Portal Hipertansiyon

Gastroenteroloji
Halk arasında: portal ven basıncı yüksekliği, kapı toplardamarı basınç artışı

Portal hipertansiyon, bağırsak ve dalaktan karaciğere kan taşıyan kapı toplardamarındaki basıncın yükselmesidir. En sık nedeni sirozdur; yağlı karaciğer, hepatit ve damar pıhtıları da yol açabilir. Karında sıvı birikmesi, dalak büyümesi ve yemek borusu varisleri görülebilir. Kan kusma veya siyah dışkı acil durumdur. Tanı ultrason, kan testleri ve endoskopi ile konur; tedavi nedene yöneliktir ve hekim tarafından planlanır.

Portal Hipertansiyon Nedir?

Portal hipertansiyon, bağırsaklardan, mideden ve dalaktan gelen kanı karaciğere taşıyan kapı toplardamarı (portal ven) sistemindeki basıncın normalin üzerine çıkmasıdır. Kan karaciğerden rahatça geçemediğinde basınç geriye doğru yükselir; vücut bu durumu aşmak için karaciğeri atlayan yan yollar (kollateral damarlar) oluşturur. Bu yan yollar özellikle yemek borusu ve mide duvarında genişlemiş damarlar (varisler) olarak ortaya çıkabilir. Portal hipertansiyon tek başına bir hastalıktan çok, altta yatan bir karaciğer veya damar sorununun sonucudur.

Belirtileri

Erken dönemde çoğu zaman belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan tetkiklerde fark edilebilir. İlerledikçe şu bulgular görülebilir:

  • Karında sıvı birikmesine (asit) bağlı şişlik ve kilo artışı
  • Dalak büyümesi ve buna bağlı kan sayımında trombosit ve beyaz küre düşüklüğü
  • Karın derisinde belirginleşen toplardamarlar
  • Bacaklarda ödem
  • Dikkat dağınıklığı, uyku düzeninde bozulma, kafa karışıklığı (hepatik ensefalopati)
  • Siyah, katran renginde dışkı veya kan kusma

Kan kusma, kahve telvesi gibi kusma, siyah dışkı, ani bilinç bulanıklığı ya da ateşle birlikte artan karın ağrısı acil durumdur; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

En sık neden, karaciğer dokusunun yerini sert bağ dokusunun aldığı sirozdur. Siroza yol açan durumlar aynı zamanda portal hipertansiyon için de risk oluşturur:

  • Uzun süreli alkol kullanımı
  • Kronik hepatit B ve hepatit C enfeksiyonu
  • İlerlemiş yağlı karaciğer hastalığı (özellikle obezite ve diyabetle birlikte)
  • Otoimmün ve safra yolu kaynaklı karaciğer hastalıkları
  • Portal ven veya dalak toplardamarında pıhtı (tromboz)
  • Karaciğer çıkışındaki toplardamarların tıkanması (Budd-Chiari sendromu)
  • Bazı parazit enfeksiyonları ve doğumsal damar anomalileri

Tanı

Tanı; öykü, fizik muayene ve tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Kan testleri karaciğer işlevini ve kan hücrelerini gösterir. Doppler ultrason kapı toplardamarındaki akımı, dalak boyutunu ve karındaki sıvıyı değerlendirir; gerekirse bilgisayarlı tomografi veya MR çekilir. Karaciğer sertliği elastografi ile ölçülebilir. Yemek borusu ve midedeki varislerin varlığı ve büyüklüğü endoskopiyle belirlenir. Bazı durumlarda karaciğer biyopsisi veya damar içinden basınç ölçümü yapılır. Bu değerlendirmeyi gastroenteroloji uzmanı yönlendirir.

Tedavi ve Korunma

Tedavinin amacı altta yatan nedeni kontrol altına almak ve kanama gibi komplikasyonları önlemektir. Hekimin uygun gördüğü durumlarda portal basıncı düşüren beta bloker ilaçlar kullanılır; bu ilaçlar hekime danışmadan bırakılmamalı ve dozları değiştirilmemelidir. Endoskopi sırasında varislere bant uygulanabilir. Karındaki sıvı için tuz kısıtlaması ve idrar söktürücüler, gerektiğinde sıvının boşaltılması uygulanır. Dirençli olgularda karaciğer içine yerleştirilen bir şant (TIPS) ile basınç düşürülebilir; ileri karaciğer yetmezliğinde karaciğer nakli değerlendirilir.

Korunmada en önemli adımlar karaciğeri yoracak etkenlerden uzak durmaktır: alkolden kaçınmak, hepatit B aşısı olmak, hepatit B ve C taramasını yaptırmak, sağlıklı kiloyu korumak, diyabeti kontrol altında tutmak ve reçetesiz ilaç ya da bitkisel ürünleri hekime danışmadan kullanmamak.

Ne Zaman Doktora Gitmeli?

Karaciğer hastalığı tanınız varsa ve karnınızda şişlik, bacaklarda ödem, kolay morarma veya unutkanlık fark ederseniz bir gastroenteroloji uzmanına başvurun. Portal hipertansiyon tanısı aldıysanız düzenli kontrol ve endoskopi takibini aksatmamanız komplikasyonların erken yakalanmasını sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Portal hipertansiyon tamamen geçer mi?

Nedenine bağlıdır. Altta yatan karaciğer hastalığı kontrol altına alınabilirse basınç azalabilir; siroz gibi kalıcı hasarda amaç komplikasyonları önlemek ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Durumunuzu en iyi takip eden hekiminiz değerlendirebilir.

Yağlı karaciğer portal hipertansiyona yol açar mı?

Yağlı karaciğer ilerleyip karaciğerde yaygın sertleşmeye (fibrozis ve siroz) neden olursa portal hipertansiyon gelişebilir. Bu nedenle yağlı karaciğer tanısı alanların kilo, şeker ve kolesterol kontrolüne dikkat etmesi ve düzenli kontrole gitmesi önerilir.

Kullandığım beta bloker ilacı bırakabilir miyim?

Hayır, hekiminize danışmadan bırakmayın. Bu ilaçlar varis kanaması riskini azaltmak için verilir; aniden kesilmesi sakıncalı olabilir. Baş dönmesi veya nabız düşüklüğü gibi yan etkiler yaşarsanız hekiminizle görüşün.

Karnımda şişlik var, bu portal hipertansiyon belirtisi mi?

Karın şişliğinin birçok nedeni vardır. Karaciğer hastalığı olan birinde karında sıvı birikmesi (asit) bir işaret olabilir. Ultrason ile kolayca değerlendirilebilir; bu yüzden şişlik artıyorsa gastroenteroloji uzmanına başvurun.

Portal hipertansiyonda ameliyat olunabilir mi?

Portal hipertansiyon cerrahi kanama riskini artırdığı için ameliyat kararı karaciğer işlevi, varislerin durumu ve kan değerleri birlikte değerlendirilerek verilir. Bu karar genellikle gastroenteroloji, genel cerrahi ve anestezi hekimlerinin ortak değerlendirmesiyle alınır.

Portal Hipertansiyon ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Portal Hipertansiyon ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →