Prediyabet

Prediyabet Nedir?

Prediyabet, kandaki şeker (glukoz) düzeyinin normalden yüksek olduğu ancak henüz tip 2 diyabet tanısı koydurmayacak kadar yükselmediği ara evredir. Halk arasında "gizli şeker" olarak da adlandırılır. Bu evrede vücut şekeri kontrol etmekte zorlanmaya başlar, ancak süreç çoğu zaman yıllarca fark edilmeden sürer. Prediyabet önemlidir, çünkü tedavi edilmezse tip 2 diyabete, kalp ve damar hastalıklarına yol açabilir; buna karşın doğru yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu zaman geriye döndürülebilir.

Belirtileri Nelerdir?

Prediyabet çoğu insanda hiçbir belirti vermez. Bu nedenle tanı sıklıkla rutin kan tetkikleri sırasında konur. Bazı kişilerde şu bulgular görülebilir:

• Boyun, koltuk altı veya kasık bölgesinde derinin koyulaşması ve kadifemsi kalınlaşması (akantozis nigrikans)
• Yemeklerden sonra belirgin yorgunluk ve uyku hali
• Karın çevresinde yağlanma
• Tatlı ve karbonhidrat isteği

Aşırı susama, sık idrara çıkma ve açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtiler diyabetin ilerlediğini düşündürür ve hekime başvurmayı gerektirir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Prediyabetin temelinde, vücut hücrelerinin insüline yanıtının azalması (insülin direnci) ve pankreasın bunu yeterince telafi edememesi yatar. Riski artıran başlıca durumlar şunlardır:

• Fazla kilo ve özellikle karın çevresinde yağlanma
• Hareketsiz yaşam
• Ailede tip 2 diyabet öyküsü
• İleri yaş (özellikle 35-45 yaş üzeri)
• Gebelikte şeker yüksekliği geçirmiş olmak veya polikistik over sendromu
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve trigliserit
• Uyku bozuklukları ve uzun süreli kortizon kullanımı

Tanı Nasıl Konur?

Tanı kan testleriyle konur. Sık kullanılan ölçütler şöyledir:

• Açlık kan şekeri: En az 8 saatlik açlıktan sonra 100-125 mg/dL arası değerler prediyabet olarak kabul edilir.
• HbA1c: Son 2-3 ayın ortalama kan şekerini yansıtır; yüzde 5,7-6,4 arası prediyabet aralığıdır.
• Oral glukoz tolerans testi (OGTT): 75 gram glukoz alındıktan iki saat sonra 140-199 mg/dL arası değer prediyabeti gösterir.

Farklı sağlık kuruluşları eşik değerlerde küçük farklılıklar kullanabilir; sonucu yorumlamak hekimin işidir. Sınırda kalan bir değerin tekrar ölçülmesi gerekebilir. Fazla kilolu olanlarda veya ailesinde diyabet bulunanlarda tarama daha erken yaşta başlatılabilir.

Tedavi ve Korunma

Prediyabet tedavisinin temeli yaşam tarzı değişikliğidir. Büyük çalışmalarda, fazla kilolu kişilerde kilo vermenin ve düzenli egzersizin diyabet gelişme riskini belirgin şekilde, yaklaşık yarı yarıya azalttığı gösterilmiştir. Öneriler genel olarak şunlardır:

• Kilo verme: Vücut ağırlığının yüzde 5-7'si kadar kilo kaybı bile yarar sağlar.
• Egzersiz: Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi orta şiddette hareket ve haftada iki gün direnç egzersizi önerilir.
• Beslenme: Şekerli içecekleri, rafine unlu ve şekerli gıdaları azaltmak; sebze, lif, baklagil ve tam tahılları artırmak; porsiyon kontrolüne dikkat etmek.
• Uyku ve stres: Düzenli uyku ve stres yönetimi kan şekeri dengesine katkı sağlar.
• Sigarayı bırakmak kalp-damar riskini azaltır.

Bazı yüksek riskli kişilerde hekim, yaşam tarzı önlemlerine ek olarak metformin gibi bir ilaç önerebilir. İlaç kararı kişiye özeldir ve mutlaka hekim tarafından verilir. Prediyabetli kişilerin kan şekerini en az yılda bir kez kontrol ettirmesi önerilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Ailenizde diyabet varsa, fazla kiloluysanız, yaşınız ilerlediyse veya boyun-koltuk altı gibi bölgelerde deri koyulaşması fark ediyorsanız iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanına başvurarak kan şekeri taraması yaptırın. Aşırı susama, çok sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı ya da bilinç bulanıklığı, kusma ve nefeste meyve kokusu gibi belirtilerde gecikmeden acil servise gidin.