Endometriozis
Rahim içi dokusuna benzer dokunun rahim dışında yerleşip her adette kanamasıyla iltihap, yapışıklık ve kist (çikolata kisti) oluşturan kronik hastalık. En tipik belirtisi şiddetli adet ağrısıdır; kısırlık nedeni olabilir. Hormonal tedavi ve gerekince cerrahiyle yönetilir.
Endometriozis Nedir?
Endometriozis, normalde rahmin iç yüzeyini döşeyen dokuya (endometrium) benzer bir dokunun rahim dışında (yumurtalıklar, tüpler, karın zarı, bağırsak, mesane çevresi gibi bölgelerde) yerleşip büyümesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Bu doku da tıpkı rahim içi dokusu gibi her adet döneminde hormonlara yanıt verir, kanar; ancak bulunduğu yerden vücut dışına atılamadığı için iltihaba, yapışıklıklara ve zamanla kist (çikolata kisti) oluşumuna yol açar. Üreme çağındaki kadınlarda sık görülür ve en tipik özelliği, giderek şiddetlenen adet ağrıları ve kronik kasık ağrısıdır. Endometriozis iyi huylu bir hastalıktır ama yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyebilir ve bazı kadınlarda gebe kalmayı zorlaştırır. Erken tanı ve doğru tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir.
Belirtileri Nelerdir?
En sık ve ayırt edici belirti, ağrı kesicilere zor yanıt veren, giderek artan adet ağrısıdır (dismenore). Buna adet dışı dönemlerde de süren kasık-bel ağrısı, cinsel ilişkide derin ağrı, adet döneminde bağırsak-mesane şikâyetleri (ağrılı dışkılama, ağrılı idrar), aşırı ve düzensiz adet kanaması eşlik edebilir. Yorgunluk ve karın şişkinliği görülebilir. Bazı kadınlarda ise hastalık hiç belirti vermez ve ancak gebe kalamama nedeniyle yapılan incelemede fark edilir; çünkü endometriozis kısırlığın önemli nedenlerinden biridir. Belirtilerin şiddeti hastalığın yaygınlığıyla her zaman orantılı değildir; hafif görünen hastalıkta bile şiddetli ağrı olabilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Endometriozisin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. En yaygın açıklama, adet kanının bir kısmının tüpler yoluyla karın içine geri kaçması ve buradaki dokunun tutunup büyümesidir; ancak bağışıklık sistemi, hormonal ve genetik etkenlerin de rol oynadığı düşünülmektedir. Ailesinde endometriozis olan kadınlarda risk artar. Erken yaşta adet görme, kısa adet döngüleri, uzun ve yoğun adet kanaması, hiç doğum yapmamış olmak risk faktörleri arasında sayılır. Östrojen hormonu hastalığı beslediği için üreme çağında aktiftir, menopozdan sonra genellikle geriler. Endometriozis bulaşıcı değildir ve kişinin yaşam tarzıyla oluşmaz.
Tanı Nasıl Konur?
Tanıya, tipik ağrı öyküsü ve jinekolojik muayeneyle ulaşılır; ultrasonografi özellikle yumurtalıktaki çikolata kistlerini gösterebilir. Ancak karın zarındaki küçük odaklar ultrasonda görülemeyebilir; bu nedenle bazı durumlarda daha ayrıntılı görüntüleme için MR istenir. Kesin tanı ve gerektiğinde tedavi, kapalı ameliyatla (laparoskopi) karın içinin doğrudan görüntülenmesi ve şüpheli dokudan örnek alınmasıyla konur. Tanı sıklıkla gecikir; şiddetli adet ağrılarının "normal" sanılması bunun başlıca nedenidir. Bu yüzden ağrılarınızı ve adet düzeninizi hekiminize ayrıntılı anlatmanız erken tanı için çok önemlidir.
Tedavi Yöntemleri
Tedavi; belirtilerin şiddetine, hastalığın yaygınlığına, kadının yaşına ve çocuk isteğine göre kişiye özel planlanır. Ağrı yönetiminde iltihap giderici ağrı kesiciler ilk basamaktır. Hormonal tedaviler (doğum kontrol hapları, progesteron içeren ilaçlar, hormonlu rahim içi araç veya hastalığı baskılayan özel hormon ilaçları) endometriozis dokusunu küçültüp ağrıyı azaltmada etkilidir. İlaçların yetersiz kaldığı, büyük kistlerin olduğu veya gebelik isteğinin bulunduğu durumlarda kapalı ameliyatla (laparoskopi) odakların ve yapışıklıkların temizlenmesi gündeme gelir. Gebe kalmakta güçlük çekenlerde üremeye yardımcı tedaviler değerlendirilebilir. Endometriozis kronik bir hastalık olduğu için düzenli takip önemlidir; tedavi planını jinekoloji uzmanınızla birlikte belirleyin.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Giderek şiddetlenen ve günlük yaşamınızı etkileyen adet ağrıları, ağrı kesicilere yanıt vermeyen kasık-bel ağrısı, cinsel ilişkide ağrı, adet döneminde ağrılı dışkılama-idrar ya da gebe kalmakta güçlük varsa bir kadın hastalıkları ve doğum (jinekoloji) uzmanına başvurmanız önerilir. "Adet ağrısı normaldir" diyerek şiddetli ağrıları görmezden gelmeyin; endometriozis erken tanınıp tedavi edildiğinde ağrı ve doğurganlık üzerindeki etkileri azaltılabilir. Ani ve çok şiddetli karın ağrısı (kist patlaması/burulması olasılığı) acil değerlendirme gerektirir. Düzenli takip, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya ve yaşam kalitesini korumaya yardımcı olur.
Sık Sorulan Sorular
Şiddetli adet ağrısı normal mi?
Günlük yaşamı etkileyen, ağrı kesiciyle geçmeyen, giderek artan adet ağrısı NORMAL değildir ve endometriozis gibi bir durumun işareti olabilir. 'Adet ağrısı olağandır' diye görmezden gelmek tanıyı geciktirir; şiddetli ağrıda jinekoloji değerlendirmesi gerekir.
Endometriozis kısırlık yapar mı?
Endometriozis kısırlığın önemli nedenlerinden biridir; yapışıklıklar ve iltihap gebe kalmayı zorlaştırabilir. Ancak endometriozisi olan birçok kadın doğal yolla ya da tedaviyle gebe kalabilir. Çocuk isteyenlerde plan, hastalığın derecesine göre jinekoloji uzmanıyla yapılır.
Çikolata kisti nedir?
Yumurtalıkta endometriozis dokusunun her adet döneminde kanamasıyla oluşan, koyu kahverengi eski kan içeren kiste 'çikolata kisti' (endometrioma) denir. Ultrasonda görülebilir; boyutuna ve belirtilere göre takip, ilaç ya da ameliyatla yönetilir.
Endometriozis menopozda geçer mi?
Östrojen hormonu hastalığı beslediği için endometriozis üreme çağında aktiftir; menopozla östrojen düştüğünde genellikle geriler ve belirtiler azalır. Yine de her durum farklıdır ve menopoz sonrası şikâyetler mutlaka hekimce değerlendirilmelidir.
Hangi bölüme başvurmalıyım?
Endometriozis için Kadın Hastalıkları ve Doğum (Jinekoloji) bölümüne başvurmalısınız. Şiddetli adet/kasık ağrısı, ilişkide ağrı veya gebe kalmada güçlük gibi şikâyetlerde jinekoloji uzmanı muayene, ultrason ve gerekirse ileri incelemelerle değerlendirir.
Kendi durumunuzu yazın, Endometriozis ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →