Kronik Kaşıntı (Pruritus)
Kronik kaşıntı (pruritus), altı haftadan uzun süren kaşıntıdır. Deri kuruluğu, egzama veya ürtiker gibi deri hastalıklarından kaynaklanabildiği gibi, deride döküntü olmadan böbrek, karaciğer, tiroid veya kan hastalıklarının belirtisi de olabilir. Tanı muayene ve kan tahlilleriyle konur. Tedavi nedene yöneliktir; nemlendirme ve ılık duş gibi önlemler rahatlatır. Kilo kaybı, gece terlemesi veya sarılık eşlik ediyorsa hekime başvurulmalıdır.
Kronik Kaşıntı Nedir?
Kaşıntı (tıbbi adıyla pruritus), deriyi kaşıma isteği uyandıran rahatsız edici bir histir. Altı haftadan uzun süren kaşıntıya kronik kaşıntı denir. Bazen egzama gibi görünür bir deri hastalığına eşlik ederken bazen deride hiçbir döküntü olmadan ortaya çıkar. Döküntüsüz ve uzun süren kaşıntı, deri dışındaki bir sağlık sorununun ilk işareti olabileceğinden mutlaka değerlendirilmelidir.
Belirtileri
- Vücudun bir bölgesinde ya da tamamında haftalardır süren kaşıntı
- Geceleri artan ve uykuyu bölen kaşıntı
- Kaşımaya bağlı çizikler, kabuklanma, deride kalınlaşma veya renk değişikliği
- Deri kuruluğu, pullanma
- Bazı kişilerde yanma, batma veya karıncalanma hissi
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Kronik kaşıntının pek çok nedeni vardır ve bazen birden fazlası birlikte bulunur:
- Deri hastalıkları: deri kuruluğu (kserozis), egzama, sedef, ürtiker, uyuz, mantar enfeksiyonları
- Sistemik hastalıklar: kronik böbrek hastalığı, karaciğer ve safra yolu hastalıkları, tiroid bozuklukları, diyabet, demir eksikliği
- Kan hastalıkları: polisitemi vera ve lenfoma gibi hastalıklar kaşıntıyla başlayabilir
- Sinir sistemi kaynaklı nedenler: sinir sıkışmaları, zona sonrası sinir hasarı
- İlaçlar: bazı ağrı kesiciler, tansiyon ilaçları ve antibiyotikler
- Psikolojik etkenler: stres, kaygı ve depresyon kaşıntıyı başlatabilir veya artırabilir
İleri yaş, sık ve sıcak duş alma, kuru hava ve sert sabunlar deri kuruluğunu artırarak kaşıntıyı kolaylaştırır.
Tanı
Hekim kaşıntının süresini, yerini, gece artıp artmadığını, kullanılan ilaçları ve eşlik eden şikayetleri sorar, deriyi muayene eder. Deride bir hastalık görülmüyorsa altta yatan nedeni bulmak için kan sayımı, demir, böbrek, karaciğer ve tiroid testleri ile kan şekeri istenebilir. Gerekirse akciğer grafisi, ultrason veya deri biyopsisi yapılabilir. Değerlendirmeye dermatoloji uzmanı ile başlanabilir; sonuca göre dahiliye gibi diğer bölümlere yönlendirme yapılır.
Tedavi ve Korunma
Tedavinin temeli, kaşıntıya yol açan nedenin bulunup tedavi edilmesidir. Nedene yönelik tedaviyle birlikte hekim, deriyi rahatlatan kremler veya kaşıntıyı azaltan ilaçlar önerebilir. Günlük hayatta şu önlemler yardımcı olur:
- Kısa süreli, ılık duş alın; çok sıcak sudan kaçının
- Parfümsüz, yumuşak temizleyiciler kullanın
- Duştan sonra deri hafif nemliyken nemlendirici sürün
- Pamuklu, bol giysiler tercih edin; yün ve sentetik kumaşlar kaşıntıyı artırabilir
- Tırnaklarınızı kısa tutun, kaşıma yerine soğuk kompres deneyin
- Reçetesiz ilaç veya kremleri uzun süre kendi başınıza kullanmayın
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
İki haftadan uzun süren, uykuyu bozan veya tüm vücuda yayılan kaşıntıda bir hekime başvurun. Kaşıntıya açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi, ateş, aşırı halsizlik, sarılık veya boyunda ya da koltuk altında şişlik eşlik ediyorsa gecikmeden hekime başvurun. Kaşıntıyla birlikte dudak, dil veya boğazda şişlik ve nefes darlığı gelişirse acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
Deride hiçbir şey yokken vücudum neden kaşınır?
Döküntüsüz kaşıntının en sık nedeni deri kuruluğudur. Ancak böbrek, karaciğer, tiroid hastalıkları, demir eksikliği, bazı kan hastalıkları ve ilaçlar da buna yol açabilir. Uzun süren kaşıntıda hekim muayenesi ve kan tahlilleriyle neden araştırılmalıdır.
Kaşıntı hangi hastalıkların belirtisi olabilir?
Egzama, sedef, ürtiker ve uyuz gibi deri hastalıklarının yanı sıra kronik böbrek hastalığı, safra akışının bozulduğu karaciğer hastalıkları, tiroid bozuklukları, diyabet ve lenfoma gibi hastalıklarda da görülebilir. Kaşıntı tek başına tanı koydurmaz; değerlendirmeyi hekim yapar.
Gece artan kaşıntı neyi gösterir?
Kaşıntı birçok nedende geceleri daha belirgin hissedilir. Aynı evde yaşayan diğer kişilerde de gece kaşıntısı varsa uyuz akla gelir. Gece terlemesi ve kilo kaybı eşlik ediyorsa gecikmeden hekime başvurulmalıdır.
Kaşıntı için hangi bölüme gitmeliyim?
İlk değerlendirme için dermatoloji uygundur. Deride bir hastalık bulunmazsa istenen tahlillerin sonucuna göre dahiliye veya ilgili diğer bölümlere yönlendirme yapılabilir.
Stres kaşıntı yapar mı?
Stres ve kaygı kaşıntıyı başlatabilir veya var olan kaşıntıyı artırabilir. Yine de kaşıntıyı strese bağlamadan önce diğer nedenlerin hekim tarafından dışlanması gerekir.
Kendi durumunuzu yazın, Kronik Kaşıntı (Pruritus) ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →