Altı ay sonrası bebeklerde sık kusma ve ek gıdayı reddetme, ailelerin en çok endişelendiği beslenme sorunlarından biridir ve çoğu zaman tek bir nedene bağlı değildir.

Bebeklerde kusma ne kadar yaygın?

Bebeklerin midesi küçüktür ve mide ile yemek borusu arasındaki kapak henüz tam olgunlaşmamıştır. Bu nedenle ilk aylarda geri gelme (reflü) ve az miktarda kusma çok yaygındır. Sağlıklı bebeklerin önemli bir bölümü günde birkaç kez az miktarda süt ya da mama çıkarabilir. Bebek kilo alıyor, huzurlu ve aktifse bu duruma çoğunlukla fizyolojik reflü denir ve çoğu bebekte yaşla birlikte, genellikle bir yaşa doğru azalır. Ancak kusma çok sık, fışkırır tarzda, bebeği huzursuz ediyor ya da beslenmeyi etkiliyorsa mutlaka bir çocuk doktoruna gösterilmelidir.

Reflü ile kusmayı ayırmak

Reflü bebeğin yemek borusundan ağzına doğru az miktarda içerik gelmesidir ve genellikle zorlanma olmadan olur. Kusma ise karın kaslarının kasılmasıyla daha güçlü çıkan bir olaydır. Fışkırır tarzda, mesafeye sıçrayan kusma, özellikle sürekli tekrarlıyorsa daha dikkatli değerlendirilmelidir. Bu tabloyu ayırmak için doktor kusmanın sıklığına, miktarına, rengine, beslenmeyle ilişkisine ve bebeğin kilo alımına bakar.

Sürekli kusmanın olası nedenleri

  • Gastroözofageal reflü ve reflü hastalığı: Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması. Bebek huzursuzsa, kilo alamıyorsa, yutkunma ve beslenme güçlüğü varsa hastalık düzeyinde sayılabilir.
  • İnek sütü protein alerjisi: Sütteki proteinlere karşı gelişen bir duyarlılıktır. Kusma, karın ağrısı, ishal veya kabızlık, kanlı dışkı, egzama gibi cilt bulguları eşlik edebilir. Bazı türlerinde kan testi ya da alerji testi normal çıkabilir. Bu nedenle tanı çoğu zaman süt ürünlerinin belirli bir süre çıkarılması ve sonra hekim kontrolünde yeniden verilmesiyle doğrulanır.
  • Enfeksiyonlar: Mide ve bağırsak enfeksiyonları, idrar yolu enfeksiyonu ya da kulak, boğaz enfeksiyonları bebeklerde kusmaya yol açabilir. Ateş, halsizlik ve ishal eşlik edebilir.
  • Yapısal sorunlar: Mide çıkışının daralması, bağırsak tıkanıklığı ya da bağırsak dönüşü gibi nadir anatomik sorunlar. Özellikle safralı, yeşil renkli kusma veya karında şişlik acildir.
  • Beslenme tekniği ve miktar: Aşırı besleme, hızlı emme, yanlış biberon deliği ya da yeterince gaz çıkarılmaması.
  • Diğer nedenler: Ender de olsa metabolik, nörolojik ya da bağışıklıkla ilgili hastalıklar da kusma ile seyredebilir.

Neden ek gıdayı reddediyor?

Ek gıdaya geçiş, bebeğin yeni tat, koku ve doku ile tanıştığı bir öğrenme sürecidir. Birçok bebek yeni bir besini ilk denemelerde reddedebilir ve kabul etmeden önce aynı besinin defalarca sunulmasına ihtiyaç duyabilir. Ek gıdayı reddetmenin başlıca nedenleri şunlardır:

  • Yeni tat ve dokuya alışma sürecinin doğal olarak zaman alması
  • Sık kusma ya da reflü nedeniyle yemekle ilişkili rahatsızlık ve ağrı
  • Mama ya da süt miktarının fazla olması nedeniyle doyma ve iştahsızlık
  • Diş çıkarma, hastalık dönemi, uykusuzluk ya da yorgunluk
  • Zorla beslenme, baskı ve yemek saatlerindeki gerginlik
  • Alerji şüphesi olan bebeklerde kabul edilen besinlerin azlığı ve yemekle ilgili olumsuz deneyimler
  • Bazı bebeklerde duyusal hassasiyet ya da çiğneme ve yutma becerilerinin gelişimindeki gecikme

Bazen tüm tetkikler normal çıksa bile beslenme sorunu sürebilir. Bebek ile bakım veren arasındaki beslenme etkileşimi de önemlidir. Kaygılı ve baskılı bir yemek ortamı bebeğin yemeğe karşı isteksizliğini artırabilir. Bu tür durumlarda çocuk doktoru, gerekirse çocuk gastroenterolojisi, çocuk alerjisi uzmanı ya da diyetisyenle birlikte bir plan yapmak yararlıdır.

Alerjik eğilimi olan bebekte ek gıda

Egzaması ya da ailesinde alerji öyküsü olan bebeklerde hangi besinin ne zaman ve nasıl başlanacağı konusunda kendi kendinize karar vermeyin. Yumurta, süt ürünleri, kuruyemiş gibi alerjik potansiyeli yüksek besinler için çocuk doktorunuz ya da alerji uzmanıyla konuşarak plan yapın. Yeni bir besini tek başına, küçük miktarda ve gün içinde bebeği izleyebileceğiniz bir saatte vermek, olası tepkiyi anlamaya yardımcı olur. Kusma, döküntü, yüzde şişlik, nefes almada zorlanma gibi belirtiler görürseniz besini kesin ve hekime başvurun.

Evde neler yapılabilir?

  • Bebeği beslerken ve sonrasında yaklaşık yarım saat dik ya da yarı dik pozisyonda tutun
  • Az miktarda, sık aralıklarla ve sakin bir ortamda besleyin, aşırı beslemeden kaçının
  • Beslenme sırasında ve sonrasında gazını çıkarın, biberon deliğinin uygun olduğundan emin olun
  • Yeni besini tek tek ve küçük porsiyonlarla, farklı günlerde tekrar tekrar sunun
  • Yemek saatini oyun ve baskıya çevirmeyin, reddedilen besini zorla yedirmeyin
  • Bebeğin yediklerini, kusma sayısını ve miktarını, bez sayısını ve dışkısını bir günlükte not edin. Bu bilgi hekime çok yardımcı olur
  • İlaç, mama değişikliği ya da diyet kısıtlamasını hekim önerisi olmadan uygulamayın

Altıncı aydan sonra beslenme nasıl ilerler?

İlk altı ay anne sütü ya da uygun mama bebeğin ana besin kaynağıdır. Altıncı aydan itibaren ek gıdaya başlanır, ancak süt bu dönemde de önemli bir besin olmaya devam eder. Ek gıdanın ilk amacı bebeği doyurmaktan çok yeni tat, koku ve dokuyla tanıştırmaktır. Bu nedenle ilk haftalarda bebeğin birkaç kaşık yemesi ve geri kalanını reddetmesi çoğu zaman beklenen bir durumdur. Besinler yavaş yavaş, yumuşak püre kıvamından başlayıp parmakla tutulabilecek yumuşak besinlere doğru ilerletilir. Her bebeğin hızı farklıdır. Yemek miktarını başka bebeklerle kıyaslamak yerine büyüme eğrisine ve genel durumuna bakmak daha doğrudur.

Sık yapılan hatalar

  • Yemeği kabul ettirmek için ekran göstermek, oyalamak ya da bebeğin ağzına zorla yedirmeye çalışmak
  • Bir iki denemeden sonra besini "sevmiyor" diye tamamen bırakmak. Aynı besini farklı günlerde yeniden sunmak gerekebilir
  • Aynı anda birden fazla yeni besin başlamak. Tepki olursa hangi besinden kaynaklandığını anlamak zorlaşır
  • Bir yaşından önce yemeklere tuz ve şeker eklemek
  • Süt ya da mama miktarını hekime danışmadan aniden azaltmak ya da artırmak
  • Kusmayı sadece beslenme yanlışlığına bağlayıp doktor kontrolünü geciktirmek

Ailenin kaygısı da önemlidir

Sürekli kusan ve yemek yemeyen bir bebekle ilgilenmek aileyi yorabilir ve kaygıyı artırabilir. Ebeveynin gerginliği yemek ortamına yansıyabilir ve bebeğin yemeğe karşı isteksizliğini güçlendirebilir. Kendinize ve bebeğinize zaman tanımak, yemek saatlerini sakin tutmak ve hekimle düzenli iletişim kurmak hem sizi hem bebeğinizi rahatlatır. Endişeniz günlük yaşamınızı ciddi biçimde etkiliyorsa bu durumu da hekiminizle paylaşın.

Doktora giderken hangi bilgileri götürmelisiniz?

Muayenede doğru bilgi vermek, doktorun nedeni bulmasını kolaylaştırır. Görüşmeye giderken şu bilgileri hazırlamak yararlıdır:

  • Kusmanın ne zaman başladığı, günde kaç kez olduğu ve her seferinde yaklaşık ne kadar çıktığı
  • Kusmanın fışkırır tarzda olup olmadığı, rengi (sarı, yeşil, kanlı) ve beslenmeyle ilişkisi
  • Kullanılan süt ya da mama türü, miktarı ve beslenme sıklığı
  • Başlanan ek gıdalar, kabul edilen ve reddedilen besinler ve besin sonrası görülen tepkiler
  • Dışkının sıklığı ve şekli, günlük bez sayısı, ateş, egzama ya da başka cilt bulguları
  • Ailede alerji, astım veya sindirim sistemi hastalığı öyküsü
  • Daha önce yapılan tetkik sonuçları, kullanılan ilaçlar ve bebeğin önceki kilo ölçümleri

Doktora nasıl hazırlanılır?

Muayenede doktor bebeğin büyüme eğrisine, kilo alımına, beslenme öyküsüne ve kusmanın özelliklerine bakar. Gerekli görürse kan, idrar ve dışkı testleri, ultrasonografi ya da üst sindirim sistemini gösteren özel görüntüleme istenebilir. Nadiren daha ileri incelemeler gerekebilir. Önceki tetkiklerin normal çıkması sorunun olmadığı anlamına gelmez, tanı çoğu zaman şikâyetin gidişine ve tedaviye verilen yanıta göre konur. Bu yüzden şikâyetiniz sürüyorsa aynı hekimle ya da bir çocuk gastroenterolojisi uzmanıyla kontrolü sürdürün.

Bu belirtilerde vakit kaybetmeden başvurun

Aşağıdaki durumlarda bebeğinizi hemen bir sağlık kuruluşuna götürün:

  • Yeşil (safralı) ya da kanlı kusma
  • Karında şişlik, sertlik ya da karın ağrısıyla sürekli ağlama
  • Fışkırır tarzda tekrarlayan kusma ve kilo kaybı veya kilo alamama
  • Ağız kuruluğu, gözyaşı olmaması, birkaç saattir bezinin kuru kalması, çökük tepe (fontanel), aşırı halsizlik gibi sıvı kaybı belirtileri
  • Yüksek ateş ya da bebeğin çok halsiz, uykulu olması
  • Dışkıda kan
  • Yüzde ve dudakta şişlik, yaygın kurdeşen, nefes almada zorlanma (alerjik reaksiyon belirtileri)

Sonuç

Bebeklerde kusma ve ek gıdayı reddetme çoğu zaman zamanla düzelen bir durum olsa da nedenini tahmin etmek zordur ve bazı nedenler tedavi gerektirir. Bebeğiniz kilo alıyor, huzurlu ve aktifse çoğu zaman endişelenecek bir durum yoktur. Yine de şikâyetler sürüyorsa, ek gıda için giderek daha az besin kabul ediyorsa ya da yukarıdaki uyarı belirtilerinden biri varsa çocuk doktorunuzla görüşün. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Tanı ve tedavi için bir hekime başvurun.