Omuz Çıkığı

Omuz Çıkığı Nedir?

Omuz eklemi, kol kemiğinin (humerus) yuvarlak başının kürek kemiğindeki sığ bir yuvaya oturmasıyla oluşur. Bu yapı omuza çok geniş bir hareket açıklığı kazandırır, ancak eklemi aynı zamanda vücudun en sık çıkan eklemi yapar. Kol kemiğinin başı bu yuvadan tamamen ayrıldığında omuz çıkığı (dislokasyon), kısmen kayıp kendiliğinden geri yerine oturduğunda ise yarı çıkık (subluksasyon) söz konusudur.

Çıkıkların büyük çoğunluğu öne doğrudur. Temas sporlarıyla uğraşan gençlerde ve düşme riski yüksek yaşlılarda daha sık görülür.

Belirtileri

• Yaralanma anında şiddetli omuz ağrısı
• Kolu hareket ettirememe; kişi genellikle kolunu diğer eliyle gövdesine yakın tutar
• Omuzun yuvarlak hatlarının kaybolması, köşeli ya da basık görünmesi
• Omuzda şişlik ve morarma
• Kolda veya parmaklarda uyuşma, karıncalanma, güçsüzlük

Kolda belirgin uyuşma, güç kaybı, elde soğukluk ya da renk değişikliği varsa sinir veya damar etkilenmiş olabilir; bu durum acildir ve vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Omuz çıkığı genellikle kolun zorlanarak dışa ve yukarı doğru döndüğü anlarda veya omuz üzerine düşmelerde meydana gelir.

• Futbol, basketbol, voleybol, hentbol, güreş, kayak gibi temas ve düşme riski olan sporlar
• Açık el üzerine ya da doğrudan omuza düşme
• Trafik kazaları
• Daha önce omuz çıkığı geçirmiş olmak (en önemli risk faktörü)
• Eklem bağlarının doğuştan gevşek olması
• Nöbet geçirme veya elektrik çarpması gibi ani kas kasılmaları

İlk çıkığı genç yaşta yaşayan kişilerde omuzun tekrar çıkma olasılığı daha yüksektir. Tekrarlayan çıkıklar, omuzun kendini güvensiz hissettiği omuz instabilitesine yol açabilir.

Tanı

Hekim önce omuzun görünümünü, hareketlerini ve koldaki his, güç ve nabzı değerlendirir. Çıkığın yönünü göstermek ve eşlik eden bir kırık olup olmadığını anlamak için röntgen çekilir. Eklem yerine oturtulduktan sonra da kontrol röntgeni yapılır.

Özellikle tekrarlayan çıkıklarda, eklem kıkırdağı (labrum), bağlar ve rotator manşet kaslarında hasar olup olmadığını görmek için MR ya da gerektiğinde bilgisayarlı tomografi istenebilir.

Tedavi ve Korunma

Çıkık omuz, hekim tarafından uygun yöntemle yerine yerleştirilir (redüksiyon). Bu işlem gerekirse ağrı kesici veya sedasyon eşliğinde yapılır. Omuzu kendi başınıza ya da bir yakınınızın yardımıyla yerine oturtmaya çalışmayın; bu, sinir, damar ve kemik hasarına neden olabilir.

Yerleştirme sonrası omuz bir süre askı ile dinlendirilir; süreyi hekim belirler. Ardından fizyoterapi ile hareket açıklığı ve omuz çevresindeki kasların gücü aşamalı olarak geri kazandırılır. Spora dönüş, ağrısız tam hareket ve yeterli kas gücü sağlandığında hekim ve fizyoterapist onayıyla planlanır.

Tekrarlayan çıkıklar, eşlik eden ciddi bağ ya da kemik hasarı veya yüksek tekrar riski taşıyan genç sporcularda cerrahi tedavi (çoğunlukla artroskopik yöntemle bağların onarımı) değerlendirilebilir.

Korunmak için:

• Spor öncesi ısınma yapın ve omuz çevresi kaslarını düzenli olarak güçlendirin.
• Rehabilitasyonu yarım bırakmadan tamamlayın.
• Uygun teknik ve koruyucu ekipman kullanın.
• Yaşlılarda evde düşme risklerini azaltın.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Omuzunuzun çıktığından şüpheleniyorsanız kolu hareket ettirmeden sabitleyin, soğuk uygulayın ve en kısa sürede acil servise başvurun. Daha önce çıkık geçirdiyseniz ve omuzunuz belirli hareketlerde kayıyor, takılıyor ya da güvensiz hissettiriyorsa bir ortopedi veya spor hekimliği uzmanına muayene olun.