Yüz Kırığı

Yüz Kırığı Nedir?

Yüz kırığı, yüzü oluşturan kemiklerden bir veya birkaçının darbe veya travma sonucu kırılmasıdır. Tıp dilinde maksillofasiyal kırık olarak da adlandırılır. Yüz iskeleti; burun kemiği, elmacık kemikleri (zigoma), göz çukuru (orbita) kemikleri, üst çene (maksilla), alt çene (mandibula) ve alın kemiği gibi birçok kemikten oluşur.

Yüz, solunum, görme, koku alma, çiğneme, konuşma ve yüz ifadesi gibi hayati işlevlerin bir arada bulunduğu bir bölgedir. Bu nedenle yüz kırıkları yalnızca görünümü değil, bu işlevleri de etkileyebilir. Yüz kırıkları sıklıkla kafa travması, boyun yaralanması ve göz yaralanmalarıyla birlikte görülür ve bu yaralanmalar hayatı tehdit edebilir. Uygun ve zamanında tedaviyle yüz kırıklarının çoğu işlev ve görünüm açısından iyi sonuçlarla iyileşir.

Nedenleri

• Trafik kazaları: Özellikle emniyet kemeri takılmadığında ve motosiklet kazalarında.
• Kavga ve darbeler
• Düşmeler: Özellikle yaşlılarda ve çocuklarda.
• Spor yaralanmaları: Futbol, basketbol, boks, dövüş sporları, bisiklet ve kayak.
• İş kazaları
• Ateşli silah yaralanmaları

Yüz Kırığı Türleri

• Burun kırığı: En sık görülen yüz kırığıdır. Burunda şekil bozukluğu, şişlik, morarma, burun kanaması ve burundan nefes almada güçlük yapar.
• Elmacık kemiği (zigoma) kırığı: Yanakta düzleşme, göz çevresinde morarma, yanak ve üst dudakta uyuşma ve ağız açmada güçlük ile kendini gösterir.
• Göz çukuru (orbita) kırıkları: Göz çukurunun tabanının veya duvarlarının kırılmasıdır ("blow-out" kırığı). Çift görme, gözün içe çökmesi, göz hareketlerinde kısıtlılık ve yanakta uyuşma görülebilir.
• Üst çene (maksilla) kırıkları: Ciddi travmalarda görülür ve Le Fort kırıkları olarak sınıflandırılır. Yüzün orta kısmında uzama veya çökme, ısırma bozukluğu, burun kanaması ve bazen beyin omurilik sıvısının burundan akması görülebilir.
• Alt çene (mandibula) kırıkları: Isırma bozukluğu, ağız açmada güçlük, çenede ağrı ve şişlik, alt dudakta uyuşma yapar.
• Alın kemiği (frontal sinüs) kırıkları: Alında çöküklük; beyin yaralanmasıyla birlikte olabilir.
• Naso-orbito-etmoid kırıklar: Burun kökü ve göz arası bölgenin kırılması; göz arası mesafenin genişlemesi ve gözyaşı kanalı yaralanması ile seyredebilir.

Belirtileri Nelerdir?

• Yüzde ağrı, şişlik ve morarma
• Yüzde şekil bozukluğu, asimetri veya çöküklük
• Burun kanaması
• Göz çevresinde morarma (gözlük şeklinde morarma kafa tabanı kırığını da düşündürebilir)
• Çift görme veya görme bozukluğu
• Gözün içe çökmesi veya göz hareketlerinde kısıtlılık
• Dişlerin birbirine düzgün oturmaması (ısırma bozukluğu)
• Ağız açmada veya kapamada güçlük
• Yanakta, üst dudakta, burun kanadında veya alt dudakta uyuşma
• Burundan nefes almada güçlük
• Burundan berrak sıvı gelmesi (beyin omurilik sıvısı kaçağı belirtisi olabilir)
• Dişlerde sallanma veya kırılma

İlk Yardım

• Kişinin solunum yolunun açık olduğundan emin olun; ağızdaki kan, kırık diş veya protezleri dikkatlice temizleyin.
• Bilinci açıksa öne doğru eğilerek oturmasını sağlayın; kanın boğaza akması önlenir.
• Boyun yaralanması şüphesi varsa (trafik kazası, yüksekten düşme) kişiyi hareket ettirmeyin ve başı-boynu sabit tutun.
• Burun kanamasında burun kanatlarını 10–15 dakika sıkıca bastırın.
• Şişliği azaltmak için yüzün dış tarafına bir beze sarılı buz uygulayın; göze baskı yapmamaya dikkat edin.
• Yerinden çıkmış kalıcı dişleri tacından tutarak süt veya serum içinde saklayın.
• Burnu sümkürmeyin; göz çukuru kırıklarında hava göz çevresine kaçabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Kapsamlı değerlendirme: Yüz kırığı olan hastalarda önce solunum yolu, kanama, bilinç durumu ve boyun yaralanması açısından değerlendirme yapılır.
• Fizik muayene: Yüz simetrisi, kemiklerde basamaklanma ve hassasiyet, göz hareketleri, görme, ısırma düzeni ve yüzdeki his kaybı değerlendirilir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Yüz kırıklarının tanısında ve tedavi planlamasında en önemli yöntemdir. Üç boyutlu görüntüleme kırıkların ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar. Beyin tomografisi de genellikle birlikte çekilir.
• Göz muayenesi: Göz çevresi kırıklarında göz yaralanmasını dışlamak için mutlaka yapılmalıdır.
• Diş muayenesi ve panoramik röntgen: Çene kırıklarında.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; kırığın yerine, yer değiştirme derecesine, işlev kaybına ve eşlik eden yaralanmalara göre planlanır. Ameliyat gerekiyorsa genellikle şişliğin azalması için birkaç gün beklenir; ancak bazı durumlar acil müdahale gerektirir.

Ameliyatsız Tedavi

Yer değiştirmemiş ve işlev bozukluğu yapmayan kırıklarda soğuk uygulama, ağrı kesiciler, yumuşak beslenme, gerekirse antibiyotikler ve yakın takip yeterli olabilir.

Cerrahi Tedavi

• Kapalı redüksiyon: Burun kırıklarında, şişlik azaldıktan sonra (genellikle ilk 1–2 hafta içinde) kırık kemiklerin dışarıdan elle yerine oturtulmasıdır.
• Açık redüksiyon ve iç tespit: Yer değiştirmiş kırıklarda kemikler yerine yerleştirilir ve küçük titanyum plak ve vidalarla sabitlenir. Kesiler mümkün olduğunca ağız içinden, göz kapağı içinden veya saç çizgisi gibi gizli bölgelerden yapılır.
• Göz çukuru tabanının onarımı: Kemik yerine plaka veya özel malzemelerle yapılır.
• Çenelerin sabitlenmesi: Çene kırıklarında ısırma düzenini sağlamak için kullanılabilir.

Acil Müdahale Gerektiren Durumlar

• Solunum yolunun tıkanması
• Kontrol edilemeyen kanama
• Göz çukuru kırıklarında göz kasının sıkışması (özellikle çocuklarda) veya göz arkasında kanamaya bağlı görme tehdidi
• Burun bölmesinde kan birikmesi (septal hematom); acil boşaltılmazsa burun kıkırdağı kalıcı hasar görebilir

Olası Komplikasyonlar

• Kalıcı şekil bozukluğu ve yüz asimetrisi
• Çift görme ve görme kaybı
• Kalıcı uyuşukluk
• Isırma bozukluğu ve çiğneme güçlüğü
• Burundan nefes almada güçlük
• Sinüzit ve enfeksiyonlar
• Beyin omurilik sıvısı kaçağı ve menenjit
• Gözyaşı kanalı tıkanıklığı

Ameliyat Sonrası İyileşme

Yüz kemiklerinin iyileşmesi genellikle 6–8 hafta sürer. Bu süreçte şişlik ve morarma ilk günlerde artıp sonra yavaş yavaş azalır; başı yüksekte tutarak uyumak ve soğuk uygulama şişliği azaltır. Çene ve elmacık kemiği kırıklarında bir süre yumuşak gıdalarla beslenmek, burun ve göz çevresi kırıklarında burnu sümkürmemek, hapşırırken ağzı açık tutmak ve uçak yolculuğundan kaçınmak önerilir. Ağız içi kesilerde her yemekten sonra ağız çalkalanmalı ve ağız hijyenine özen gösterilmelidir. Temas sporlarına ve darbe riski olan aktivitelere dönüş, kemik iyileşmesi tamamlandıktan sonra hekim onayıyla yapılmalıdır. Kullanılan titanyum plak ve vidalar genellikle kalıcı olarak yerinde bırakılır ve havalimanlarındaki metal dedektörlerinde sorun yaratmaz.

Çocuklarda Yüz Kırıkları

Çocuklarda yüz kemikleri daha esnek olduğu ve sinüsler henüz tam gelişmediği için yüz kırıkları erişkinlere göre daha az görülür. Ancak çocuklarda kırıklar yüz kemiklerinin büyüme merkezlerini etkileyebileceği için uzun dönem takip gerekir. Göz çukuru kırıklarında göz kasının sıkışması çocuklarda daha sık görülür ve bulantı, kusma, baş dönmesiyle seyredebilir; acil ameliyat gerektirebilir.

Korunma Yolları

• Araçta emniyet kemeri takın; çocukları uygun oto koltuğunda taşıyın.
• Bisiklet, motosiklet, kayak ve paten gibi aktivitelerde kask kullanın.
• Temas sporlarında yüz koruyucu ve ağız koruyucu kullanın.
• Yaşlılarda evde düşmeleri önleyici düzenlemeler yapın.
• İş yerinde güvenlik ekipmanlarını kullanın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Yüze darbe aldıktan sonra yüzde şekil bozukluğu, belirgin şişlik veya morarma varsa
• Dişleriniz eskisi gibi kapanmıyorsa veya ağzınızı açamıyorsanız
• Yüzünüzde uyuşma varsa
• Burnunuzdan nefes almakta zorlanıyorsanız

Acil durum: Nefes almada güçlük, durmayan kanama, bilinç kaybı, şiddetli baş ağrısı, kusma, çift görme veya görme kaybı, gözün hareket ettirilememesi, burundan berrak sıvı gelmesi ya da boyun ağrısı varsa beklemeden 112'yi arayın.

Yüz kırıkları plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi, ağız, diş ve çene cerrahisi ve kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; göz çevresi kırıklarında göz hastalıkları uzmanları da değerlendirme yapar. İlk müdahale acil tıp hekimlerince yapılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.