Kurdeşen

Kurdeşen Nedir?

Kurdeşen (tıbbi adıyla ürtiker), deride kaşıntılı, kabarık, kızarmış döküntülerle kendini gösteren yaygın bir cilt rahatsızlığıdır. Bu döküntüler vücudun bağışıklık sisteminin çeşitli tetikleyicilere tepki olarak histamin salması sonucu oluşur. Kurdeşen akut (6 haftadan kısa süren) veya kronik (6 haftadan uzun süren) olabilir. Akut kurdeşen sıkça görülür ve genellikle birkaç saat veya gün içinde düzelir. Kronik kurdeşen ise aylarca hatta yıllarca sürebilir ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Her iki tip de çoğunlukla zararsızdır ve kendiliğinden geçebilir, ancak tekrarlama riski vardır.

Belirtileri Nelerdir?

Kurdeşenin başlıca belirtisi, ciltte aniden beliren kaşıntılı kabarıklıklardır. Ciltteki döküntüler genellikle yüzeye doğru hafifçe kabarık, sınırları belirgin, farklı şekil ve boyutlardadır. Kaşıntı gece artabilir ve uykuyu bölebilir. Bu kabarıklıkların özellikleri şunlardır:

• Ciltte kızarık veya pembe renkte, çevresinden kabarık, farklı boyutlarda olabilir.
• Genellikle kaşıntılıdır; kaşıma ile artabilir.
• Vücudun herhangi bir yerinde görülebilir; sıklıkla kollar, bacaklar, gövde ve yüzde ortaya çıkar.
• Tek bir lezyon genellikle 24 saat içinde kaybolur, ancak yenileri çıkabilir.
• Kurdeşen bazen anjiyoödem ile birlikte olabilir; bu durumda göz çevresi, dudaklar, dil ve boğazda şişlik oluşur. Boğazda şişlik, nefes darlığı veya yutma güçlüğü varsa acil tıbbi yardım gerekir.

Ne Zaman Acil Tıbbi Yardım Gerekir?

Kurdeşen genellikle kendiliğinden geçen bir durum olsa da bazı belirtiler hayati tehlike oluşturabilir. Aşağıdaki durumlarda hemen acil tıbbi yardım alın:

• Nefes darlığı, hırıltı veya boğazda sıkışma hissi.
• Yüz, dudak, dil veya boğazda hızla yayılan şişlik (anjiyoödem).
• Baş dönmesi, bayılma hissi.
• Çarpıntı veya mide bulantısı.
• Kurdeşenin yaygınlaşması ve şiddetli kaşıntı.

Bu belirtiler anafilaksi (ciddi alerjik reaksiyon) habercisi olabilir. Vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kurdeşenin pek çok tetikleyicisi olabilir. Akut vakalarda genellikle alerjik bir neden bulunurken, kronik vakalarda çoğu zaman kesin bir neden saptanamaz. Bazen kurdeşenin belirli bir nedeni bulunamaz; bu durum idiyopatik (kendiliğinden) olarak adlandırılır. Özellikle kronik ürtikerin çoğu vakası idiyopatik olabilir.

• Alerjenler: Besinler (kuruyemiş, yumurta, deniz ürünleri, süt), ilaçlar (antibiyotikler, ağrı kesiciler), böcek ısırıkları, lateks, polenler.
• Enfeksiyonlar: Soğuk algınlığı, hepatit, idrar yolu enfeksiyonları gibi viral veya bakteriyel enfeksiyonlar.
• Fiziksel faktörler: Basınç, soğuk, sıcak, güneş ışığı, su, egzersiz, terleme.
• Stres ve psikolojik etkenler: Yoğun stres, anksiyete.
• Diğer hastalıklar: Tiroid hastalıkları, lupus, romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar.
• Bazı maddeler: Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (aspirin, ibuprofen), kodein, morfin, radyokontrast maddeler.

Risk faktörleri arasında daha önce alerjik reaksiyon geçirmiş olmak, atopik dermatit veya astım öyküsü bulunmak sayılabilir. Ancak kronik kurdeşeni olan birçok kişide herhangi bir risk faktörü bulunmaz.

Tanı Nasıl Konur?

Kurdeşen tanısı çoğunlukla hastanın öyküsü ve fizik muayene ile konulur. Doktorunuz ayrıca kurdeşenin süresini, döküntülerin yerini, günün hangi saatlerinde ortaya çıktığını, kullandığınız ilaçları ve beslenme alışkanlıklarınızı soracaktır. Hekim, döküntülerin süresini, sıklığını, tetikleyicilerini ve eşlik eden semptomları sorgular. Gerekli durumlarda alerji testleri (deri testleri veya kan testleri) uygulanabilir. Kronik kurdeşende altta yatan bir hastalık olup olmadığını araştırmak için kan testleri (tam kan sayımı, tiroid fonksiyon testleri, otoimmün belirteçler) istenebilir. Fiziksel ürtiker düşünülüyorsa, cilde buz, sıcak veya basınç uygulanarak provokasyon testleri yapılabilir. Kurdeşen bazen başka cilt hastalıklarıyla karışabilir; doktorunuz bu nedenle ayrıntılı bir değerlendirme yapar. Kurdeşen tedavisi ve nedeninin aydınlatılması için mutlaka bir dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Tedavi ve Korunma

Kurdeşen tedavisinin temelini, tetikleyicilerden kaçınmak ve antihistaminik ilaçlar oluşturur. Tedavi, hastanın şikayetlerinin şiddetine ve süresine göre planlanır. Akut kurdeşen genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden düzelir, ancak doktorunuz şikayetlerinizi hafifletmek için kısa süreli ilaç tedavisi önerebilir. Kronik kurdeşende ise tedavi daha uzun sürelidir ve düzenli takip gerekebilir.

• Tetikleyicilerden kaçınma: Alerjen olduğu bilinen yiyecek, ilaç veya fiziksel etkenlerden uzak durmak.
• Antihistaminikler: Kaşıntı ve kabarıklıkları azaltmak için oral antihistaminikler (örn. setirizin, loratadin) ilk seçenektir. Uyku yapmayan türleri gündüz kullanılabilir.
• Ağır vakalar: Şiddetli ve dirençli kurdeşende, kısa süreli kortikosteroid hapları veya enjeksiyonlar gerekebilir. Ancak uzun süreli kullanımı sakıncalıdır.
• Kronik kurdeşen: Bazı hastalarda doktor kontrolünde omalizumab gibi biyolojik ilaçlar kullanılabilir.
• Yaşam tarzı önlemleri: Rahat, pamuklu kıyafetler giymek, sıcak duştan kaçınmak, cildi nemlendirmek ve stresi yönetmek şikayetleri azaltabilir.

Korunma için en önemli adım, kişinin kendi tetikleyicilerini tanıması ve bunlardan uzak durmasıdır. Evde kaşıntıyı hafifletmek için serin kompres uygulanabilir, bol su içilmeli ve alkolden kaçınılmalıdır. Ayrıca cildi tahriş eden deterjan ve parfümlü ürünlerden uzak durulmalıdır. Eğer belirtiler devam ederse veya yaşam kalitesini etkiliyorsa, doktorunuzla düzenli takip önerilir.