Gömülü Yirmilik Diş

Ağız Yüz Ve Çene Cerrahisi
Halk arasında: gömük diş, gömülü diş

Gömülü yirmilik diş, ağzın en arkasında bulunan 20 yaş dişinin çene kemiği veya diş eti altında kalmasıdır. Belirtileri arasında ağrı, şişlik, kötü ağız kokusu ve perikoronit sayılabilir. Tanı panoramik röntgen ile konur. Tedavi seçenekleri izlem, antibiyotik veya cerrahi çekimdir. Her zaman çekim gerektirmez; karar hekim tarafından verilmelidir. Korunmada düzenli diş muayeneleri ve ağız hijyeni önemlidir. Kesin bilgi için hekime danışın.

Gömülü Yirmilik Diş Nedir?

Yirmilik dişler (üçüncü büyük azı dişleri veya akıl dişleri), ağız içinde en arkada yer alan ve genellikle 17–25 yaşları arasında çıkan son büyük azı dişleridir. Çoğu kişide dört adet yirmilik diş bulunur; ikisi üst, ikisi alt çenededir. Ancak bazı kişilerde bu dişlerin bir kısmı veya tamamı hiç gelişmez.

Gömülü yirmilik diş, çene kemiğinin veya diş etinin içinde kalan, ağız içine tamamen ya da kısmen sürmeyen yirmilik diştir. Evrimsel süreçte çene boyutlarının küçülmesi nedeniyle günümüzde birçok kişide yirmilik dişlerin sürebileceği yeterli yer yoktur. Bu nedenle yirmilik dişler diğer dişlere göre çok daha sık gömülü kalır; özellikle alt çenede sık görülür. Gömülü yirmilik dişler her zaman sorun yaratmaz; ancak bir kısmı ağrı, enfeksiyon, komşu dişlerde hasar ve kist gibi sorunlara yol açabilir ve çekilmeleri gerekebilir.

Gömülü Yirmilik Diş Türleri

Gömülülük Derecesine Göre

  • Tam gömülü diş: Diş tamamen çene kemiği içindedir ve ağızda hiç görünmez.
  • Yarı gömülü (kısmen sürmüş) diş: Dişin bir kısmı diş etini delip ağız içine çıkmış, kalan kısmı diş eti veya kemik altındadır. Diş ile diş eti arasında yiyecek ve bakteri biriktiği için en sık sorun yaratan durumdur.
  • Yumuşak doku gömülü diş: Diş kemikten çıkmış ancak diş eti altında kalmıştır.

Dişin Konumuna Göre

  • Mezioangular (öne eğik): Diş öndeki ikinci büyük azı dişine doğru eğiktir; en sık görülen konumdur.
  • Distoangular (arkaya eğik): Diş çenenin arka kısmına doğru eğiktir.
  • Vertikal (dik): Diş normal yönde ancak sürememiştir.
  • Horizontal (yatay): Diş tamamen yatay konumdadır ve öndeki dişin köküne doğru bakar.
  • Diğer konumlar: Ters veya yanak ya da dil tarafına doğru eğik konumlar.

Neden Gömülü Kalır?

  • Çenede yeterli yer olmaması
  • Dişin anormal açıyla gelişmesi
  • Önündeki dişin sürme yolunu engellemesi
  • Kalın kemik veya diş eti dokusu
  • Genetik faktörler ve çene yapısı

Belirtileri Nelerdir?

Gömülü yirmilik dişler hiçbir belirti vermeyebilir ve rutin diş muayenesi veya röntgende tesadüfen fark edilebilir. Sorun oluşturduklarında şu belirtiler görülebilir:

  • Ağzın en arka kısmında, çene köşesinde ağrı
  • Diş etinde şişlik, kızarıklık ve hassasiyet
  • Çenede ve yüzde şişlik
  • Ağız açmada güçlük ve kısıtlılık
  • Çiğneme ve yutma sırasında ağrı
  • Ağız kokusu ve ağızda kötü tat
  • Diş eti kanaması
  • Kulağa ve başa yayılan ağrı
  • Boyunda lenf bezlerinde şişlik ve hassasiyet
  • Ateş (enfeksiyon durumunda)

Komplikasyonlar

  • Perikoronit: Yarı gömülü yirmilik dişin üzerini örten diş eti kapağının altında yiyecek artıkları ve bakterilerin birikmesi sonucu gelişen iltihaptır. Gömülü yirmilik dişlerin en sık sorunudur. Ağrı, şişlik, ağız açmada güçlük, kötü tat ve ateşle seyreder; tekrarlayıcı olabilir.
  • Komşu dişte çürük: Gömülü diş ile öndeki ikinci büyük azı dişi arasında temizlenmesi zor bir alan oluşur; bu bölgede çürük gelişebilir. Bazen sağlam olan ikinci büyük azı dişi bu nedenle kaybedilebilir.
  • Komşu dişin kökünde erime: Özellikle yatay konumdaki dişler öndeki dişin köküne baskı yaparak kök erimesine yol açabilir.
  • Diş eti hastalığı ve kemik kaybı: Komşu dişin arka yüzeyinde.
  • Kist ve tümör oluşumu: Gömülü dişin etrafındaki kese (folikül) sıvıyla dolarak kiste dönüşebilir (dentigeröz kist). Kist büyüyerek çene kemiğinde hasara, komşu dişlerde ve sinirlerde zarara yol açabilir. Nadiren iyi huylu tümörler de gelişebilir.
  • Apse ve yayılan enfeksiyonlar: Enfeksiyon yüz, boyun ve ağız tabanı dokularına yayılabilir; nadiren hayatı tehdit edebilir.
  • Dişlerde çapraşıklık: Yirmilik dişlerin ön dişlerde çapraşıklığa yol açtığı yaygın bir inanıştır; ancak bu konudaki bilimsel kanıtlar sınırlıdır.

Tanı Nasıl Konur?

  • Ağız içi muayene: Diş hekimi yirmilik dişin bölgesini, diş etini, komşu dişleri ve enfeksiyon belirtilerini değerlendirir.
  • Panoramik röntgen: Tüm dişleri ve çene kemiklerini tek bir görüntüde gösterir. Yirmilik dişin konumunu, köklerinin şeklini, komşu dişlerle ilişkisini ve kist varlığını değerlendirmek için temel tetkiktir.
  • Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (dental tomografi): Alt çene yirmilik dişlerinin kökleri, alt dudak ve çeneye duyu veren sinirin (alt alveolar sinir) kanalına çok yakın görünüyorsa, sinir ile diş arasındaki ilişkiyi üç boyutlu olarak değerlendirmek ve çekim riskini planlamak için kullanılır.

Tedavi Seçenekleri

Takip

Hiçbir belirti vermeyen, enfeksiyona yol açmayan, komşu dişlere zarar vermeyen ve çevresinde kist bulunmayan gömülü yirmilik dişler her zaman çekilmek zorunda değildir. Bu dişler düzenli diş hekimi muayenesi ve röntgenlerle takip edilebilir. Çekim kararı, dişin konumu, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve olası riskler değerlendirilerek kişiye özel verilir.

Perikoronit ve Enfeksiyon Tedavisi

  • Diş eti kapağının altının diş hekimi tarafından antiseptik solüsyonlarla temizlenmesi
  • Ilık tuzlu su ve antiseptik gargaralar
  • Ağrı kesiciler
  • Yaygın enfeksiyon, ateş veya şişlik varsa antibiyotik tedavisi
  • Apse varsa drenaj
  • Enfeksiyon geçtikten sonra, tekrarlamaması için genellikle dişin çekilmesi önerilir

Gömülü Yirmilik Diş Çekimi (Cerrahi Çekim)

Aşağıdaki durumlarda gömülü yirmilik dişin çekilmesi önerilir:

  • Tekrarlayan perikoronit atakları
  • Gömülü dişte veya komşu dişte çürük
  • Komşu dişin kökünde erime
  • Kist veya tümör varlığı
  • Diş eti hastalığına yol açması
  • Ortodontik veya protetik tedavi planlaması gereği
  • Kalıcı ağrı

Çekim nasıl yapılır? Gömülü yirmilik diş çekimi genellikle ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanı veya deneyimli bir diş hekimi tarafından, lokal anestezi altında yapılır. Gerekli durumlarda sedasyon (bilinçli uyutma) veya genel anestezi kullanılabilir. Diş eti açılır, gerekirse dişin üzerindeki kemik bir miktar kaldırılır ve diş daha kolay çıkarılabilmesi için parçalara bölünebilir. İşlem sonrası diş eti dikilir. Çekim genellikle 20–60 dakika sürer.

Çekim için ideal yaş: Çekim gerekiyorsa genç erişkinlikte (genellikle 18–25 yaş) yapılması daha kolaydır; çünkü kökler henüz tam gelişmemiştir, kemik daha esnektir ve iyileşme daha hızlıdır.

Çekim Sonrası Bakım

  • Çekim yerine konulan tamponu yaklaşık 30–45 dakika ısırılı tutun.
  • İlk 24 saat ağzınızı çalkalamayın, tükürmeyin, pipetle içecek içmeyin; oluşan kan pıhtısının yerinden çıkmaması iyileşme için çok önemlidir.
  • İlk 24–48 saat yanak üzerine aralıklı olarak soğuk kompres uygulayın; şişliği azaltır.
  • İlk gün sıcak yiyecek ve içeceklerden kaçının; ılık veya soğuk, yumuşak gıdalar tüketin.
  • Çekim tarafıyla çiğnemeyin.
  • Sigara içmeyin; sigara iyileşmeyi geciktirir ve kuru soket riskini artırır.
  • Hekiminizin önerdiği ağrı kesici ve diğer ilaçları düzenli kullanın.
  • 24 saat sonra hekiminizin önerdiği şekilde ılık tuzlu su veya antiseptik gargara ile nazikçe çalkalayın.
  • Dişlerinizi fırçalamaya devam edin; ancak çekim bölgesine dikkat edin.
  • Başınızı yükseltilmiş yastıkla yatın.
  • Dikişler genellikle 7–10 gün sonra alınır veya kendiliğinden erir.

Çekimden Sonra Görülebilecek Durumlar

  • Şişlik ve ağrı: İlk 2–3 gün en belirgindir, sonra azalır.
  • Ağız açmada kısıtlılık: Birkaç gün sürebilir.
  • Hafif kanama: İlk 24 saatte normaldir.
  • Kuru soket (alveolit): Kan pıhtısının erken kaybolması sonucu çekimden 2–4 gün sonra başlayan, kulağa yayılan şiddetli ağrı ve kötü koku. Diş hekimi tarafından tedavi edilir.
  • Sinir hasarı: Nadiren alt dudak, çene veya dilde uyuşma ya da his değişikliği görülebilir; çoğu zaman geçicidir ve aylar içinde düzelir, çok nadiren kalıcı olabilir.
  • Üst çenede sinüs bağlantısı: Nadir.

Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?

Ağzınızın arka kısmında tekrarlayan ağrı, diş etinde şişlik ve kızarıklık, ağız açmada güçlük, ağızda kötü tat ve koku ya da yirmilik dişinizin bulunduğu bölgede çiğnerken ağrı varsa diş hekiminize başvurun. Belirti olmasa bile 16–20 yaşları arasında yirmilik dişlerinizin durumunu değerlendirmek için diş hekimi muayenesi ve panoramik röntgen yaptırmanız önerilir.

Acil durum: Yüzde, çene altında veya boyunda hızla artan şişlik, yüksek ateş, yutma veya nefes alma güçlüğü, ağzı neredeyse hiç açamama, dilin yukarı itilmesi, salya akması ya da çekim sonrası durdurulamayan kanama varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Gömülü yirmilik dişler diş hekimleri ve ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Diş dizilim sorunlarında ortodonti, diş eti sorunlarında periodontoloji, tanıda ağız, diş ve çene radyolojisi uzmanları sürece katılır; yayılan ciddi enfeksiyonlarda kulak burun boğaz ve acil tıp uzmanları görev alır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Gömülü yirmilik diş hangi belirtilere yol açar?

Gömülü dişler ağrı, diş eti şişliği, kötü ağız kokusu, çene ve kulak ağrısı yapabilir. Kısmi gömülü dişlerde iltihap (perikoronit) sık görülür. Hiç belirti vermeyen dişler de olabilir.

Gömülü yirmilik diş çekilmeli mi?

Her gömülü diş çekilmek zorunda değildir. Ağrı, enfeksiyon, kist oluşumu veya çevre dişlere zarar riski varsa çekim önerilir. Karar, diş hekiminin muayene ve röntgen bulgularına göre verilmelidir.

Gömülü diş çekimi nasıl yapılır?

Çekim lokal anestezi altında yapılır. Dişin konumuna göre basit çekim veya cerrahi çekim uygulanır. Cerrahi çekimde diş eti ve kemikten küçük bir parça çıkarılarak dişe ulaşılır; işlem sonrası dikiş atılabilir.

Gömülü yirmilik diş nasıl anlaşılır?

Diş hekimi klinik muayenede şüphelenirse panoramik röntgen ister. Röntgen, dişin çene kemiği içindeki konumunu ve çevre dokularla ilişkisini gösterir. Böylece tanı kesinleşir.

Hamilelikte gömülü diş çekimi güvenli midir?

Hamilelikte rutin diş çekimi genellikle ikinci üç aylık dönemde yapılabilir. Ancak riskli durumlarda, gebeliğin sonlandırılması beklenebilir. Hekim kontrolünde karar verilmelidir.

Gömülü Yirmilik Diş ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Gömülü Yirmilik Diş ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →