Krup

Krup Nedir?

Krup, tıp dilinde laringotrakeit olarak bilinen, halk arasında köpek öksürüğü adıyla da anılan bir üst solunum yolu enfeksiyonudur. Bu hastalık, gırtlak (larenks), nefes borusu (trakea) ve büyük bronşların virüs kaynaklı iltihaplanması sonucu gelişir. İltihap ve ödem, hava yolunu daraltarak karakteristik öksürüğe ve nefes almada zorluğa neden olur. Krup, her yaşta görülebilse de özellikle 6 ay ile 3 yaş arasındaki çocuklarda daha sıktır. Krup tablosu çoğunlukla hafif seyreder; ancak bazı olgularda solunum sıkıntısı hayati risk oluşturabilir. Bu nedenle belirtiler bilinmeli ve zamanında hekim değerlendirmesi yapılmalıdır.

Solunum güçlüğü, morarma, bilinç bulanıklığı veya aşırı huzursuzluk fark ederseniz vakit kaybetmeden 112 acil servise başvurun.

Belirtileri Nelerdir?

Krup çoğunlukla soğuk algınlığı belirtileriyle başlar: burun akıntısı, hafif öksürük ve ateş. Sonrasında hastalığın tipik belirtileri ortaya çıkar. Belirtiler genellikle geceleri ve soğuk havada artar, sabaha doğru hafifleyebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Köpek havlaması benzeri ayırt edici öksürük (genellikle ani ve nöbet şeklinde)
• Ses kısıklığı ve sesin çatallaşması
• Nefes alırken tiz bir ses (stridor) - özellikle çocuk ağlarken veya hareket ederken duyulur
• Hafif ila yüksek ateş (38-40°C arası)
• Huzursuzluk, uykuya dalamama, sık sık uyanma
• Nefes darlığı belirtileri: burun kanatlarının hareketi, göğüs kafesinin alt ve üst bölgelerinin içeri çekilmesi (çekilme bulgusu)
• Nadiren morarma, dudak ve tırnak renklerinin mavileşmesi (ciddi oksijen yetersizliği bulgusu)

Belirtiler genellikle 2-3 gün içinde zirve yapar; çoğu çocuk bir hafta içinde iyileşir. Ancak her çocuğun hastalığı farklı seyredebilir. Bazı çocuklarda belirtiler tekrarlayıcı olabilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Krup vakalarının büyük çoğunluğundan parainfluenza virüsü sorumludur. Bununla birlikte influenza virüsü, adenovirüs, respiratuvar sinsisyal virüs (RSV) ve bazı enterovirüsler de krup yapabilir. Bu virüsler; öksürme, hapşırma veya kontamine yüzeylere temas ile kolayca yayılır. Krup genellikle viraldir ve hastalık vücudun bağışıklık sistemi tarafından yenilir. Nadiren bakteriyel enfeksiyonlar (örneğin epiglottit gibi) benzer belirtilere neden olabilir; bu durum daha ağır seyreder ve farklı tedavi gerektirir.

Bazı faktörler çocuklarda krup gelişme riskini artırır:

• 6 ay ile 3 yaş arasında olmak
• Erkek cinsiyet
• Sonbahar ve kış ayları
• Hava yolu anatomik olarak dar olan çocuklar
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Kalabalık kreş ortamları

Krup çok bulaşıcıdır; özellikle ilk birkaç gün içinde bulaştırıcılık yüksektir.

Tanı Nasıl Konur?

Krup tanısı genellikle klinik bulgularla konur. Çocuk doktoru, hastanın öyküsünü alır ve fizik muayene yapar. Özellikle öksürüğün karakteri, stridor varlığı ve solunum sıkıntısı bulguları değerlendirilir. Krup tipik seyirli ise ek tetkik çoğunlukla gerekmez.

Bazı durumlarda tanıyı netleştirmek veya diğer hastalıkları dışlamak için boyun röntgeni istenebilir. Bu görüntülemede "çan kulesi" işareti olarak bilinen hava yolu daralması izlenebilir. Ancak ayırıcı tanıda epiglottit, peritonsiller abse, yabancı cisim aspirasyonu ve alerjik reaksiyonlar gibi durumlar düşünülüyorsa daha ileri değerlendirme yapılır. Kan testleri krup tanısı için rutin kullanılmaz.

Eğer çocuğun genel durumu bozuksa, solunum sıkıntısı belirginse veya ağızdan sıvı alamıyorsa, hastanede gözlem ve tedavi gerekebilir. Bu durumda doktor kararıyla uygun tedavi başlanır.

Tedavi ve Korunma

Krup tedavisi belirtilerin şiddetine göre planlanır. Hafif vakalarda evde bakım yeterlidir:

• Çocuğu sakin tutun: ağlamak hava yolu ödemini artırabilir
• Bol su, süt veya çorba gibi sıvılar verin
• Oda havasını nemlendirin; buharlı soğuk su makinesi veya banyoda açılan sıcak suyun buharı solunumu rahatlatabilir
• Yüksek ateş için doktorun önerdiği ateş düşürücü kullanın
• Sigara dumanından ve parfüm gibi solunumu irrite eden maddelerden kaçının

Orta ve ağır olgularda doktor, deksametazon gibi bir steroid ilacını açlık veya tokluk fark etmeksizin tek doz olarak reçete edebilir. Steroidler, hava yolu ödemini azaltarak belirtilerin hızla gerilemesini sağlar. Bu ilacın yan etkileri minimaldir ve genellikle iyi tolere edilir.

Hastanede tedavi gerektiren ağır krup tablosunda; oksijen desteği, buğulu oksijen tedavisi ve gerekirse adrenalin (epinefrin) solutma uygulanır. Adrenalin, hava yolunu hızla açar ve etkisi kısa süreli olduğundan çocuğun gözlem altında tutulması gerekir. Çok nadir durumlarda entübasyon (nefes borusuna tüp yerleştirilmesi) gerekebilir.

Korunmak için en önemli adım hijyen kurallarına dikkat etmektir. Ellerin sık sık yıkanması, hasta çocukların kalabalık ortamlardan uzak tutulması, sigara dumanına maruziyetin engellenmesi ve aşı takviminin düzenli uygulanması, üst solunum yolu enfeksiyonlarını ve dolayısıyla krupun görülme sıklığını azaltır. Krup'a özgü bir aşı yoktur; ancak grip aşısı ve diğer çocukluk aşılarının zamanında yapılması, alt solunum yolu enfeksiyon riskini düşürerek krupun ağır geçmesini engelleyebilir.