Jinekomasti

Jinekomasti Nedir?

Jinekomasti, erkeklerde meme bezi dokusunun iyi huylu (kanser olmayan) şekilde büyümesidir. Kelime Yunanca "kadın" ve "meme" sözcüklerinden türetilmiştir. Bir veya her iki memede, meme başının altında ele gelen, lastik kıvamında veya sert, bazen hassas bir doku şeklinde ortaya çıkar. Jinekomasti erkeklerde çok yaygındır; hayatın farklı dönemlerinde erkeklerin yarısından fazlasında görülebilir.

Jinekomastinin temel nedeni, vücuttaki östrojen (kadınlık hormonu) ile androjen (erkeklik hormonu, testosteron) arasındaki dengenin östrojen lehine bozulmasıdır. Erkeklerde de az miktarda östrojen bulunur; bu denge bozulduğunda meme bezi dokusu büyür. Jinekomasti çoğu zaman sağlık açısından ciddi bir sorun oluşturmaz, ancak kişinin özgüvenini, beden algısını ve sosyal yaşamını olumsuz etkileyebilir.

Gerçek Jinekomasti ve Psödojinekomasti

• Gerçek jinekomasti: Meme bezi dokusunun büyümesidir. Meme başının altında ele gelen, diskoid şekilli, kıvamlı bir doku vardır.
• Psödojinekomasti (yalancı jinekomasti): Meme bezi büyümesi olmadan, göğüs bölgesinde yağ dokusunun artmasıdır. Genellikle fazla kilolu kişilerde görülür; muayenede meme başı altında belirgin bir bez dokusu ele gelmez.
• Birçok kişide her iki durum bir arada bulunur (karma tip).

Ayrım, tedavi seçimi açısından önemlidir: Psödojinekomastide kilo verme etkili olabilirken, gerçek jinekomastide bez dokusu kilo vermekle kaybolmaz.

Jinekomastinin Görüldüğü Dönemler

• Yenidoğan dönemi: Erkek bebeklerin büyük çoğunluğunda anneden geçen östrojen hormonu nedeniyle geçici meme büyümesi olur. Genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer.
• Ergenlik dönemi: Erkek çocukların yaklaşık yarısından fazlasında, genellikle 12–15 yaşlarında görülür. Ergenlikte hormonların dalgalı değişimine bağlıdır. Çoğu olguda 6 ay ile 2 yıl içinde kendiliğinden geriler.
• İleri yaş: 50 yaş üzerindeki erkeklerde testosteron düzeyinin azalması, vücut yağ oranının artması ve kullanılan ilaçların etkisiyle sıklığı yeniden artar.

Nedenleri

Fizyolojik Nedenler

Yenidoğan, ergenlik ve ileri yaş dönemlerinde hormonal değişikliklere bağlı jinekomasti normal kabul edilir.

İlaçlar ve Maddeler

• Prostat büyümesi ve prostat kanseri tedavisinde kullanılan ilaçlar (antiandrojenler, 5-alfa redüktaz inhibitörleri)
• Spironolakton (idrar söktürücü)
• Bazı mide ilaçları (simetidin)
• Bazı kalp ve tansiyon ilaçları (digoksin, bazı kalsiyum kanal blokerleri)
• Bazı antidepresan ve antipsikotik ilaçlar
• HIV tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar
• Bazı antifungal ilaçlar (ketokonazol)
• Kemoterapi ilaçları
• Anabolik steroidler ve testosteron takviyeleri: Özellikle vücut geliştirme amacıyla kullanılan anabolik steroidler sık bir nedendir.
• Alkol, esrar, eroin ve amfetamin gibi maddeler
• Lavanta ve çay ağacı yağı içeren bazı ürünlerin sık kullanımı (tartışmalı)

Hastalıklar

• Hipogonadizm: Testosteron üretiminin azalması (Klinefelter sendromu, testis hasarı, hipofiz hastalıkları).
• Testis tümörleri: Bazı testis tümörleri östrojen veya hCG hormonu üreterek jinekomastiye yol açar.
• Hipertiroidi: Tiroit bezinin aşırı çalışması.
• Karaciğer sirozu: Hormon yıkımının bozulması.
• Kronik böbrek yetmezliği ve diyaliz
• Böbreküstü bezi tümörleri
• Uzun süreli açlık ve yetersiz beslenme sonrası yeniden beslenme
• Obezite: Yağ dokusunda testosteronun östrojene dönüşümü artar.

Hastaların bir kısmında belirli bir neden bulunamaz (idiyopatik jinekomasti).

Belirtileri Nelerdir?

• Meme başının altında ele gelen, lastik kıvamında veya sert doku
• Bir veya her iki memede büyüme; iki taraf arasında boyut farkı olabilir
• Özellikle yeni başlayan jinekomastide memede hassasiyet veya ağrı
• Meme başında ve çevresinde (areola) genişleme
• Giysilerle göğüs bölgesinin belirginleşmesi

Erkek Meme Kanseri ile Farkı

Erkeklerde meme kanseri nadirdir; ancak jinekomastiden ayırt edilmesi önemlidir. Aşağıdaki özellikler meme kanserini düşündürebilir ve acil değerlendirme gerektirir:

• Genellikle tek taraflı, meme başının tam altında değil, kenarında yerleşen kitle
• Sert, düzensiz sınırlı, ağrısız ve çevre dokulara yapışık kitle
• Meme başından kanlı akıntı
• Meme başında içe çekilme
• Meme derisinde çukurlaşma, kızarıklık, yara veya portakal kabuğu görünümü
• Koltuk altında büyümüş lenf bezleri

Klinefelter sendromu olan ve ailesinde meme kanseri veya BRCA gen mutasyonu bulunan erkeklerde meme kanseri riski daha yüksektir.

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü: Jinekomastinin ne zaman başladığı, büyüme hızı, ağrı, kullanılan ilaçlar ve takviyeler, alkol ve madde kullanımı, cinsel işlev, eşlik eden hastalıklar sorgulanır.
• Fizik muayene: Meme dokusu, koltuk altı lenf bezleri, testisler, tiroit bezi ve karaciğer hastalığı bulguları değerlendirilir. Testis muayenesi, testis tümörlerinin atlanmaması için çok önemlidir.
• Kan testleri: Testosteron, östradiol, LH, FSH, prolaktin, hCG, tiroit hormonları, karaciğer ve böbrek fonksiyonları.
• Meme ultrasonu: Gerçek jinekomasti ile yağ dokusunu ayırmak ve şüpheli kitleleri değerlendirmek için.
• Mamografi: Kanser şüphesinde.
• Biyopsi: Şüpheli kitlelerde.
• Testis ultrasonu: Hormon testlerinde anormallik veya testis muayenesinde bulgu varsa.
• Kromozom analizi: Klinefelter sendromu şüphesinde.

Tedavi Seçenekleri

Bekle ve Gör Yaklaşımı

Ergenlik dönemindeki jinekomastinin büyük çoğunluğu kendiliğinden gerilediği için genellikle tedavi gerekmez; 6 ayda bir kontrol yeterlidir. Çocuğa ve aileye durumun geçici ve sık görülen bir durum olduğu açıklanmalıdır.

Nedene Yönelik Tedavi

• Jinekomastiye neden olan ilaç hekim kontrolünde kesilir veya değiştirilir; genellikle birkaç ay içinde gerileme görülür.
• Anabolik steroid, alkol ve madde kullanımı bırakılır.
• Hipogonadizmde testosteron tedavisi, hipertiroidide tiroit tedavisi gibi altta yatan hastalık tedavi edilir.
• Testis veya böbreküstü bezi tümörü varsa tümör tedavi edilir.
• Psödojinekomastide kilo verme ve göğüs kaslarını çalıştıran egzersizler önerilir.

İlaç Tedavisi

Yeni başlamış (genellikle 1 yıldan kısa süreli), ağrılı ve hassas jinekomastide tamoksifen gibi östrojen reseptör modülatörleri ağrıyı azaltabilir ve meme dokusunu küçültebilir. Uzun süreli (1 yıldan fazla) jinekomastide meme dokusu yerini bağ dokusuna bıraktığı için ilaçların etkisi sınırlıdır. Prostat kanseri tedavisinde antiandrojen kullanacak hastalarda jinekomastiyi önlemek için koruyucu tedavi uygulanabilir. İlaçlar mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır.

Cerrahi Tedavi

Uzun süreli, kendiliğinden gerilemeyen, ilaç tedavisine yanıt vermeyen veya psikolojik olarak rahatsızlık veren jinekomastide cerrahi tedavi uygulanır:

• Liposuction (yağ alma): Göğüs bölgesindeki fazla yağ dokusu küçük kesilerden ince kanüllerle alınır.
• Bez dokusunun çıkarılması (subkutan mastektomi): Meme başı çevresinden yapılan küçük bir kesiyle sert meme bezi dokusu çıkarılır.
• Çoğu hastada iki yöntem birlikte uygulanır.
• Cilt fazlalığı olan ileri olgularda: Fazla derinin de alınması gerekebilir.
• Ergenlerde cerrahi, genellikle büyüme ve gelişme tamamlandıktan ve jinekomasti en az 1–2 yıl gerilemeden devam ettikten sonra düşünülür; ancak ciddi psikolojik etkilenme varsa daha erken yapılabilir.
• Ameliyat sonrası birkaç hafta boyunca baskı yapan özel korse kullanılır. Olası komplikasyonlar arasında morarma, sıvı birikmesi, meme başında his değişikliği, iz ve göğüs konturunda düzensizlik sayılabilir.
• Neden ortadan kaldırılmazsa (örneğin steroid kullanımına devam edilirse) jinekomasti tekrarlayabilir.

Psikolojik Etkiler

Jinekomasti, özellikle ergenlerde utanma, akran zorbalığı, beden imajı sorunları, sosyal içe kapanma, spor ve yüzme gibi etkinliklerden kaçınma ve depresyona yol açabilir. Bu etkiler ciddiye alınmalı; gerektiğinde psikolojik destek sağlanmalıdır. Ailelerin çocuklarıyla açık ve destekleyici şekilde konuşması önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Memenizde yeni ortaya çıkan büyüme, şişlik, ağrı veya hassasiyet fark ederseniz; jinekomasti ergenlik döneminden sonra başladıysa, hızla büyüyorsa ya da ergenlikte 2 yıldan uzun sürüyorsa bir hekime başvurun. Jinekomastiyle birlikte cinsel istekte azalma, sertleşme sorunları, testislerde küçülme veya şişlik varsa da değerlendirme gerekir. Vücut geliştirme amacıyla steroid veya hormon kullanıyorsanız bunu hekiminize mutlaka söyleyin.

Acil durum: Tek taraflı, sert, düzensiz ve hızla büyüyen bir meme kitlesi, meme başından kanlı akıntı, meme derisinde yara veya içe çekilme, koltuk altında şişlik ya da testiste ele gelen sert kitle varsa gecikmeden, en kısa sürede bir hekime başvurun. Memede kızarıklık, sıcaklık, şiddetli ağrı ve ateş (apse) varsa aynı gün değerlendirme gerekir.

Jinekomasti endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları, genel cerrahi ve plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Ergenlerde çocuk endokrinolojisi, testis sorunlarında üroloji, meme kanseri şüphesinde radyoloji ve genel cerrahi, psikolojik etkilenmede psikiyatri uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.