Kronik Venöz Yetmezlik

Kalp Ve Damar Cerrahisi

Kronik venöz yetmezlik, bacak toplardamarlarındaki kapakçıkların işlevini yitirmesiyle kanın bacaklarda birikmesi sonucu gelişen uzun süreli bir damar hastalığıdır. Ağırlık hissi, şişlik, varis ve deri değişiklikleriyle seyredebilir. Bu sayfada belirtileri, risk faktörlerini, Doppler ile tanıyı, kompresyon ve girişimsel tedavileri ve ne zaman doktora başvurulması gerektiğini bulabilirsiniz.

Kronik Venöz Yetmezlik Nedir?

Kronik venöz yetmezlik, bacaklardaki toplardamarların (venlerin) kanı kalbe doğru yeterince etkili taşıyamaması sonucu ortaya çıkan, uzun süreli bir damar hastalığıdır. Sağlıklı bir bacakta toplardamarların içinde, kanın yalnızca yukarı doğru akmasına izin veren küçük kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar zayıfladığında veya hasar gördüğünde kan geri kaçar, bacak damarlarında birikir ve damar içindeki basınç artar. Bu duruma venöz reflü de denir.

Hastalık çoğunlukla yavaş ilerler. Başlangıçta ayak bileğinde hafif şişlik ve bacaklarda ağırlık hissi gibi belirtilerle kendini gösterirken, tedavi edilmediğinde deri değişiklikleri ve bacak yaraları gibi daha ileri sonuçlara yol açabilir. Varisler, kronik venöz yetmezliğin en tanınan görünümüdür; ancak her kronik venöz yetmezlik varis olarak görülmez ve her varis aynı derecede soruna işaret etmez.

Kronik venöz yetmezlik toplumda oldukça yaygındır. Özellikle uzun süre ayakta durmayı gerektiren mesleklerde çalışanlarda, kadınlarda ve ileri yaştakilerde daha sık görülür. Erken tanı ve doğru yönetimle şikayetlerin büyük bölümü kontrol altına alınabilir.

Belirtileri

Belirtiler kişiden kişiye değişir ve gün içinde, özellikle akşama doğru artma eğilimindedir. Bacakları yükseğe kaldırıp dinlendirmek şikayetleri çoğunlukla hafifletir.

  • Bacaklarda ağırlık, yorgunluk ve dolgunluk hissi
  • Ayak bileği ve bacak alt kısmında akşamları artan şişlik (ödem)
  • Bacaklarda sızlama, yanma veya zonklama
  • Gece bacak krampları ve huzursuz bacak hissi
  • Kaşıntı, özellikle ayak bileği çevresinde
  • Gözle görülen genişlemiş, kıvrımlı varis damarları ve örümcek ağı şeklinde ince damar belirginleşmeleri
  • Ayak bileği çevresinde deride koyulaşma, kahverengi renk değişikliği
  • Derinin kuruması, ekzema benzeri kızarıklık ve pullanma
  • Deri altı dokunun sertleşmesi
  • İleri dönemde iyileşmesi zor bacak yaraları (venöz ülser)

Bir bacakta ani başlayan şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve ağrı derin ven trombozu işareti olabilir. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kanlı balgam eşlik ediyorsa acil durum olabilir; bu durumlarda beklemeden 112 aranmalı veya en yakın acile gidilmelidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kronik venöz yetmezliğin temelinde ven kapakçıklarının işlevini yitirmesi ya da ven duvarının zayıflaması yatar. Bunun birincil (özgün) nedeni çoğu zaman genetik yatkınlık ve yaşlanmayla ilişkilidir. İkincil nedenler arasında geçirilmiş derin ven trombozu sonrası gelişen kapakçık hasarı (post-trombotik sendrom), bacak travması ve damar anomalileri sayılabilir.

Risk faktörleri şunlardır:

  • Ailede varis veya venöz hastalık öyküsü
  • İleri yaş
  • Kadın cinsiyet; hormonal etkiler, gebelik ve doğum sayısı
  • Fazla kilo ve obezite
  • Uzun süre ayakta ya da oturarak çalışmayı gerektiren meslekler (öğretmenlik, kuaförlük, satış, ofis işleri, şoförlük gibi)
  • Hareketsiz yaşam
  • Geçirilmiş derin ven trombozu veya bacak yaralanması
  • Kabızlık ve karın içi basıncı artıran durumlar
  • Sigara kullanımı

Gebelikte artan kan hacmi, hormonal değişiklikler ve büyüyen rahmin damarlar üzerindeki baskısı bacak damarlarını zorlayabilir. Bu nedenle gebelikte varis ve ödem şikayetleri sık görülür; birçoğu doğumdan sonra kısmen düzelse de kalıcı olabilir.

Tanı

Tanıda en önemli adım, hastanın şikayetlerinin dinlenmesi ve bacakların ayakta durur halde muayenesidir. Hekim varisleri, şişliği, deri değişikliklerini ve varsa yaraları değerlendirir. Hastalığın evresi çoğunlukla klinik bulgulara göre (CEAP sınıflaması gibi) belirlenir.

  • Renkli Doppler ultrasonografi: Tanıda altın standart kabul edilen, ağrısız ve radyasyonsuz yöntemdir. Toplardamarlardaki kan akışını, kapakçık yetmezliğini (reflüyü) ve pıhtı olup olmadığını gösterir. Genellikle ayakta ya da uygun pozisyonda yapılır.
  • Fotopletismografi ve venöz dolum testleri: Bazı merkezlerde ven fonksiyonunu ölçmek için kullanılabilir.
  • Ek görüntülemeler: Seçili olgularda BT veya MR venografi, nadiren kontrastlı venografi gerekebilir.

Bacak şişliği kalp, böbrek, karaciğer hastalıkları, lenfödem veya bazı ilaçlara bağlı da olabilir. Bu nedenle şişlik şikayeti olan kişide ayırıcı tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, hastalığın evresine, belirtilerin şiddetine ve damar yapısına göre kişiye özel planlanır. Amaç şikayetleri azaltmak, ilerlemeyi yavaşlatmak ve komplikasyonları önlemektir. Çoğu hastada ilk basamak girişimsel olmayan yöntemlerdir.

Kompresyon tedavisi. Doktor tarafından önerilen derecede ve uygun ölçüde medikal varis çorapları, bacaktaki toplardamarlara dışarıdan destek vererek kanın yukarı doğru akışına yardımcı olur ve şişliği azaltır. Çorapların doğru boyda ve basınç sınıfında olması önemlidir; her hastaya her çorap uygun değildir. Atardamar hastalığı olan kişilerde kompresyon kullanımı önce hekimle değerlendirilmelidir.

İlaç tedavisi. Bazı hastalarda damar duvarını destekleyici ve ödemi azaltıcı ilaçlar hekim önerisiyle kullanılabilir. Bu ilaçlar tek başına yapısal sorunu ortadan kaldırmaz; semptomları hafifletmeye yönelik destekleyici bir yaklaşımdır.

Girişimsel ve cerrahi yöntemler. Belirtileri sürekli olan, deri değişikliği veya yara gelişen ya da belirgin reflü saptanan hastalarda aşağıdaki yöntemler gündeme gelebilir:

  • Endovenöz lazer veya radyofrekans ablasyon: Yetersiz venin içine ince bir kateter yerleştirilerek ısı enerjisiyle damarın kapatılması işlemidir. Genellikle lokal anestezi ile yapılır ve kişi çoğunlukla aynı gün günlük yaşamına dönebilir.
  • Köpük skleroterapi ve skleroterapi: Küçük ve orta çaplı damarlara özel bir madde enjekte edilerek damarın kapanması sağlanır.
  • Mikrocerrahi flebektomi: Küçük kesilerle yüzeye yakın varis damarlarının çıkarılmasıdır.
  • Klasik cerrahi (ven stripping): Günümüzde daha seçici kullanılan, hasta ven segmentinin cerrahi olarak çıkarıldığı yöntemdir.
  • Yapıştırıcı (kimyasal) kapatma yöntemleri: Seçili olgularda tercih edilebilen alternatif kateter tabanlı tekniklerdir.

Venöz ülserlerde yara bakımı, düzenli pansuman, kompresyon ve altta yatan reflünün tedavisi birlikte yürütülür. Yöntem seçimi hekim tarafından yapılır; her yöntemin avantaj ve olası riskleri hastayla ayrıntılı konuşulmalıdır. Tedavi sonrasında yeni varislerin oluşma ihtimali bulunduğundan düzenli kontrol ve yaşam tarzı önlemleri önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Hafif şikayetler bile damar sağlığı açısından değerlendirilmeye değerdir. Aşağıdaki durumlarda bir kalp ve damar cerrahisi veya ilgili uzman hekime başvurulması önerilir:

  • Bacak ağırlığı, şişlik veya sızlama günlük yaşamınızı etkiliyorsa
  • Varisleriniz giderek büyüyor veya ağrılı hale geliyorsa
  • Ayak bileği çevresinde deri koyulaşması, kuruluk, egzama veya sertleşme fark ettiyseniz
  • Bacağınızda uzun süredir iyileşmeyen bir yara varsa
  • Varis damarında sertleşme, kızarıklık ve ağrı (yüzeysel tromboflebit) oluştuysa
  • Varis damarından kanama olduysa; bu durumda yara üzerine temiz bir bezle baskı yapılıp bacak yukarı kaldırılmalı ve acilen sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır

Tek bacakta ani şişlik, ısı artışı ve şiddetli ağrı, ardından nefes darlığı veya göğüs ağrısı gelişirse bu bir acil durum olabilir; hemen 112 aranmalıdır.

Yaşam ve Korunma

Genetik yatkınlık değiştirilemese de günlük alışkanlıklar hastalığın seyrini önemli ölçüde etkiler. Aşağıdaki öneriler şikayetleri azaltmaya ve ilerlemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabilir:

  • Hareket etmek: Düzenli yürüyüş, yüzme veya bisiklet baldır kas pompasını çalıştırarak kanın yukarı akmasına yardımcı olur.
  • Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak: Ayakta çalışanlar mümkün olduğunda oturup dinlenmeli, masa başı çalışanlar ise sık sık kalkıp yürümeli ve ayak bileği egzersizleri yapmalıdır.
  • Bacakları yükseltmek: Dinlenirken bacakları kalp seviyesinin üzerine kaldırmak şişliği azaltır.
  • Bacak bacak üstüne atmaktan kaçınmak ve dar, sıkan giysilerden uzak durmak
  • Kilo kontrolü: Fazla kilo damar basıncını artırır.
  • Kompresyon çorabını önerildiği şekilde kullanmak
  • Sıcak ortamlardan kaçınmak: Uzun süreli sıcak banyo, sauna ve doğrudan güneş gibi ısıtıcı etkiler damarları genişletip şikayetleri artırabilir.
  • Lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı: Kabızlığı önlemek karın içi basıncı azaltarak dolaylı olarak yararlı olur.
  • Sigarayı bırakmak

Uzun uçak veya araç yolculuklarında belirli aralıklarla kalkıp yürümek, bacak egzersizi yapmak ve gerekirse hekimin önerdiği kompresyon çorabını kullanmak faydalıdır.

Sık Karşılaşılan Durumlar ve Dikkat Edilecekler

Varis ve venöz yetmezlik konusunda sık duyulan yanlış inanışlar vardır. Varisin yalnızca estetik bir sorun olduğu düşüncesi bunlardan biridir; bazı kişilerde yalnızca görünüm sorunu olsa da çoğu kişide ağrı, şişlik ve deri değişiklikleri eşlik eder ve tedavi edilmezse ilerleyebilir. Öte yandan her varis ameliyat gerektirmez; birçok hastada kompresyon ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olabilir.

Gebelikte varis şikayeti artan kadınların, doğum sonrası dönemde kontrol yaptırması yararlıdır. Gebelik sırasında uygulanabilecek yöntemler sınırlıdır; bu dönemde genellikle kompresyon, bacak yükseltme ve hareket gibi destekleyici önlemler önerilir.

Çocukluk ve genç yaşta ortaya çıkan, tek taraflı belirgin varisler nadiren doğuştan damar anomalilerine bağlı olabilir; bu durumda ayrıntılı değerlendirme gerekir. Bacak yaraları ise yalnızca ven kaynaklı olmayabilir; atardamar hastalığı, diyabet veya diğer nedenler de olabileceğinden yaranın nedeni mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir.

Tedavi sonrası dönemde hekimin önerdiği yürüyüş programına ve çorap kullanımına uymak, kontrol muayenelerini aksatmamak, yeni belirti çıktığında gecikmeden başvurmak uzun dönem başarı için önemlidir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz, tedavi önermez ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Şikayetleriniz için bir sağlık kuruluşuna başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Kronik venöz yetmezlik ile varis aynı şey midir?

Aynı değildir. Varis, kronik venöz yetmezliğin gözle görülen belirtilerinden biridir. Venöz yetmezlik olan her kişide belirgin varis görülmeyebilir; bazı kişilerde yalnızca şişlik ve ağırlık hissi bulunur.

Kronik venöz yetmezlik nasıl teşhis edilir?

Hekim muayenesine ek olarak çoğunlukla renkli Doppler ultrasonografi yapılır. Bu yöntem ağrısızdır ve toplardamarlardaki kan akışını, reflüyü ve pıhtı olup olmadığını gösterir.

Kompresyon çorapları işe yarar mı?

Doğru ölçü ve basınç sınıfında kullanıldığında şişliği ve ağırlık hissini azaltmaya yardımcı olur. Hangi çorabın uygun olduğunu hekim belirlemelidir; atardamar hastalığı olanlarda önce değerlendirme gerekir.

Venöz yetmezlikte mutlaka ameliyat gerekir mi?

Hayır. Birçok hastada kompresyon, hareket ve yaşam tarzı önlemleri yeterli olabilir. Belirtiler sürüyor, deri değişikliği veya yara gelişiyorsa lazer, radyofrekans, skleroterapi gibi girişimler hekim kararıyla uygulanabilir.

Bacak şişliği ne zaman acil olur?

Tek bacakta ani şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve ağrı derin ven trombozu işareti olabilir. Nefes darlığı veya göğüs ağrısı eşlik ediyorsa acil durumdur ve 112 aranmalıdır.

Kronik Venöz Yetmezlik ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Kronik Venöz Yetmezlik ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →