Pnömoni

Pnömoni Nedir?

Pnömoni, akciğer dokusunun mikroorganizmalara bağlı iltihaplanmasıdır. Çocuklarda akciğerlerdeki hava kesecikleri (alveoller) iltihabi sıvı ve hücrelerle dolar, bu da vücudun oksijen almasını zorlaştırır. Bu durum, öksürük, ateş ve nefes darlığı gibi belirtilere yol açar. Tıp dilinde pnömoni, halk arasında zatürre olarak bilinir.

Pnömoni, her yaş grubunda görülebilir. Ancak bebekler ve okul öncesi çocuklar, bağışıklık sistemi tam olgunlaşmadığı için daha duyarlıdır. Pnömoni basit bir enfeksiyon olabildiği gibi; erken tanınmadığında ciddi seyredebilir. Bu nedenle belirtilerin iyi bilinmesi ve hekime zamanında başvurulması önemlidir.

Belirtileri Nelerdir?

Pnömoninin belirtileri çocuğun yaşına, genel sağlık durumuna ve enfeksiyonun şiddetine göre değişiklik gösterir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kuru veya balgamlı öksürük
• Yüksek ateş ve titreme
• Hızlı ve zorlu nefes alma
• Göğüs ağrısı, özellikle derin nefes alırken
• İştahsızlık, sıvı alımında azalma
• Huzursuzluk, ağlamaklı olma
• Bebeklerde burun kanadı solunumu ve göğüs kafesinin çekilmesi

Aşağıdaki durumlar acil tıbbi müdahale gerektirir:

• Dudakların, dilin veya tırnakların morarması
• Solunum durması veya nefes almakta belirgin zorluk
• Bilinç bulanıklığı, aşırı halsizlik
• Beslenememe veya sürekli kusma
• Ateşin düşmemesi ve genel durumun kötüleşmesi

Bu belirtiler varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Pnömoni çeşitli mikroorganizmalardan kaynaklanır. Çocuklarda en yaygın etkenler virüslerdir; bunların başında respiratuvar sinsityal virüs (RSV), influenza (grip) virüsü ve adenovirüsler gelir. Bakteriler arasında en sık Streptococcus pneumoniae (pnömokok) sorumludur. Ayrıca Haemophilus influenzae ve Mycoplasma pneumoniae gibi bakteriler de pnömoni yapabilir.

Pnömoninin bulaşması genellikle hasta kişilerin öksürme ve hapşırmasıyla saçılan damlacıkların solunmasıyla olur. Mikroplar ayrıca eller aracılığıyla da bulaşabilir. Pnömoni herkeste eşit risk oluşturmaz. Şu durumlarda risk daha yüksektir:

• Prematüre doğan bebekler
• Düşük doğum ağırlıklı bebekler
• Anne sütü ile beslenmeyen bebekler
• Yetersiz ve dengesiz beslenme (malnütrisyon)
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Astım, bronşiolit öyküsü olanlar
• Doğuştan kalp veya akciğer hastalığı olanlar
• Bağışıklık yetmezliği olan çocuklar
• Aşıları tam yapılmamış çocuklar
• Kalabalık ve hijyen koşullarının yetersiz olduğu ortamda yaşamak

Tanı Nasıl Konur?

Pnömoni tanısı öncelikle ayrıntılı öykü ve fizik muayene ile başlar. Doktor, çocuğun solunum hızını, ateşini, öksürüğünü ve genel durumunu değerlendirir. Stetoskopla akciğerler dinlenerek anormal solunum sesleri (krepitasyonlar) tespit edilebilir. Tanıyı doğrulamak ve şiddeti belirlemek için şu yöntemler kullanılır:

• Akciğer grafisi: En sık kullanılan görüntüleme yöntemidir; iltihap alanlarını gösterir.
• Tam kan sayımı: Beyaz küre sayısı ve formülü ile enfeksiyonun viral mi bakteriyel mi olduğu hakkında fikir verir.
• Akut faz reaktanları: CRP ve prokalsitonin gibi damar içi iltihap belirteçleri ölçülür.
• Nabız oksimetresi: Kandaki oksijen doygunluğunu ölçerek solunum yetmezliğini belirler.
• Solunum yolu örnekleri: Gerekli durumlarda viral veya bakteriyel etkeni saptamak için burun veya boğaz sürüntüsü alınabilir.

Tanı aşamasında akut bronşit, bronşiolit gibi hastalıklarla karıştırılabilir. Bu yüzden hekim değerlendirmesi esastır.

Tedavi ve Korunma

Tedavi planı, pnömoninin viral mi bakteriyel mi olduğuna göre değişir. Viral pnömonilerde antibiyotik etkisizdir; destekleyici tedavi (ateş düşürücü, bol sıvı, dinlenme) uygulanır. Bakteriyel pnömoni düşünülüyorsa uygun antibiyotik başlanır. Antibiyotik kullanımı yalnızca hekim önerisiyle olmalı ve önerilen süre tamamlanmalıdır.

Ağır pnömoni, özellikle bebeklerde ve altta yatan hastalığı olan çocuklarda hastanede yatış gerektirebilir. Hastanede oksijen desteği, damar yoluyla sıvı tedavisi ve gerektiğinde solunum desteği sağlanır.

Evde bakımda şu önerilere dikkat edilmelidir:

• Çocuğun istirahat etmesi sağlanmalı
• Bol sıvı tüketimi teşvik edilmeli
• Ateş düşürücüler hekim önerisiyle verilmeli
• Sigara dumanından uzak tutulmalı
• İlaçları zamanında ve aksatılmadan verilmeli
• Belirtiler kötüleşirse hemen hekime danışılmalı

Pnömoniden korunmanın en etkili yolu aşılardır. Ulusal bağışıklama takviminde yer alan Pnömokok aşısı (PCV) ve Grip aşısı çocukları pnömoniden korur. Ayrıca:

• İlk altı ay sadece anne sütü ile besleme
• El yıkama alışkanlığı kazandırma
• Öksürük ve hapşırıkta ağız ve burun kapatma
• Hasta bireylerle temastan kaçınma
• Ev içinde sigara içilmemesi
• Kapalı ve kalabalık ortamlardan uzak durma

Dengeli beslenme ve yeterli uyku da bağışıklık sistemini güçlendirir. Bu önlemler pnömoni riskini önemli ölçüde azaltır.