Suçiçeği
Varisella zoster virüsünün yol açtığı, çok bulaşıcı bir çocukluk enfeksiyonudur. Ateş ve kaşıntılı, farklı evrelerde su dolu kabarcıklarla seyreder; genellikle 1-2 haftada iyileşir. Sağlıklı çocukta hafif; bebek, gebe, erişkin ve bağışıklığı zayıf kişilerde ağır olabilir. Destekleyici tedavi esastır (çocukta aspirin YOK), riskli gruplarda antiviral. Aşı ile büyük ölçüde önlenir.
Suçiçeği Nedir?
Suçiçeği (varisella), varisella-zoster virüsünün (VZV) neden olduğu, son derece bulaşıcı, kaşıntılı ve su dolu kabarcıklarla seyreden döküntülü bir viral hastalıktır. Genellikle çocukluk çağında geçirilir ve çocukların çoğunda hafif seyreder. Ancak bebeklerde, ergenlerde, yetişkinlerde, gebelerde ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha ağır seyredebilir ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Suçiçeği geçiren kişilerde virüs vücuttan tamamen atılmaz; sinir köklerinde sessiz (latent) olarak yaşamını sürdürür. Yıllar sonra, özellikle ileri yaşta veya bağışıklık sisteminin zayıfladığı dönemlerde yeniden aktifleşerek zona (herpes zoster, "zona hastalığı") adı verilen ağrılı döküntüye yol açabilir. Suçiçeği aşısının yaygınlaşmasıyla hastalığın görülme sıklığı belirgin şekilde azalmıştır. Türkiye'de suçiçeği aşısı ulusal aşı takviminde yer almaktadır.
Nasıl Bulaşır?
- Hava yoluyla: Hasta kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşmasıyla havaya karışan virüs, aynı ortamda bulunan kişilere kolayca bulaşır. Suçiçeği en bulaşıcı hastalıklardan biridir; bağışık olmayan ev içi temaslıların yaklaşık %90'ı hastalığa yakalanır.
- Doğrudan temas: Kabarcıkların içindeki sıvıyla temas yoluyla.
- Zona hastalarından: Zona geçiren kişilerin döküntülerindeki sıvıyla temas, bağışık olmayan kişilerde suçiçeğine yol açabilir.
- Anneden bebeğe: Gebelikte plasenta yoluyla.
Kuluçka ve Bulaşıcılık Süresi
- Virüsle karşılaştıktan sonra belirtilerin ortaya çıkması genellikle 10–21 gün (ortalama 14–16 gün) sürer.
- Hasta, döküntü çıkmadan 1–2 gün önce bulaştırıcı olmaya başlar ve tüm kabarcıklar kurutlanıp kabuk bağlayana kadar (genellikle döküntü başladıktan 5–7 gün sonra) bulaştırıcılığını sürdürür.
Belirtileri Nelerdir?
Döküntü Öncesi Dönem
Döküntüden 1–2 gün önce hafif ateş, halsizlik, iştahsızlık, baş ağrısı ve karın ağrısı görülebilir. Çocuklarda bu belirtiler genellikle hafiftir veya hiç olmaz; yetişkinlerde daha belirgindir.
Döküntü
- Döküntü genellikle önce yüzde, saçlı deride ve gövdede başlar; ardından kollara ve bacaklara yayılır.
- Kırmızı lekeler olarak başlar, birkaç saat içinde kabarık hale gelir, sonra içi berrak sıvı dolu kabarcıklara (vezikül) dönüşür. Kabarcıklar "kırmızı zemin üzerinde su damlası" görünümündedir.
- Kabarcıklar 1–2 gün içinde bulanıklaşır, patlar ve kabuk bağlar.
- Yeni döküntüler 3–5 gün boyunca dalgalar halinde çıkmaya devam eder; bu nedenle aynı anda vücutta farklı evrelerde (leke, kabarcık, kabuk) döküntüler bulunur. Bu, suçiçeğinin tipik özelliğidir.
- Döküntü ağız içinde, göz kapaklarında ve genital bölgede de görülebilir.
- Döküntü genellikle çok kaşıntılıdır.
- Kabarcık sayısı birkaç taneden birkaç yüz taneye kadar değişebilir.
- Kabuklar genellikle 1–2 hafta içinde düşer.
Aşılı Kişilerde Suçiçeği
Aşılı kişilerde nadiren görülen suçiçeği ("atılım suçiçeği") genellikle çok daha hafif seyreder; döküntü sayısı azdır, kabarcık oluşmayabilir ve ateş genellikle hafiftir. Ancak bu kişiler de bulaştırıcı olabilir.
Ağır Seyir İçin Risk Taşıyan Gruplar
- 1 yaşından küçük bebekler, özellikle yenidoğanlar
- Ergenler ve yetişkinler
- Gebeler
- Bağışıklık sistemi zayıf olanlar: Kanser tedavisi alanlar, organ nakli yapılanlar, HIV ile yaşayanlar, yüksek doz kortizon ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar
- Kronik deri ve akciğer hastalığı olanlar
- Uzun süreli aspirin tedavisi alan çocuklar (Reye sendromu riski)
Komplikasyonlar
- Deri enfeksiyonları: Kaşıma sonucu kabarcıkların bakterilerle (streptokok, stafilokok) enfekte olması; selülit, impetigo ve nadiren ağır yumuşak doku enfeksiyonları. Çocuklarda en sık komplikasyondur.
- Zatürre (varisella pnömonisi): Yetişkinlerde, gebelerde ve sigara içenlerde daha sık ve ağır seyreder.
- Beyincik iltihabı (serebellit): Çocuklarda dengesizlik ve yürüme bozukluğu; genellikle iyileşir.
- Beyin iltihabı (ensefalit): Nadir ancak ciddi.
- Kan pulcuğu azalması ve kanama bozuklukları
- Reye sendromu: Suçiçeği sırasında aspirin kullanan çocuklarda karaciğer ve beyni etkileyen hayatı tehdit edici bir durum. Suçiçeği geçiren çocuklara asla aspirin verilmemelidir.
- Eklem iltihabı, böbrek iltihabı ve hepatit: Nadir.
- İz kalması: Özellikle kaşınan ve enfekte olan kabarcıklar kalıcı iz bırakabilir.
- Zona: Yıllar sonra virüsün yeniden aktifleşmesi.
Gebelikte Suçiçeği
- Anne için: Gebelikte suçiçeği, özellikle zatürre gelişme riski nedeniyle ağır seyredebilir.
- Gebeliğin ilk 20 haftası: Bebekte nadir de olsa (yaklaşık %1–2) konjenital varisella sendromu gelişebilir: Deride iz dokusu, kol ve bacaklarda gelişim bozuklukları, göz anomalileri ve beyin hasarı.
- Doğumdan 5 gün önce ile doğumdan 2 gün sonra arasında annenin suçiçeği geçirmesi: Yenidoğanda ağır ve hayatı tehdit edici suçiçeği riski vardır; bebeğe koruyucu tedavi verilmelidir.
Suçiçeği geçirmemiş ve aşısız bir gebe, suçiçeği veya zona hastasıyla temas ettiğinde vakit kaybetmeden hekimine başvurmalıdır; temas sonrası koruyucu antikor (varisella-zoster immünoglobulini) uygulanabilir.
Tanı Nasıl Konur?
Suçiçeği tanısı genellikle tipik döküntünün görünümü ve dağılımıyla, fizik muayeneyle konur. Tanının şüpheli olduğu, ağır seyreden veya risk grubundaki hastalarda kabarcık sıvısından PCR testiyle virüs araştırılabilir. Kanda virüse karşı antikorların ölçülmesi, özellikle gebelik öncesinde, sağlık çalışanlarında ve risk gruplarında bağışıklık durumunu belirlemek için kullanılır.
Tedavi Seçenekleri
Evde Bakım
Sağlıklı çocuklarda suçiçeği genellikle kendiliğinden iyileşir ve belirtilere yönelik tedavi yeterlidir:
- Ateş için parasetamol: Yaşa ve kiloya uygun dozda. Aspirin kesinlikle kullanılmamalıdır. İbuprofen gibi iltihap giderici ağrı kesicilerin suçiçeğinde deri enfeksiyonu riskini artırabileceğine dair veriler olduğundan, kullanmadan önce hekime danışılmalıdır.
- Kaşıntıyı azaltmak için:
- Hekim önerisiyle ağızdan antihistaminik ilaçlar
- Kalamin losyonu veya benzeri yatıştırıcı losyonlar
- Ilık su veya yulaf ezmesi katılmış suyla kısa banyolar; banyodan sonra cildi ovmadan, havluyla tampon yaparak kurulama
- Serin ortam ve bol, pamuklu giysiler
- Kaşımayı önlemek: Tırnakları kısa kesin ve temiz tutun; küçük çocuklarda geceleri pamuklu eldiven kullanılabilir. Kaşımak enfeksiyon ve iz riskini artırır.
- Bol sıvı: Ağız içinde yaralar varsa soğuk ve yumuşak yiyecekler tercih edin; asitli ve tuzlu yiyeceklerden kaçının.
- Hasta çocuk tüm döküntüler kabuk bağlayana kadar okula, kreşe gönderilmemeli ve risk grubundaki kişilerle temastan uzak tutulmalıdır.
Antiviral Tedavi
Asiklovir veya valasiklovir gibi antiviral ilaçlar, döküntünün başlamasından sonraki ilk 24 saat içinde başlandığında hastalığın şiddetini ve süresini azaltabilir. Antiviral tedavi; ergen ve yetişkinlerde, kronik deri veya akciğer hastalığı olanlarda, uzun süreli kortizon veya aspirin kullananlarda, ev içinde ikinci olarak hastalanan çocuklarda ve gebelerde önerilebilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan ve ağır seyreden hastalarda hastanede damardan antiviral tedavi uygulanır.
Korunma: Suçiçeği Aşısı
- Suçiçeği aşısı canlı zayıflatılmış virüs içerir ve suçiçeğine karşı oldukça etkilidir; özellikle ağır hastalığı büyük ölçüde önler.
- Türkiye'de suçiçeği aşısı ulusal aşı takviminde 12. ayda uygulanmaktadır. İkinci doz, aşılama programlarına ve hekim önerisine göre yapılabilir; iki doz daha yüksek koruma sağlar.
- Suçiçeği geçirmemiş ve aşısız ergen ve yetişkinlere 4–8 hafta arayla iki doz aşı önerilir. Özellikle sağlık çalışanları, öğretmenler, kreş çalışanları ve gebelik planlayan kadınların bağışık olması önemlidir.
- Temas sonrası aşı: Bağışık olmayan kişilere temastan sonraki 3–5 gün içinde aşı yapılması hastalığı önleyebilir veya hafifletebilir.
- Aşı gebelikte yapılmaz; aşıdan sonra 1 ay gebelikten korunulması önerilir. Ciddi bağışıklık yetmezliği olanlara da yapılmaz.
- 50 yaş üzerindeki kişilerde zonaya karşı ayrı bir aşı (zona aşısı) bulunmaktadır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Suçiçeği belirtileri olan bebekler, ergenler, yetişkinler, gebeler ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler aynı gün hekime başvurmalıdır. Sağlıklı çocuklarda ateş 4 günden uzun sürüyorsa veya 39 °C'yi aşıyorsa, döküntüler kızarık, şiş, sıcak ve ağrılı hale geliyor ya da iltihap akıyorsa, gözde döküntü veya kızarıklık varsa hekime başvurun. Suçiçeği geçirmemiş bir gebeyseniz ve suçiçeği ya da zona hastasıyla temas ettiyseniz vakit kaybetmeden hekiminize başvurun. Hekime gitmeden önce sağlık kuruluşunu arayarak bilgi verin; böylece bekleme salonundaki risk gruplarına bulaş önlenebilir.
Acil durum: Nefes darlığı, öksürük ve göğüs ağrısı; şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali veya havale; dengesizlik ve yürüyememe; sürekli kusma; ciltte morluklar veya kanama; döküntülerde hızla yayılan kızarıklık, şişlik ve şiddetli ağrı ya da bebeklerde emmeme ve uyuşukluk varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Suçiçeği aile hekimliği ve çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Yetişkinlerde ve ağır olgularda enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji, gebelerde kadın hastalıkları ve doğum, deri komplikasyonlarında dermatoloji, göz tutulumunda göz hastalıkları, nörolojik komplikasyonlarda çocuk nörolojisi ve nöroloji uzmanları sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Suçiçeği kaç günde geçer, ne zaman bulaştırıcılığı biter?
Suçiçeği genellikle 1-2 haftada iyileşir. Hasta, döküntüler çıkmadan 1-2 gün önce bulaştırıcı olur ve TÜM lezyonlar kabuklanıncaya kadar bulaştırıcılığı sürer. Bu nedenle okula/kreşe dönüş için lezyonların kabuklanmasını beklemek ve hekim önerisi almak gerekir.
Suçiçeğinde neye dikkat etmeliyim, kaşımak zararlı mı?
Döküntüleri kaşımamak önemlidir; kaşıma bakteriyel enfeksiyona ve iz kalmasına yol açabilir. Tırnakları kısa tutmak, serin duş ve hekimin önerdiği kaşıntı tedavileri yardımcı olur. Ateş için çocuklarda ASPİRİN kullanılmamalıdır (Reye sendromu riski); ateş düşürücüyü hekim önerisiyle seçin.
Suçiçeği aşısı var mı, işe yarıyor mu?
Evet, suçiçeği aşısı vardır ve hastalıktan ile ağır seyirden korunmanın en etkili yoludur. Aşı olan bazı kişilerde hastalık görülse bile çok daha hafif geçer. Aşı takvimi ve uygunluk için çocuk hekiminize danışın.
Erişkinde suçiçeği daha mı tehlikeli?
Evet. Suçiçeği bebeklerde, gebelerde, erişkinlerde ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde daha ağır seyredebilir ve zatürre gibi komplikasyon riski taşır. Bu gruplarda temas ya da hastalık durumunda erken hekim değerlendirmesi ve gerekirse antiviral tedavi önemlidir.
Suçiçeği için hangi bölüme gitmeliyim?
Çocuklarda Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, erişkinlerde Enfeksiyon Hastalıkları ya da aile hekimine başvurabilirsiniz. Tanı çoğunlukla muayeneyle konur; ağır seyir, komplikasyon belirtisi ya da risk grubundaysanız vakit kaybetmeden değerlendirme gerekir.
Kendi durumunuzu yazın, Suçiçeği ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →