Seboreik Dermatit

Seboreik Dermatit Nedir?

Seboreik dermatit, derinin yağ bezlerinden zengin bölgelerinde kızarıklık, kaşıntı ve yağlı, sarımsı-beyaz pullanma ile seyreden, kronik ve tekrarlayıcı bir iltihabi deri hastalığıdır. En sık saçlı deride, yüzde (kaşlar, burun kenarları, kulak arkası), göğüs ortasında ve vücut kıvrımlarında görülür. Saçlı derideki hafif şekli halk arasında kepek olarak bilinir.

Seboreik dermatit çok yaygındır; erişkinlerin yaklaşık %3–5'inde belirgin hastalık, çok daha fazlasında ise kepek şeklinde hafif belirtiler görülür. İki yaş döneminde sık görülür:

• Bebeklik dönemi: Genellikle yaşamın ilk 3 ayında başlar ve çoğunlukla 6–12 ay içinde kendiliğinden geçer. Saçlı deride görülen sarımsı, yağlı kabuklanmaya halk arasında "konak" veya "süt kabuğu" denir.
• Ergenlik ve erişkinlik dönemi: En sık 30–60 yaşları arasında ve erkeklerde görülür. Kronik seyirlidir; dönemler halinde alevlenir ve hafifler.

Seboreik dermatit bulaşıcı değildir ve kötü hijyenden kaynaklanmaz. Kalıcı bir tedavisi olmasa da uygun tedavilerle belirtiler kolayca kontrol altına alınabilir.

Nedenleri

Seboreik dermatitin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Birkaç faktörün birlikte rol oynadığı düşünülmektedir:

• Malassezia mayası: Derinin normal florasında bulunan bu maya, deri yağını parçalayarak tahriş edici maddeler oluşturur. Seboreik dermatitli kişilerde deri bu maddelere aşırı tepki verir. Bu nedenle mantar ilaçları tedavide etkilidir.
• Yağ bezi aktivitesi: Hastalık yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde görülür; ancak yağ üretimi her zaman artmış değildir.
• Bağışıklık sistemi tepkisi ve deri bariyerindeki farklılıklar
• Genetik yatkınlık

Alevlenmeyi Tetikleyen ve Riski Artıran Faktörler

• Stres, yorgunluk ve uykusuzluk
• Soğuk ve kuru hava; kış mevsimi (yazın genellikle hafifler)
• Hormonal değişiklikler
• Sert sabunlar, alkollü ürünler ve deterjanlar
• Nöroloji hastalıkları: Parkinson hastalığı, inme, epilepsi, omurilik yaralanmaları; bu hastalarda seboreik dermatit sık ve şiddetli görülür
• Bağışıklık sistemi zayıflığı: HIV enfeksiyonu ve organ nakli hastalarında daha yaygın ve ağır seyreder
• Depresyon
• Bazı ilaçlar
• Alkol bağımlılığı
• Sedef hastalığı, akne ve gül hastalığı ile birliktelik

Belirtileri Nelerdir?

Erişkinlerde

• Saçlı deride: Kepek (beyaz veya sarımsı pullar), kaşıntı, kızarıklık ve yağlı kabuklanma; saç çizgisi boyunca kızarıklık
• Yüzde: Kaşlar, kaşlar arası, burun kanatlarının yanları (nazolabial kıvrımlar), alnın saç çizgisi, sakal ve bıyık bölgesinde kızarıklık ve yağlı pullanma
• Kulaklarda: Kulak arkası, kulak kepçesi ve kulak yolu girişinde kızarıklık, pullanma, kaşıntı ve çatlaklar
• Göz kapaklarında: Kirpik diplerinde pullanma, kızarıklık ve kaşıntı (seboreik blefarit)
• Gövdede: Göğüs kemiği üzerinde ve sırtın ortasında kızarık, pullu yamalar
• Vücut kıvrımlarında: Koltuk altı, kasıklar, meme altı ve göbek çevresinde kızarıklık
• Kaşıntı, yanma ve batma hissi

Bebeklerde

• Konak (süt kabuğu): Saçlı deride kalın, sarımsı, yağlı kabuklar; genellikle kaşıntısızdır ve bebeği rahatsız etmez
• Yüzde, kaşlarda, kulak arkasında, boyun ve bez bölgesi kıvrımlarında kızarıklık ve pullanma

Tanı Nasıl Konur?

Seboreik dermatit genellikle dermatoloji uzmanının muayenesiyle, tipik yerleşim ve görünüme dayanarak tanınır; özel bir test gerekmez. Benzer görünüm yapabilen durumlar şunlardır:

• Sedef hastalığı (psoriazis): Daha kalın, gümüş renkli, belirgin sınırlı pullar; dirsek, diz ve tırnak tutulumu. İki hastalık bir arada da görülebilir (sebopsoriazis).
• Atopik dermatit (egzama): Özellikle bebeklerde; daha kaşıntılıdır.
• Gül hastalığı (rozasea)
• Saçlı deri mantar enfeksiyonu (tinea kapitis): Özellikle çocuklarda; saç kırılması ve dökülmesiyle seyreder.
• Kontakt dermatit
• Lupus
• Pitriyazis versikolor ve pitriyazis rozea

Tanının belirsiz olduğu, tedaviye yanıt vermeyen veya çok yaygın olgularda deri kazıntısı, mantar incelemesi veya biyopsi yapılabilir. Ani başlayan, yaygın ve ağır seboreik dermatitte HIV testi önerilebilir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak ve alevlenmeleri önlemektir. Hastalık tekrarlama eğiliminde olduğundan, belirtiler düzeldikten sonra da koruyucu (idame) tedavi önemlidir.

Saçlı Deri İçin

• İlaçlı şampuanlar: Tedavinin temelini oluşturur.
  • Ketokonazol şampuanı: Malassezia mayasını azaltır; en etkili seçeneklerden biridir.
  • Selenyum sülfür, çinko pirition, siklopiroks içeren şampuanlar
  • Katran ve salisilik asit içeren şampuanlar: Kalın pulları yumuşatır.
  Şampuan saçlı deriye masajla uygulanmalı ve durulamadan önce 5 dakika beklenmelidir. Başlangıçta haftada 2–3 kez, belirtiler düzeldikten sonra haftada 1 kez koruyucu olarak kullanılır. Farklı şampuanlar dönüşümlü kullanılabilir.
• Kalın kabuklar için: Yatmadan önce zeytinyağı veya bebek yağı ile yumuşatılıp sabah şampuanla yıkanabilir.
• Kortikosteroid losyonlar: Şiddetli kaşıntı ve kızarıklıkta kısa süreli olarak hekim önerisiyle.

Yüz ve Vücut İçin

• Antifungal kremler: Ketokonazol, siklopiroks gibi kremler günde 1–2 kez uygulanır.
• Hafif kortikosteroid kremler: Alevlenme dönemlerinde birkaç gün ile 1–2 hafta kısa süreli kullanılır. Yüzde uzun süreli kortizonlu krem kullanımı deri incelmesi, damarlanma, akne ve gül hastalığı benzeri yan etkilere yol açabileceğinden kaçınılmalıdır.
• Kalsinörin inhibitörleri: Takrolimus ve pimekrolimus kremler, özellikle yüzde ve göz çevresinde kortizona alternatif olarak, uzun süreli kullanılabilir.
• Göz kapağı tutulumunda: Ilık kompres ve kirpik diplerinin bebek şampuanıyla nazikçe temizlenmesi.

Ağır ve Dirençli Olgularda

Yaygın ve tedaviye dirençli hastalıkta ağızdan antifungal ilaçlar (itrakonazol, flukonazol) veya seçilmiş hastalarda ışık tedavisi kullanılabilir.

Bebeklerde (Konak) Tedavi

• Konak genellikle zararsızdır ve kendiliğinden geçer.
• Kabuklar bebek yağı, zeytinyağı veya vazelinle 10–15 dakika yumuşatıldıktan sonra yumuşak bir fırça veya tarakla nazikçe kaldırılabilir ve saç bebek şampuanıyla yıkanır.
• Kabukları zorla koparmaya çalışmayın; deride tahriş ve enfeksiyona yol açabilir.
• Kızarıklık, yayılma veya kaşıntı varsa çocuk doktoru veya dermatoloğa danışılmalıdır; bebeklerde ilaçlı şampuan ve kremler hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Günlük Bakım Önerileri

• Saçınızı ve yüzünüzü düzenli olarak yıkayın; yağ ve pulların birikmesini önleyin.
• Sert sabunlar, alkollü losyonlar, tonikler ve parfümlü ürünlerden kaçının; hassas ciltler için uygun, sabunsuz temizleyiciler kullanın.
• Saç spreyi, jöle ve wax gibi şekillendirici ürünlerin kullanımını sınırlayın.
• Sakal ve bıyık bölgesinde belirgin seboreik dermatit varsa, tıraş olmak belirtileri azaltabilir.
• Stresi yönetin; yeterli ve düzenli uyku.
• Pamuklu ve nefes alan giysiler tercih edin.
• Kısa süreli ve ölçülü güneş ışığı bazı kişilerde faydalı olabilir; ancak güneş yanığından kaçının.
• Alevlenme dönemlerinde tedaviye erken başlayın ve koruyucu tedaviyi sürdürün.

Gidişat

Bebeklerde seboreik dermatit genellikle ilk yıl içinde tamamen geçer. Erişkinlerde ise kronik bir hastalıktır; alevlenme ve iyileşme dönemleriyle yıllarca sürebilir. Düzenli tedavi ve bakımla belirtiler büyük ölçüde kontrol altında tutulabilir. Seboreik dermatit saç dökülmesine yol açmaz; ancak yoğun kaşıntı ve tahriş geçici saç dökülmesine neden olabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kepek ve pullanma ilaçlı şampuanlara rağmen geçmiyorsa, kaşıntı uyku ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa, belirtiler yüzde, vücutta veya kıvrım bölgelerinde yaygınsa ya da tanıdan emin değilseniz bir dermatoloji uzmanına başvurun. Bebeğinizde konak yaygınlaşıyorsa, kızarıklık, akıntı veya kaşıntı varsa çocuk doktorunuza danışın.

Acil durum: Etkilenen bölgelerde akıntı, sarı kabuklanma, artan kızarıklık, ağrı, şişlik ve ateş (bakteriyel enfeksiyon) gelişirse, vücudun büyük bölümünü kaplayan yaygın kızarıklık ve pullanma ile titreme ve genel durum bozukluğu varsa ya da bebekte döküntüyle birlikte ateş, beslenme bozukluğu ve halsizlik görülürse vakit kaybetmeden hekime başvurun.

Seboreik dermatit dermatoloji (deri ve zührevi hastalıklar) uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; basit olgular aile hekimliği uzmanları tarafından da tedavi edilebilir. Bebeklerde çocuk sağlığı ve hastalıkları, göz kapağı tutulumunda göz hastalıkları, eşlik eden nörolojik hastalıklarda nöroloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.