Hiperkalsemi

Hiperkalsemi Nedir?

Hiperkalsemi, kandaki kalsiyum düzeyinin normalin üzerine çıkmasıdır. Kalsiyum; kemiklerin yapısı, kasların kasılması, sinir iletimi ve kalp ritmi için gerekli bir mineraldir. Kandaki düzeyi başta paratiroid hormonu ve D vitamini olmak üzere çeşitli mekanizmalarla dar bir aralıkta tutulur. Bu denge bozulduğunda kalsiyum kanda yükselir.

Hafif hiperkalsemi çoğu zaman belirti vermez ve rutin kan tahlilinde tesadüfen fark edilir. Belirgin yükseklikler ise böbrekleri, sindirim sistemini, sinir sistemini ve kalbi etkileyebilir.

Belirtileri

Belirtiler kalsiyumun ne kadar yüksek olduğuna ve ne kadar hızlı yükseldiğine bağlıdır:

• Aşırı susama ve sık idrara çıkma
• Bulantı, kusma, iştahsızlık ve kabızlık
• Karın ağrısı
• Halsizlik, kas güçsüzlüğü ve çabuk yorulma
• Kemik ağrıları
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, huzursuzluk veya çökkün ruh hali
• Böbrek taşı ve buna bağlı yan ağrısı

Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali, şiddetli kusma, belirgin sıvı kaybı veya çarpıntı-ritim bozukluğu gelişirse bu durum acildir; hemen 112 acil çağrı merkezini arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Hiperkalseminin en sık iki nedeni primer hiperparatiroidi ve kanserlerdir:

• Primer hiperparatiroidi: Boyundaki paratiroid bezlerinden birinin (çoğunlukla iyi huylu bir büyüme nedeniyle) fazla hormon üretmesi; ayaktan hastalarda en sık nedendir
• Kanserler: Bazı kanserlerin kemiğe yayılması veya kalsiyumu yükselten maddeler salgılaması; hastanede yatan hastalarda sık nedendir
• Aşırı ve kontrolsüz D vitamini ya da kalsiyum takviyesi kullanımı
• Tiyazid grubu idrar söktürücüler ve lityum gibi bazı ilaçlar
• Sarkoidoz gibi bazı granülomatöz hastalıklar
• Uzun süre hareketsiz kalma (yatağa bağımlılık)
• Ciddi sıvı kaybı ve bazı hormonal hastalıklar

Primer hiperparatiroidi özellikle menopoz sonrası kadınlarda daha sık görülür.

Tanı

Tanı kan kalsiyum ölçümüyle konur. Kalsiyumun bir kısmı kandaki albümin proteinine bağlı olduğundan doktorunuz albümin düzeyini de değerlendirir veya iyonize kalsiyum ölçtürebilir. Nedeni bulmak için en önemli test paratiroid hormonu (PTH) düzeyidir. Buna ek olarak fosfor, D vitamini, böbrek fonksiyon testleri ve idrarda kalsiyum ölçümü istenebilir. Böbrek taşı ve kemik erimesi açısından görüntüleme, kanser şüphesinde ise ileri tetkikler planlanabilir.

Tedavi ve Korunma

Tedavi, kalsiyumun ne kadar yüksek olduğuna, belirtilere ve altta yatan nedene göre hekim tarafından belirlenir. Hafif ve belirtisiz durumlarda düzenli takip ve yeterli sıvı alımı yeterli olabilir. Belirgin yükseklikte hastanede damar yoluyla sıvı verilmesi ve kalsiyumu düşüren ilaçlar kullanılabilir.

Asıl hedef nedenin tedavisidir: Primer hiperparatiroidide uygun hastalarda fazla hormon üreten bezin cerrahi olarak alınması kalıcı çözüm sağlayabilir. İlaç kaynaklı durumlarda ilacın doktor kontrolünde değiştirilmesi gerekebilir; kullandığınız ilaçları kendi kararınızla bırakmayın.

Korunma ve takip için:

• D vitamini ve kalsiyum takviyelerini yalnızca doktor önerisiyle ve önerilen dozda kullanın
• Doktorunuz aksini söylemedikçe yeterli sıvı tüketin
• Mümkün olduğunca hareketli kalın
• Hiperkalsemi öykünüz varsa kontrol kan tahlillerini aksatmayın

Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?

Kan tahlilinizde kalsiyum yüksek çıktıysa, açıklanamayan susama, sık idrara çıkma, kabızlık, halsizlik veya tekrarlayan böbrek taşı yaşıyorsanız bir iç hastalıkları uzmanına başvurun. Yüksek doz D vitamini kullanırken bulantı, kusma ve halsizlik gelişirse takviyeyi kullanmaya devam etmeden hekiminize danışın.