Guillain-Barré Sendromu

Nöroloji
Halk arasında: guillain barre, gbs, akut inflamatuvar demiyelinizan polinöropati

Guillain-Barré sendromu, bağışıklık sisteminin çevresel sinirlere saldırmasıyla gelişen ve ayaklarda uyuşmayla başlayıp kas güçsüzlüğüne ilerleyebilen nadir bir hastalıktır. Bu sayfada belirtilerini, olası nedenlerini, tanıda kullanılan testleri, immünoglobulin ve plazma değişimi tedavisini, iyileşme sürecini ve acil başvuru gerektiren durumları bulabilirsiniz.

Guillain-Barré Sendromu Nedir?

Guillain-Barré sendromu (GBS), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla çevresel sinirlere saldırması sonucu ortaya çıkan, nadir görülen ama ciddi bir sinir sistemi hastalığıdır. Hastalık çoğunlukla ayaklarda ve bacaklarda uyuşma, karıncalanma ve kas güçsüzlüğü ile başlar; güçsüzlük günler içinde yukarı doğru yayılarak kolları, yüz kaslarını ve ağır olgularda solunum kaslarını etkileyebilir.

Hastalığın adı, 1916 yılında tanımlayan Fransız hekimler Guillain, Barré ve Strohl'un soyadlarından gelir. Tıpta sendrom, sinirlerin koruyucu kılıfı olan miyelinin ya da sinir lifinin kendisinin hasar görmesi nedeniyle iletinin bozulması şeklinde açıklanır. Bu nedenle "akut inflamatuvar demiyelinizan polinöropati" adıyla da anılır.

GBS bulaşıcı bir hastalık değildir. Genellikle her yaşta görülebilir ancak yetişkinlerde ve ileri yaşta daha sık rastlanır, erkeklerde kadınlara göre biraz daha yaygındır. Yılda yüz bin kişide yaklaşık bir ile iki kişide ortaya çıktığı bildirilir.

Hastalığın en önemli özelliği hızlı seyretmesidir. Belirtiler genellikle birkaç gün ile en fazla dört hafta içinde en yüksek düzeye ulaşır. Bu nedenle erken tanı ve hastane izlemi hayati önem taşır. Çoğu hasta zamanla büyük ölçüde iyileşir, ancak iyileşme haftalar, aylar hatta bazen yıllar sürebilir.

Guillain-Barré Sendromunun Türleri

Hastalığın farklı alt tipleri vardır. Hangi tipin görüldüğü, sinirin hangi kısmının hasar gördüğüne göre belirlenir ve sinir iletim çalışmalarıyla anlaşılır:

  • Akut inflamatuvar demiyelinizan polinöropati (AIDP): Kuzey Amerika ve Avrupa'da en sık görülen türdür. Sinirlerin miyelin kılıfı hasar görür.
  • Akut motor aksonal nöropati (AMAN): Daha çok motor sinirlerin lifleri etkilenir. Asya ve Latin Amerika ülkelerinde daha sık bildirilir ve sıklıkla Campylobacter jejuni adlı bakteri enfeksiyonundan sonra görülür.
  • Akut motor ve duyusal aksonal nöropati (AMSAN): Hem hareket hem duyu sinirlerinin lifleri etkilenir; genellikle daha ağır seyreder ve iyileşmesi daha uzun sürebilir.
  • Miller Fisher sendromu: Göz hareketlerinde felç (çift görme), denge bozukluğu ve refleks kaybı ile seyreden bir alt türdür. Kol ve bacak güçsüzlüğü hafif olabilir ya da hiç olmayabilir.

Belirtileri

Belirtiler genellikle kişide bir hafta ya da daha kısa süre önce geçirilmiş bir enfeksiyonun ardından başlar. İlk belirtiler genellikle hafif olur ve bu yüzden fark edilmeyebilir. Tipik belirtiler şunlardır:

  • Ayak parmaklarında ve ellerde uyuşma, karıncalanma ya da iğne batması hissi
  • Bacaklarda başlayıp yukarı doğru yayılan kas güçsüzlüğü; merdiven çıkmakta, yürümekte zorlanma, bacakların "tutmaması"
  • Kollara, gövdeye ve yüze yayılan güçsüzlük; yüz kaslarında zayıflık, gülmede, yutkunmada ve konuşmada zorluk
  • Diz ve ayak bileği reflekslerinin azalması ya da kaybolması
  • Sırt, bel veya bacaklarda kramp tarzı ya da derin ağrı; özellikle geceleri artabilir
  • Göz hareketlerinde zorlanma, çift görme
  • Kalp hızı ve tansiyonda dalgalanma, aşırı terleme, idrar ve bağırsak işlevlerinde bozulma gibi otonom sinir sistemi belirtileri
  • Ağır olgularda nefes darlığı, öksürmede güçsüzlük

Önemli: Nefes almada güçlük, yutkunma zorluğu, hızla yayılan güçsüzlük ya da ayakta duramama durumu bir acil durumdur. Bu belirtilerde beklemeden en yakın hastanenin acil servisine başvurulmalıdır. Hastaların bir bölümünde solunum desteğine ihtiyaç duyulabilir ve bu destek yoğun bakım koşullarında sağlanır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Guillain-Barré sendromunun kesin nedeni bilinmemektedir. Olguların yaklaşık üçte ikisinde, sendromdan günler ile birkaç hafta önce geçirilmiş bir solunum yolu ya da mide-bağırsak enfeksiyonu bulunur. Bağışıklık sistemi enfeksiyonla savaşırken, bazı mikropların yüzey yapılarının sinir dokusuna benzemesi nedeniyle kendi sinirlerine de saldırabilir. Bu mekanizmaya moleküler benzerlik denir.

Hastalığın ortaya çıkmasıyla ilişkilendirilen durumlar şunlardır:

  • Bakteriyel enfeksiyonlar: Özellikle Campylobacter jejuni (bazen çiğ ya da az pişmiş tavuk eti ile ilişkili ishal), Mycoplasma pneumoniae.
  • Viral enfeksiyonlar: Sitomegalovirus, Epstein-Barr virüsü, grip, Zika virüsü ve diğer bazı virüsler. Koronavirüs enfeksiyonu sonrasında da seyrek olgular bildirilmiştir.
  • Aşılar: Çok nadir olmakla birlikte, bazı aşıların ardından ortaya çıkan olgular tanımlanmıştır. Genel olarak aşı sonrası GBS riski çok düşüktür ve aşının koruyuculuğu bu riske kıyasla çok daha önemlidir. Aşılarla ilgili kararlar hekimle birlikte verilmelidir.
  • Cerrahi girişimler ve bazı hastalıklar: Ameliyat sonrası, lenfoma gibi bazı kan hastalıkları ve bağışıklık sistemini etkileyen durumlar nadiren tetikleyici olabilir.
  • Yaş: Yaş ilerledikçe risk artar.

Çoğu kişide belirgin bir tetikleyici bulunamaz. Hastalığın kalıtsal olduğuna dair güçlü bir kanıt yoktur ve aile bireylerine bulaşmaz.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, hastanın öyküsüne, nörolojik muayeneye ve bazı destekleyici testlere dayanır. Hekim güçsüzlüğün başlama biçimini, yayılma hızını, öncesinde geçirilmiş enfeksiyonu ve reflekslerin durumunu değerlendirir. Reflekslerin azalması ya da kaybolması önemli bir ipucudur.

Tanıyı desteklemek ve benzer tabloya yol açan diğer hastalıkları dışlamak için kullanılan başlıca incelemeler şunlardır:

  • Lomber ponksiyon (bel suyu incelemesi): Beyin-omurilik sıvısında hücre sayısı normal iken protein düzeyinin yüksek bulunması tipik bir bulgudur. Bu bulgu hastalığın ilk günlerinde henüz belirgin olmayabilir.
  • Elektromiyografi (EMG) ve sinir iletim çalışmaları: Sinirlerdeki ileti yavaşlamasını ya da hasarı gösterir ve alt tipin belirlenmesine yardımcı olur. İlk günlerde sonuç normal çıkabilir, bu nedenle tekrar edilebilir.
  • Kan testleri ve görüntüleme: Elektrolit düzeyleri, vitamin eksiklikleri, enfeksiyon ve diğer nedenleri araştırmak için yapılır. Omurilik hastalıklarını dışlamak için manyetik rezonans (MR) çekilebilir.
  • Solunum ve kalp izlemi: Solunum kaslarının gücü (vital kapasite) ve kalp ritmi hastanede yakından izlenir.

Tedavi Seçenekleri

Guillain-Barré sendromu tanısı konulan ya da şüphelenilen hastalar, hastalık hızla ağırlaşabileceği için çoğunlukla hastaneye yatırılarak izlenir. Gerekirse yoğun bakıma alınırlar. Tedavi nöroloji uzmanı tarafından planlanır. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tedavi kişiye göre düzenlenir.

Hastalığı kökten ortadan kaldıran bir ilaç olmasa da bağışıklık saldırısını azaltan ve iyileşmeyi hızlandıran iki ana tedavi vardır:

  • İntravenöz immünoglobulin (IVIG): Sağlıklı bağışıklık proteinlerinin damar yoluyla verilmesi esasına dayanır. Genellikle birkaç gün süren bir kür olarak uygulanır.
  • Plazmaferez (plazma değişimi): Kandaki zararlı antikorların süzülerek uzaklaştırıldığı bir işlemdir.
  • Bu iki tedavinin etkinliği benzerdir ve genellikle birlikte kullanılmaz. Hangisinin seçileceği hastanın durumuna, merkezin olanaklarına ve hastada başka bir sağlık sorunu olup olmadığına göre belirlenir.
  • Kortizon tedavisinin tek başına Guillain-Barré sendromunda yararlı olmadığı gösterilmiştir.

Destek tedavisi en az ilaç tedavisi kadar önemlidir: solunumun yakından izlenmesi ve gerekirse solunum cihazıyla desteklenmesi, kalp ritmi ve tansiyonun izlenmesi, pıhtı oluşumunu önlemek için gerekli önlemler, ağrı kontrolü, yutma sorunu varsa beslenme desteği, yatak yarası ve eklem sertliğinin önlenmesi, mesane ve bağırsak bakımı bu desteğin parçalarıdır.

Rehabilitasyon: Akut dönem atlatıldıktan sonra fizik tedavi, mesleki terapi ve gerektiğinde konuşma ve yutma terapisi uygulanır. Kas gücünün yeniden kazanılması için programlı egzersiz çok önemlidir. Aşırı yorgunluktan kaçınmak ve egzersizi kademeli ilerletmek gerekir.

Hastalığın Seyri ve İyileşme

Belirtiler genellikle ilk dört hafta içinde en üst düzeye ulaşır, ardından bir durağan dönem ve ardından iyileşme dönemi gelir. İyileşme genellikle altı ay ile bir yıl arasında büyük ölçüde gerçekleşir; ancak bazı hastalarda 2-3 yıla kadar uzayabilir. Hastaların büyük bölümü yeniden yürüyebilir hale gelir. Bir kısmında hafif güçsüzlük, uyuşma ya da yorgunluk kalıcı olabilir.

Hastaların küçük bir bölümünde ağır kalıcı güçsüzlük kalabilir ve nadiren komplikasyonlar nedeniyle yaşamsal tehlike ortaya çıkabilir. Yaş ilerlemesi, hastalığın hızlı ilerlemesi, solunum desteği ihtiyacı ve öncesinde ishal geçirilmiş olması daha yavaş iyileşme ile ilişkilendirilmiştir. Hastaların az bir kısmında hastalık tekrarlayabilir. Sendromun belirtileri tekrar başlar ya da iyileşme sonrası yeniden kötüleşme gelişirse hekim, kronik inflamatuvar demiyelinizan polinöropati (KIDP) gibi benzer ancak farklı hastalıkları da değerlendirir.

Günlük Yaşam ve Korunma

Guillain-Barré sendromunu kesin olarak önlemenin bir yolu yoktur. Ancak bazı genel önlemler, tetikleyici enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir:

  • Et ve tavuk ürünlerini iyi pişirmek, mutfak hijyenine dikkat etmek ve ellerin sık yıkanması.
  • Güvenli gıda ve içme suyu kullanmak.
  • Önerilen aşıları hekimle değerlendirerek yaptırmak. Daha önce GBS geçirmiş kişiler aşı konusunda mutlaka hekime danışmalıdır.
  • Enfeksiyon sonrasında bacaklarda güçsüzlük, uyuşma gibi yeni belirtiler gelişirse beklemeden hekime başvurmak.

İyileşme döneminde yorgunluk sık görülen bir sorundur. Günlük aktivitelerin planlanması, dinlenme aralarının verilmesi, düzenli ve hekimin önerdiği miktarda egzersiz, dengeli beslenme ve ruhsal destek süreci kolaylaştırır. Uzun süren hastalık, hastada kaygı ve depresyon yaratabilir; aile desteği ve gerektiğinde psikolojik destek önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Ayaklarda ya da ellerde uyuşma ve karıncalanma ile birlikte bacaklarda giderek artan güçsüzlük, merdiven çıkmada zorlanma veya yürürken bacakların tutmaması durumunda zaman kaybetmeden bir nöroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Şu durumlarda hemen acil servise gidin ya da 112'yi arayın: nefes almada zorlanma, yutkunamama, konuşmada belirgin bozulma, yüzün bir tarafının veya her iki tarafının düşmesi, ayağa kalkamama ya da güçsüzlüğün hızla yukarı doğru yayılması. Bu belirtiler solunum kaslarının etkilendiğini gösterebilir ve hızlı müdahale gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Guillain-Barré sendromu bulaşıcı mıdır? Hayır. Hastalık kişiden kişiye bulaşmaz; ancak öncesindeki enfeksiyon (ör. bazı bakteriler veya virüsler) bulaşıcı olabilir.

Guillain-Barré sendromu tamamen iyileşir mi? Hastaların çoğu uzun bir süre içinde büyük ölçüde iyileşir ve yürüme yeteneğini geri kazanır. Ancak iyileşme süresi kişiden kişiye değişir; bir kısmında hafif güçsüzlük, yorgunluk ya da uyuşma devam edebilir. Erken tanı ve tedavi, iyileşmeyi olumlu etkiler.

Hastalık tekrarlar mı? Çoğu kişide yalnızca bir kez görülür, ancak az sayıda hastada tekrarlama bildirilmiştir. Tekrarlayan ya da bir ay sonra yeniden kötüleşen olgularda hekim başka hastalıkları da düşünür.

Sık Sorulan Sorular

Guillain-Barré sendromu nedir ve nasıl başlar?

Bağışıklık sisteminin sinirlere saldırması sonucu gelişir. Genellikle bir enfeksiyondan günler veya haftalar sonra ayak ve ellerde uyuşma ile başlar, bacaklarda yukarı doğru yayılan güçsüzlük görülür.

Guillain-Barré sendromu bulaşıcı mıdır?

Hayır, hastalığın kendisi bulaşıcı değildir. Ancak tetikleyen enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir.

Guillain-Barré sendromu nasıl tedavi edilir?

Hastane izleminde intravenöz immünoglobulin veya plazma değişimi uygulanır; solunum ve kalp izlemi gibi destek tedavisi ile sonrasında rehabilitasyon yapılır. Tedaviyi nöroloji uzmanı planlar.

Hastalık tamamen iyileşir mi?

Hastaların çoğu aylar içinde büyük ölçüde iyileşir; bazılarında hafif güçsüzlük veya yorgunluk kalabilir. İyileşme süresi kişiye göre değişir.

Hangi belirtilerde acile gitmeliyim?

Nefes almada zorlanma, yutma ya da konuşma güçlüğü, hızla yayılan güçsüzlük ve ayağa kalkamama durumlarında hemen acil servise başvurmalısınız.

Guillain-Barré Sendromu ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Guillain-Barré Sendromu ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →