burun-boğaz salgıları, döküntü içindeki sıvı ve dışkı yoluyla bulaşır. Kirli eller, ortak kullanılan oyuncaklar ve yüzeyler bulaşta önemli rol oynar. Bu nedenle kreş ve yuvalarda salgınlar halinde görülebilir. Hasta çocuk, belirtilerin başladığı ilk hafta en bulaştırıcı dönemdedir; ancak virüs iyileşmeden sonra haftalarca dışkıyla atılmaya devam edebilir. El yıkama, bulaşı önlemenin en etkili yoludur.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı çoğunlukla klinik muayeneyle konur; el, ayak ve ağızdaki tipik döküntü ve yaraların birlikte görülmesi hekim için yeterlidir. Rutin durumlarda laboratuvar testine gerek yoktur. Yalnızca ağır seyreden, alışılmadık veya salgın araştırması gereken durumlarda boğaz veya dışkı örneğinden virüs incelemesi yapılabilir. Ailenin, döküntünün yerleşimini ve çocuğun kreşte benzer vaka olup olmadığını hekime bildirmesi tanıyı kolaylaştırır.
Tedavi Yöntemleri
Hastalığa özgü bir ilaç veya antibiyotik yoktur; çünkü etken virüstür ve antibiyotikler etkisizdir. Tedavi belirtileri hafifletmeye yöneliktir: ateş ve ağrı için hekimin önerdiği ateş düşürücü/ağrı kesiciler kullanılır, bol sıvı verilerek sıvı kaybı önlenir. Ağız yaraları nedeniyle yemek yemek zorlaşabileceğinden, soğuk ve yumuşak gıdalar (yoğurt, dondurma, püre) tercih edilir; asitli, tuzlu ve baharatlı yiyeceklerden kaçınılır. Aspirin çocuklara verilmemelidir. İstirahat ve iyi hijyen iyileşmeyi hızlandırır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Çocuğun ağız yaraları nedeniyle hiç sıvı alamaması, idrarın azalması, dudak ve ağzın kuruması gibi sıvı kaybı (dehidratasyon) belirtileri; üç günden uzun süren yüksek ateş; aşırı halsizlik, sürekli uyku hali, boyun sertliği, şiddetli baş ağrısı veya havale acil değerlendirme gerektirir. Bağışıklığı zayıf çocuklarda ve çok küçük bebeklerde hastalık daha dikkatli izlenmelidir. Belirtiler hafif olsa bile tanının doğrulanması ve kreşe dönüş zamanı için hekime danışmak en doğrusudur.
Sık Sorulan Sorular
El ayak ağız hastalığı kaç günde geçer?
Hastalık çoğunlukla hafif seyreder ve 7-10 gün içinde kendiliğinden iyileşir. Ağız yaraları birkaç günde, el ve ayaktaki döküntüler bir haftada geriler.
Çocuğum ne zaman kreşe dönebilir?
Ateşi düştükten ve ağız yaraları nedeniyle rahat yiyip içebildikten sonra, genellikle döküntüler kuruduğunda dönebilir. Kesin süre için hekiminize danışın; virüs iyileşme sonrası da bir süre bulaşabilir.
Antibiyotik gerekir mi?
Hayır. Hastalık virüse bağlı olduğu için antibiyotikler etkisizdir ve gereksiz kullanılmamalıdır. Tedavi ateş, ağrı ve sıvı alımını destekleyerek belirtileri hafifletmeye yöneliktir.
Erişkinlere bulaşır mı?
Evet, nadiren de olsa erişkinler etkilenebilir; genellikle daha hafif geçirir veya belirtisiz taşıyıcı olabilir. Hasta çocukla temas eden yetişkinlerin el hijyenine dikkat etmesi önemlidir.
Hastalıktan nasıl korunulur?
En etkili korunma sık ve doğru el yıkamadır. Hastanın kullandığı eşya ve yüzeylerin temizlenmesi, oyuncakların paylaşılmaması ve hasta çocuğun bulaştırıcı dönemde topluluktan uzak tutulması bulaşı azaltır.
Kendi durumunuzu yazın, El Ayak Ağız Hastalığı ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →