İlaç Alerjisi

İlaç Alerjisi Nedir?

İlaç alerjisi, bağışıklık sisteminin bir ilaca karşı verdiği beklenmeyen, aşırı bir tepkidir. Çocuklarda özellikle antibiyotikler, ağrı kesiciler ve bazı aşılar alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Bu reaksiyon, ilacın yan etkisinden farklıdır; yan etki herkeste görülebilirken, alerji yalnızca duyarlı kişilerde ortaya çıkar.

İlaç alerjileri iki ana tipte görülür: anında gelişen (genellikle ilk dozdan sonra birkaç dakika saat içinde) ve gecikmiş tip (günler sonra ortaya çıkabilir). Çocuklarda en sık görülen alerjik reaksiyonlar deri döküntüsü ve kurdeşendir.

Belirtileri Nelerdir?

İlaç alerjisinin belirtileri hafif veya yaşamı tehdit edecek kadar ağır olabilir. Yaygın belirtiler şunlardır:

• Deride kaşıntı, kızarıklık, döküntü, kurdeşen (ürtiker)
• Gözlerde ve dudaklarda şişlik
• Burun akıntısı, hapşırma
• Bulantı, kusma, ishal
• Nefes darlığı, hırıltılı solunum
• Baş dönmesi, bayılma hissi

Ani gelişen nefes darlığı, boğazda şişme, ses kısıklığı, tansiyon düşüklüğü, bilinç kaybı gibi belirtiler ciddi alerjik reaksiyonun (anafilaksi) habercisi olabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

İlaç alerjisi, bağışıklık sisteminin ilacı zararlı bir madde olarak algılayıp ona karşı antikor üretmesiyle oluşur. İlk maruziyette vücut duyarlılaşır, ikinci maruziyette reaksiyon gelişir. Bazı risk faktörleri şunlardır:

• Daha önce ilaca bağlı alerjik reaksiyon geçirmiş olmak
• Ailede ilaç alerjisi öyküsü
• Bazı viral enfeksiyonlar (örneğin Epstein-Barr virüsü amoksisilin ile döküntüye yatkınlık yaratabilir)
• Birden fazla ilaç kullanımı
• Astım, egzama gibi alerjik hastalıklara sahip olmak

Her döküntü ilaç alerjisi değildir. Özellikle çocuklarda görülen viral döküntüler antibiyotik kullanımıyla karışabilir. Bu nedenle doğru tanı için değerlendirme şarttır.

Tanı Nasıl Konur?

İlaç alerjisi tanısı uzman bir çocuk alerji doktoru tarafından konulur. Tanıda en önemli basamak ayrıntılı öykü ve fizik muayenedir. Doktor, ilacın adını, kullanım zamanını, belirtilerin ne kadar sürede ortaya çıktığını ve ailenin alerji öyküsünü sorgular. Ayrıca alerjinin tipini belirlemek için belirtilerin ortaya çıkma süresi ve ilacın veriliş yolu da değerlendirilir.

Gerekli görülürse şu testler yapılabilir:

• Deri testi (cilt içi veya çizik testi)
• Kan testi (spesifik IgE antikorları)
• Yama testi (gecikmiş tip reaksiyonlar için)
• İlaç provokasyon testi: doktor gözetiminde, kontrollü olarak ilacın verilip reaksiyonun izlenmesi. Bu test yalnızca deneyimli merkezlerde yapılır.

Tanı konmadan asla ilaç yeniden denenmemelidir; bu ciddi reaksiyonlara yol açabilir.

Tedavi ve Korunma

İlaç alerjisi tedavisinin temel prensibi sorumlu ilacın kullanımını durdurmak ve yasaklamaktır. Hafif reaksiyonlarda doktorun önerisiyle antihistaminikler ve kortizonlu kremler kullanılabilir. Kurdeşen ve kaşıntı için belirtiler geçene kadar destek tedavisi yeterli olabilir. Ancak anafilaksi gibi ağır reaksiyonlarda acil enjeksiyonluk epinefrin (adrenalin) uygulanması hayat kurtarıcıdır. Bu nedenle çocuğun alerjisi varsa doktorun reçete ettiği epinefrin oto-enjektörünü her zaman taşımak ve kullanmayı öğrenmek önemlidir.

Korunma adımları:

• İlaç alerjisi doğrulandıysa çocuğun sağlık kayıtlarına işlenmeli.
• Tüm doktorlara, diş hekimlerine ve eczacılara alerji mutlaka bildirilmeli.
• Çocuğa alerjik olduğu ilacı hatırlatacak bir kolye veya bileklik takılabilir.
• Aile, okul ve bakım verenler acil durumda neler yapması gerektiği konusunda eğitilmeli.
• Bazı durumlarda, zorunlu ilaç kullanımı gerektiğinde doktor gözetiminde ilaç duyarsızlaştırma (desensitizasyon) uygulanabilir.

İlaç kullanımı sırasında herhangi bir olağan dışı belirti görüldüğünde ilaç kesilmeli ve mutlaka bir sağlık kurumuna başvurulmalıdır. Tedavi kararları her zaman hekim tarafından verilmelidir.