Plasenta Akreta
Plasenta akreta, eşin rahim duvarına normalden derin ve sıkı yapışmasıdır; doğumdan sonra ayrılamadığı için ciddi kanama riski taşır. En önemli risk faktörleri önceki sezaryen ve plasenta previadır. Çoğu zaman belirti vermez, ultrasonla fark edilir. Gebelikte kanama acil durumdur. Doğum genellikle planlı olarak, deneyimli bir ekip ve kan desteğiyle donatılmış merkezde yapılır; plan hekim tarafından belirlenir.
Plasenta Akreta Nedir?
Plasenta akreta, gebelikte bebeği besleyen plasentanın (eş) rahim duvarına normalden çok daha derin ve sıkı şekilde yapışması durumudur. Normal bir gebelikte plasenta, rahmin iç zarına (endometriyum) tutunur ve doğumdan sonra kendiliğinden ayrılarak dışarı atılır. Plasenta akretada ise rahmin iç zarı ile kas tabakası arasındaki koruyucu tabaka eksik veya hasarlı olduğu için plasenta rahim kasına doğru büyür ve doğumdan sonra ayrılamaz.
Plasentanın zorla ayrılmaya çalışılması, hayatı tehdit edebilecek kadar ağır kanamaya yol açabilir. Bu nedenle plasenta akreta, gebelikte anne ölümlerinin önemli nedenlerinden biridir. Ancak doğumdan önce tanı konup deneyimli bir merkezde, planlanmış şekilde doğum yapıldığında anne ve bebek için sonuçlar belirgin şekilde iyileşir.
Son yıllarda sezaryen oranlarının artmasıyla birlikte plasenta akretanın görülme sıklığı da belirgin şekilde artmıştır. Daha önce sezaryen olan ve özellikle plasentası önde (plasenta previa) olan kadınlar en yüksek risk grubundadır.
Plasenta Akreta Spektrumu
Plasentanın rahim duvarına ne kadar derin ilerlediğine göre üç tür tanımlanır. Bu türlerin tümüne birlikte plasenta akreta spektrumu denir:
- Plasenta akreta: Plasenta rahim kas tabakasına sıkıca yapışır, ancak kas tabakasının içine girmez. En sık görülen türdür.
- Plasenta inkreta: Plasenta rahim kas tabakasının içine doğru ilerler.
- Plasenta perkreta: Plasenta rahim duvarının tamamını geçerek rahmin dış yüzeyine ulaşır; idrar torbası (mesane), bağırsaklar veya karın içindeki diğer organlara kadar uzanabilir. En ağır türdür.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Plasenta akretanın temel nedeni, rahim iç zarında daha önce oluşmuş hasar veya iz dokusudur. Plasenta, bu hasarlı bölgede rahim kasına doğru anormal şekilde büyür.
- Önceki sezaryen doğum: En önemli risk faktörüdür. Sezaryen sayısı arttıkça risk belirgin şekilde artar.
- Plasenta previa (önde plasenta): Plasentanın rahim ağzını kısmen veya tamamen kapatması. Özellikle daha önce sezaryen olmuş ve plasenta previası olan kadınlarda risk çok yüksektir.
- Diğer rahim ameliyatları: Miyom ameliyatları (miyomektomi), rahim içi yapışıklıkların açılması, rahim içi bölme (septum) ameliyatları.
- Tekrarlayan kürtajlar
- Rahim içi yapışıklıklar (Asherman sendromu)
- Sezaryen skarı gebeliği: Gebeliğin önceki sezaryen kesisinin üzerine yerleşmesi.
- Tüp bebek (yardımcı üreme teknikleri) ile gebelik
- İleri anne yaşı: Özellikle 35 yaş üzeri.
- Çok sayıda doğum yapmış olmak
- Endometriyal ablasyon veya rahme radyoterapi öyküsü
Belirtileri Nelerdir?
Plasenta akreta çoğu zaman gebelik süresince herhangi bir belirti vermez. Bu nedenle tanı genellikle rutin ultrason muayeneleri sırasında, özellikle risk faktörleri olan kadınlarda dikkatli değerlendirme ile konur. Bazı durumlarda şu belirtiler görülebilir:
- Gebeliğin ikinci veya üçüncü üç aylık döneminde vajinal kanama: Özellikle plasenta previa ile birlikte olduğunda ağrısız kanama görülebilir.
- Kasık veya karın ağrısı
- İdrarda kan: Plasentanın idrar torbasına ilerlediği perkreta olgularında.
Tanı doğumdan önce konamazsa, plasenta akreta ilk kez doğum sırasında, plasentanın ayrılmaması ve ağır kanama ile fark edilebilir.
Tanı Nasıl Konur?
- Ultrasonografi: Tanıda temel yöntemdir. Deneyimli bir perinatoloji uzmanı; plasenta ile rahim duvarı arasındaki sınırın kaybolması, plasenta içinde düzensiz kan dolu boşluklar (lakünler), rahim duvarının incelmesi ve plasenta ile mesane arasında artmış damarlanma gibi bulguları değerlendirir. Doppler ultrason damar yapısını gösterir.
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Ultrason bulguları şüpheli olduğunda, plasentanın rahim duvarına ve çevre organlara ne kadar ilerlediğini değerlendirmek ve ameliyatı planlamak için kullanılır.
- Sistoskopi: Mesane tutulumu şüphesinde.
Daha önce sezaryen olmuş ve plasentası rahmin ön duvarında, eski kesi hizasında veya önde yerleşmiş olan tüm gebelerin, plasenta akreta açısından deneyimli bir merkezde ayrıntılı ultrasonla değerlendirilmesi önerilir.
Olası Komplikasyonlar
- Ağır kanama: En önemli ve en tehlikeli komplikasyondur; çok miktarda kan nakli gerekebilir.
- Yaygın damar içi pıhtılaşma (DİK): Ağır kanama sonrası pıhtılaşma sisteminin bozulması.
- Rahmin alınması (histerektomi) gerekliliği ve buna bağlı olarak doğurganlığın kaybı.
- Komşu organ yaralanmaları: Mesane, idrar kanalları (üreter) ve bağırsak yaralanmaları.
- Yoğun bakım ihtiyacı
- Enfeksiyon ve pıhtı (tromboz)
- Erken doğum: Bebek genellikle planlı olarak erken doğurtulur; erken doğuma bağlı solunum ve diğer sorunlar görülebilir.
- Anne ölümü: Özellikle tanı konmadan ve uygun olmayan koşullarda doğum yapıldığında.
Tedavi ve Doğum Planlaması
Plasenta akreta tanısı alan veya şüphesi olan gebelerin doğumu, mutlaka bu konuda deneyimli, multidisipliner ekibi olan, kan bankası ve yetişkin ile yenidoğan yoğun bakım imkânlarına sahip bir merkezde planlanmalıdır.
Doğumun Zamanlanması
Ağır kanama riskini azaltmak için doğum genellikle planlı olarak, gebeliğin 34–36. haftaları arasında, sezaryen ile yapılır. Erken doğum söz konusu olduğunda bebeğin akciğer gelişimini desteklemek için anneye doğumdan önce kortizon iğnesi yapılabilir. Kanama veya erken doğum eylemi başlarsa doğum daha erken yapılabilir.
Sezaryen Histerektomi
Plasenta akretanın en sık uygulanan tedavisidir. Bebek, plasentaya dokunmadan rahmin üst kısmından yapılan bir kesiyle doğurtulur; ardından plasenta ayrılmaya çalışılmadan rahim plasenta ile birlikte alınır. Bu yöntem, plasentayı ayırmaya çalışmanın yol açacağı ağır kanamayı önler.
Ameliyat Öncesi Hazırlıklar
- Kansızlık varsa gebelik süresince tedavi edilir.
- Yeterli miktarda kan ve kan ürünü hazırlanır.
- Kadın doğum, üroloji, genel cerrahi, anestezi, girişimsel radyoloji ve yenidoğan uzmanlarından oluşan ekip önceden planlama yapar.
- Bazı merkezlerde ameliyat öncesi idrar kanallarına kateter (stent) yerleştirilir veya kanamayı azaltmak için damar içi balon gibi girişimsel yöntemler kullanılabilir.
Rahmi Koruyucu Yaklaşımlar
Seçilmiş hastalarda, özellikle ileride çocuk sahibi olmak isteyen ve plasenta tutulumu sınırlı olan kadınlarda, deneyimli merkezlerde rahmi koruyucu yöntemler değerlendirilebilir. Bu yöntemlerde plasenta yerinde bırakılarak kendiliğinden emilmesi beklenebilir veya tutulan bölge çıkarılarak rahim onarılabilir. Ancak bu yaklaşımlar enfeksiyon, geç kanama ve sonradan rahim alınması gerekmesi gibi riskler taşır; yakın takip gerektirir.
Doğum Sonrası Dönem
- Doğumdan sonra anne genellikle bir süre yoğun bakımda veya yakın gözlem altında takip edilir.
- Kan sayımı, pıhtılaşma testleri ve böbrek fonksiyonları izlenir.
- Pıhtı oluşumunu önlemek için erken hareket ve gerekirse kan sulandırıcı tedavi uygulanır.
- Rahmin alınması ve yaşanan zor doğum süreci, annede üzüntü, kaygı ve travma sonrası stres belirtilerine yol açabilir; psikolojik destek önemlidir.
Korunma
Plasenta akretanın kesin olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak en önemli risk faktörü önceki sezaryen olduğu için, tıbbi gerekçe olmadan sezaryen tercih edilmemesi uzun dönemde riski azaltabilir. Daha önce sezaryen olan kadınların sonraki gebeliklerinde erken dönemde ultrason yaptırması ve plasentanın yerinin değerlendirilmesi, erken tanı için önemlidir. Ayrıca gereksiz rahim içi girişimlerden kaçınılması da faydalı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
- Plasenta akreta bebeğe zarar verir mi? Plasenta akreta genellikle bebeğin büyümesini doğrudan etkilemez; ancak planlı erken doğuma bağlı erken doğum sorunları görülebilir.
- Normal doğum mümkün mü? Plasenta akreta tanısı olan gebelerde normal doğum önerilmez; doğum planlı sezaryen ile yapılır.
- Rahmin alınması kaçınılmaz mı? Çoğu olguda rahmin alınması en güvenli seçenektir; seçilmiş hastalarda deneyimli merkezlerde rahim korunmaya çalışılabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Daha önce sezaryen veya rahim ameliyatı geçirdiyseniz ve gebeyseniz, gebelik takiplerinizi aksatmayın ve hekiminize önceki ameliyatlarınızı mutlaka bildirin. Plasentanızın önde olduğu veya plasenta akreta şüphesi olduğu söylendiyse, deneyimli bir perinatoloji merkezinde değerlendirilmeyi ve doğum planınızı bu merkezde yapmayı talep edin.
Acil durum: Gebelikte herhangi bir vajinal kanama, karın veya kasık ağrısı, düzenli kasılmalar, su gelmesi, baş dönmesi veya bayılma hissi varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın. Plasenta akreta tanısı aldıysanız, mümkünse doğumunuzun planlandığı merkeze başvurun ve sağlık ekibine tanınızı bildirin.
Plasenta akreta perinatoloji ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanları tarafından takip ve tedavi edilir; ameliyatta üroloji, genel cerrahi, anesteziyoloji ve reanimasyon, girişimsel radyoloji ve yenidoğan (neonatoloji) uzmanları birlikte çalışır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Önceki sezaryenim varsa plasenta akreta riskim yüksek mi?
Önceki sezaryen en önemli risk faktörlerinden biridir; özellikle bu gebelikte plasenta önde ve aşağıda, eski sezaryen izinin üzerine yerleşmişse risk artar. Bu durumda deneyimli bir hekimin ayrıntılı ultrason değerlendirmesi yapması önerilir.
Plasenta akretada normal doğum mümkün mü?
Genellikle hayır. Plasenta doğumdan sonra ayrılamayacağı için ciddi kanama riski oluşur; bu nedenle doğum çoğunlukla planlı sezaryenle yapılır. Doğum şekli ve zamanını takip eden hekiminiz belirler.
Plasenta akretada rahim mutlaka alınır mı?
Birçok durumda kanamayı kontrol etmek için sezaryenle birlikte rahmin alınması gerekebilir. Yapışmanın derinliğine ve hastanın durumuna göre bazı seçilmiş hastalarda rahmi koruyan yöntemler değerlendirilebilir. Bu karar ameliyat öncesinde ekiple ayrıntılı konuşulmalıdır.
Plasenta akreta bebeğe zarar verir mi?
Plasentanın derin yapışması genellikle bebeğin beslenmesini doğrudan bozmaz. Bebek için asıl risk, kanama nedeniyle doğumun erken yapılmasına bağlı erken doğum sorunlarıdır. Bu nedenle doğum zamanlaması dikkatle planlanır.
Ultrasonda şüphe varsa ne yapmalıyım?
Telaşlanmadan, plasenta yapışma anomalileri konusunda deneyimli bir perinatoloji merkezinde ayrıntılı değerlendirme yaptırın. Doğumun nerede ve nasıl yapılacağını önceden planlamak, en önemli güvenlik adımıdır.
Kendi durumunuzu yazın, Plasenta Akreta ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →