Dış Gebelik
Dış gebelik (ektopik gebelik), döllenmiş yumurtanın rahim dışına, genellikle fallop tüplerine yerleşmesidir. Belirtileri arasında adet gecikmesi, vajinal kanama, karın ağrısı ve omuz ağrısı bulunur. Risk faktörleri arasında önceki dış gebelik, pelvik enfeksiyonlar, sigara ve ileri yaş yer alır. Tanı kan testi ve ultrason ile konur. Tedavide ilaç (metotreksat) veya cerrahi (laparoskopi) kullanılır. Erken tanı hayati önem taşır; şiddetli ağrı veya bayılma durumunda acil servise başvurulmalıdır.
Dış Gebelik Nedir?
Dış gebelik, döllenmiş yumurtanın rahim (uterus) iç zarına yerleşmesi gerekirken, rahim boşluğunun dışında bir yere yerleşerek gelişmeye başlamasıdır. Tıp dilinde ektopik gebelik olarak adlandırılır. Dış gebeliklerin büyük çoğunluğu (%90'dan fazlası) tüplerde (fallop tüpleri) gelişir; bu nedenle halk arasında "tüp gebeliği" olarak da bilinir. Daha nadiren yumurtalıkta, rahim ağzında (serviks), karın boşluğunda veya önceki sezaryen yarasının üzerinde de yerleşebilir.
Rahim dışındaki bu dokular büyüyen bir gebeliği taşıyacak yapıda olmadığından, dış gebelik sağlıklı bir doğumla sonuçlanamaz. Gebelik büyüdükçe yerleştiği organı yırtabilir ve karın içine ciddi, hayatı tehdit eden kanamaya yol açabilir. Bu nedenle dış gebelik, gebeliğin ilk üç ayında anne ölümlerinin önemli nedenlerinden biridir ve acil durum olarak kabul edilir.
Dış gebelik, tüm gebeliklerin yaklaşık yüzde 1–2'sinde görülür. Erken tanı ve uygun tedaviyle kadınların büyük çoğunluğu sağlığına kavuşur ve sonraki dönemde sağlıklı gebelikler geçirebilir.
Nasıl Oluşur?
Normalde yumurtalıktan atılan yumurta, tüpte spermle döllenir ve birkaç gün içinde tüp boyunca ilerleyerek rahme ulaşır ve rahim iç zarına tutunur. Tüplerde hasar, daralma veya hareket bozukluğu olduğunda, döllenmiş yumurta rahme ulaşamaz ve tüpte yerleşerek gelişmeye başlar.
Risk Faktörleri
Dış gebelik geçiren kadınların yaklaşık yarısında belirgin bir risk faktörü bulunmaz. Bilinen risk faktörleri şunlardır:
- Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak: En önemli risk faktörlerinden biridir.
- Tüplerde hasar: Geçirilmiş tüp ameliyatları, tüp ligasyonu (tüplerin bağlanması) sonrası gebelik.
- Pelvik enfeksiyonlar: Özellikle klamidya ve bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların tüplerde yaptığı hasar.
- Endometriozis
- Karın ve leğen kemiği bölgesine geçirilmiş ameliyatlar
- Kısırlık ve kısırlık tedavileri: Tüp bebek dahil yardımcı üreme teknikleriyle oluşan gebeliklerde.
- Rahim içi araç (spiral) takılıyken gebe kalmak: Spiral gebelik riskini çok azaltır; ancak spiral takılıyken gebelik oluşursa dış gebelik olasılığı daha yüksektir.
- Sigara kullanımı: Tüplerin işlevini bozar ve riski artırır.
- İleri anne yaşı (35 yaş üzeri)
Belirtileri Nelerdir?
Erken dönemde dış gebelik normal bir gebelik gibi görünebilir: adet gecikmesi, göğüslerde hassasiyet ve bulantı olabilir. Belirtiler genellikle gebeliğin 6–8. haftaları arasında ortaya çıkar:
- Kasık veya karın ağrısı: Genellikle tek tarafta, keskin, batıcı veya kramp şeklinde. Hafif başlayıp giderek artabilir.
- Vajinal kanama: Normal adet kanamasından farklı, genellikle az miktarda, koyu renkli veya lekelenme şeklinde.
- Adet gecikmesi ve pozitif gebelik testi
Tüp Yırtılması ve İç Kanama Belirtileri (Acil)
- Ani başlayan ve şiddetli karın veya kasık ağrısı
- Omuz ucu ağrısı: Karın içine biriken kanın diyaframı tahriş etmesine bağlı; önemli bir uyarı işaretidir.
- Makatta basınç hissi ve dışkılama ihtiyacı
- Baş dönmesi, bayılma veya bayılacak gibi olma
- Ciltte solukluk, soğuk terleme
- Hızlı nabız, tansiyon düşüklüğü
Tanı Nasıl Konur?
- Gebelik testi ve kanda beta-hCG ölçümü: Gebelik hormonunun kandaki düzeyi ölçülür. Normal gebelikte bu hormon genellikle iki günde bir yaklaşık iki katına çıkar; dış gebelikte artış genellikle daha yavaş veya düzensizdir. Bu nedenle ölçüm 48 saat arayla tekrarlanabilir.
- Transvajinal ultrasonografi: Vajinal yoldan yapılan ultrasonla rahim içinde gebelik kesesi olup olmadığına ve rahim dışında, tüplerde veya yumurtalık çevresinde kitle ya da karın içinde sıvı (kan) bulunup bulunmadığına bakılır.
- Kan testleri: Kansızlık, kan grubu ve Rh faktörü belirlenir.
- Muayene: Karın ve jinekolojik muayenede hassasiyet ve kitle değerlendirilir.
Bazı durumlarda gebelik ne rahim içinde ne de rahim dışında net olarak görülemez; buna yeri belirlenemeyen gebelik denir. Bu durumda hasta, kan hormon düzeyleri ve ultrasonla yakından takip edilir.
Tedavi Seçenekleri
Dış gebelik normal bir gebeliğe dönüşemez; bu nedenle gebelik dokusunun ortadan kaldırılması gerekir. Tedavi yöntemi; gebeliğin büyüklüğüne, hormon düzeyine, kanama olup olmadığına, hastanın genel durumuna ve gelecekteki gebelik isteğine göre belirlenir.
İlaç Tedavisi (Metotreksat)
Erken tanı konan, tüp yırtılması ve iç kanama bulgusu olmayan, hormon düzeyi belirli bir seviyenin altında olan ve düzenli takibe gelebilecek hastalarda, gebelik dokusunun büyümesini durduran metotreksat iğnesi uygulanabilir. Tedavi sonrasında kanda beta-hCG düzeyi sıfırlanana kadar düzenli olarak ölçülür. Bazı hastalarda ikinci doz gerekebilir. Tedavi süresince alkol, folik asit içeren vitaminler ve bazı ağrı kesicilerden kaçınılması ve birkaç ay gebelikten korunulması önerilir. İlaç tedavisi sırasında karın ağrısının artması tüp yırtılması belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Cerrahi Tedavi
- Laparoskopi (kapalı ameliyat): Karına açılan birkaç küçük delikten kamera ile yapılan ameliyattır; en sık uygulanan cerrahi yöntemdir.
- Salpingostomi: Tüp korunarak yalnızca gebelik dokusu çıkarılır.
- Salpenjektomi: Etkilenen tüp tamamen çıkarılır; özellikle tüp hasarlıysa veya kanama varsa tercih edilir.
- Laparotomi (açık ameliyat): Ciddi iç kanama ve şok durumunda acil olarak yapılır.
Bekleme Tedavisi
Çok erken dönemde, hormon düzeyi düşük ve kendiliğinden azalan, belirti vermeyen seçilmiş hastalarda gebelik dokusu kendiliğinden gerileyebilir. Bu hastalar yakın takip altında izlenir.
Rh Uyuşmazlığı
Kan grubu Rh negatif olan kadınlara, sonraki gebelikleri korumak amacıyla anti-D iğnesi yapılabilir.
Dış Gebelik Sonrası
- Gelecekteki gebelikler: Dış gebelik geçiren kadınların çoğu daha sonra sağlıklı bir gebelik geçirebilir; tek tüp ile de gebe kalmak mümkündür. Ancak sonraki gebeliklerde dış gebelik tekrarlama riski daha yüksek olduğu için, yeni bir gebelik saptandığında erken dönemde ultrasonla gebeliğin yeri doğrulanmalıdır.
- Duygusal iyileşme: Dış gebelik bir gebelik kaybıdır; üzüntü, kaygı ve yas hissetmek doğaldır. Eşinizle ve yakınlarınızla duygularınızı paylaşmak ve gerekirse psikolojik destek almak iyileşmeye yardımcı olur.
- Yeniden gebelik zamanı: Hekiminizin önerdiği süre kadar beklemeniz önerilir; özellikle metotreksat tedavisi sonrası.
Dış Gebeliğin Nadir Türleri
- Yumurtalık gebeliği: Gebelik dokusunun yumurtalık üzerinde gelişmesidir; yumurtalık kistiyle karışabilir.
- Rahim ağzı (servikal) gebeliği: Rahim ağzına yerleşen gebeliktir; ciddi kanamalara yol açabilir ve özel tedavi gerektirir.
- Sezaryen skar gebeliği: Gebeliğin önceki sezaryen ameliyatının rahimde bıraktığı yara izinin üzerine yerleşmesidir. Sezaryen sayısının artmasıyla görülme sıklığı artmaktadır; rahim yırtılması ve ağır kanama riski taşır, erken tanı çok önemlidir.
- Karın içi gebelik: Gebeliğin karın boşluğundaki organların üzerine yerleşmesidir; çok nadirdir.
- Heterotopik gebelik: Rahim içinde normal bir gebelik ile aynı anda rahim dışında bir dış gebeliğin bulunmasıdır. Doğal gebeliklerde son derece nadirdir; ancak tüp bebek tedavilerinden sonra daha sık görülebilir.
Korunma Yolları
Dış gebeliğin tamamen önlenmesi mümkün değildir; ancak risk azaltılabilir:
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için kondom kullanın; enfeksiyon belirtilerinde erken tedavi olun.
- Sigarayı bırakın.
- Daha önce dış gebelik geçirdiyseniz, yeni bir gebelikte erken dönemde hekiminize başvurun.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Gebelik testiniz pozitifse ve kasık ağrısı veya vajinal kanamanız varsa
- Adetiniz gecikmiş ve tek taraflı kasık ağrınız varsa
- Risk faktörleriniz varsa ve gebelik testiniz pozitif çıktıysa, belirti olmasa bile erken ultrason için
Acil durum: Şiddetli karın veya kasık ağrısı, omuz ucu ağrısı, baş dönmesi, bayılma, soğuk terleme veya yoğun vajinal kanama varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Dış gebelik kadın hastalıkları ve doğum uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir; acil durumlarda ilk değerlendirme acil tıp hekimlerince yapılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Dış gebelik normal gebelik gibi ilerler mi?
Hayır, dış gebelik rahim dışında geliştiği için sağlıklı bir gebelik mümkün değildir. Büyüyen embriyo tüpün yırtılmasına ve iç kanamaya neden olabilir, bu nedenle tedavi edilmesi gerekir.
Dış gebelik sonrası tekrar gebe kalabilir miyim?
Evet, bir tüp alınmış olsa bile diğer tüp sağlıklıysa doğal yolla gebe kalınabilir. Ancak tekrar dış gebelik riski artar, bu nedenle gebelik planlamadan önce doktor kontrolü önerilir.
Dış gebelikte ilaç tedavisi ne zaman uygulanır?
İlaç tedavisi (metotreksat), dış gebelik erken evredeyse, embriyo küçükse ve tüp yırtılmamışsa uygulanır. Kanama veya şiddetli ağrı varsa cerrahi tercih edilir.
Dış gebelik belirtileri ne zaman başlar?
Belirtiler genellikle gebeliğin 4-12. haftaları arasında ortaya çıkar. Adet gecikmesi, hafif kanama ve karın ağrısı en sık görülen erken belirtilerdir.
Dış gebelikten korunmak mümkün mü?
Tamamen korunmak mümkün olmasa da, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak, sigara içmemek ve düzenli jinekolojik kontroller riski azaltabilir.
Kendi durumunuzu yazın, Dış Gebelik ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →