Preeklampsi

Kadın Hastalıkları Ve Doğum
Halk arasında: gebelik zehirlenmesi

Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi), gebelikte yüksek tansiyon ve idrarda protein kaçağı ile seyreden ciddi bir durumdur. Belirtileri arasında şiddetli baş ağrısı, bulanık görme, karın ağrısı ve ani şişlik yer alır. Risk faktörleri arasında ilk gebelik, obezite ve kronik hastalıklar bulunur. Tanı tansiyon ölçümü ve idrar testi ile konur. Tedavisi doğumdur; hafif vakalarda takip ve ilaç, şiddetli vakalarda hastaneye yatış gerekir. Düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam tarzı ile risk azaltılabilir.

Preeklampsi Nedir?

Preeklampsi, gebeliğin genellikle 20. haftasından sonra ortaya çıkan, yüksek tansiyon ile birlikte idrarda protein kaçağı veya böbrek, karaciğer, beyin, kan pıhtılaşma sistemi gibi organlarda işlev bozukluğu bulgularının görüldüğü ciddi bir gebelik hastalığıdır. Halk arasında "gebelik zehirlenmesi" olarak da bilinir.

Gebeliklerin yaklaşık %2–8'inde görülür ve dünya genelinde anne ve bebek ölümlerinin önde gelen nedenlerinden biridir. Bazen belirti vermeden sinsice ilerleyebildiği için düzenli gebelik kontrollerinde tansiyon ölçümü ve idrar tahlili hayati önem taşır. Erken fark edilip uygun şekilde izlendiğinde anne ve bebek için ciddi sonuçların çoğu önlenebilir.

Preeklampsi nadiren doğumdan sonraki günlerde ve haftalarda da ortaya çıkabilir (doğum sonrası preeklampsi).

Gebelikte Yüksek Tansiyon Türleri

  • Kronik hipertansiyon: Gebelikten önce var olan veya 20. haftadan önce saptanan yüksek tansiyon.
  • Gestasyonel hipertansiyon: 20. haftadan sonra başlayan, ancak protein kaçağı veya organ hasarı olmayan yüksek tansiyon. Bir kısmı zamanla preeklampsiye dönüşebilir.
  • Preeklampsi: 20. haftadan sonra yüksek tansiyona protein kaçağı veya organ hasarının eşlik etmesi.
  • Kronik hipertansiyon üzerine eklenmiş preeklampsi
  • Eklampsi: Preeklampsiye nöbet (kasılma) eklenmesi; acil bir durumdur.
  • HELLP sendromu: Preeklampsinin ağır bir formudur; kırmızı kan hücrelerinin parçalanması (hemoliz), karaciğer enzimlerinde yükselme ve kan pulcuklarında (trombosit) düşme ile seyreder.

Nedenleri

Preeklampsinin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. En çok kabul gören görüşe göre sorun plasentadan (eş) kaynaklanır. Gebeliğin erken döneminde plasentayı besleyen damarlar yeterince gelişmez; plasentaya yetersiz kan gider. Bunun sonucunda plasenta, annenin kan dolaşımına damar duvarlarını etkileyen maddeler salgılar. Bu maddeler annenin tüm vücudundaki damarlarda daralmaya, tansiyon yükselmesine ve organlarda hasara yol açar. Bağışıklık sistemi, genetik ve damar sağlığına ilişkin etkenler de rol oynar.

Risk Faktörleri

  • Önceki gebelikte preeklampsi geçirmiş olmak (en önemli risk faktörü)
  • İlk gebelik
  • Çoğul gebelik (ikiz, üçüz)
  • Gebelik öncesi yüksek tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı
  • Lupus veya antifosfolipid antikor sendromu gibi otoimmün hastalıklar
  • Obezite (beden kitle indeksinin 30'un üzerinde olması)
  • 35–40 yaş üzeri gebelik veya çok genç yaşta gebelik
  • Annede veya kız kardeşte preeklampsi öyküsü
  • Tüp bebek (yardımcı üreme teknikleri) ile gebelik
  • İki gebelik arasında 10 yıldan uzun süre olması

Belirtileri Nelerdir?

Preeklampsi bazen hiçbir belirti vermez ve yalnızca rutin kontrolde yüksek tansiyon ve idrarda protein ile fark edilir. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

  • Yüksek tansiyon: 140/90 mmHg ve üzeri değerler; 160/110 mmHg ve üzeri ağır kabul edilir.
  • Şiddetli ve geçmeyen baş ağrısı
  • Görme bozuklukları: Bulanık görme, gözde ışık çakmaları, kör noktalar, ışığa hassasiyet.
  • Karın üst kısmında, özellikle sağ üst tarafta veya mide çukurunda ağrı
  • Bulantı ve kusma (özellikle gebeliğin ikinci yarısında yeni başlayan)
  • Ani kilo artışı ve şişlik: Özellikle yüzde, gözlerin çevresinde ve ellerde ani gelişen ödem. Ayak bileklerindeki hafif şişlik gebelikte normal olabilir; ani ve belirgin şişlik ise uyarıcıdır.
  • Nefes darlığı: Akciğerlerde sıvı birikmesine bağlı olabilir.
  • İdrar miktarında azalma

Bebeğe Etkileri

Plasentaya yeterli kan gitmemesi bebeğin büyümesini olumsuz etkiler. Bebekte gelişme geriliği, amniyon sıvısında azalma, plasentanın vaktinden önce ayrılması (dekolman) görülebilir. Annenin ve bebeğin sağlığı için erken doğum gerekebilir; bu da erken doğuma bağlı sorunlara yol açabilir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Tansiyon ölçümü: En az 4 saat arayla iki kez 140/90 mmHg ve üzeri değerler.
  • İdrar testleri: İdrarda protein varlığı (stik test, protein/kreatinin oranı veya 24 saatlik idrar).
  • Kan testleri: Tam kan sayımı (trombosit), karaciğer enzimleri, böbrek fonksiyonları, LDH.
  • Bebeğin değerlendirilmesi: Ultrasonla büyüme ve amniyon sıvısı ölçümü, Doppler ultrason ile kan akımının değerlendirilmesi, non-stres test (NST).
  • sFlt-1/PlGF oranı: Bazı merkezlerde preeklampsi riskini öngörmek ve tanıya yardımcı olmak için kullanılan bir kan testidir.

Tedavi Seçenekleri

Preeklampsinin kesin tedavisi bebeğin ve plasentanın doğurtulmasıdır. Ancak doğumun zamanlaması gebelik haftasına, hastalığın ağırlığına ve anne ile bebeğin durumuna göre belirlenir.

  • 37. hafta ve sonrasında: Genellikle doğum önerilir.
  • Daha erken haftalarda hafif-orta preeklampside: Anne ve bebek yakın takip edilerek gebeliğin bir süre daha devam ettirilmesi amaçlanır; takip bazen hastanede yapılır.
  • Ağır preeklampside: Hastaneye yatış gerekir; durum stabil hale getirildikten sonra çoğu zaman doğum planlanır.

Kullanılan İlaçlar

  • Tansiyon düşürücüler: Gebelikte güvenle kullanılabilen ilaçlarla tansiyon kontrol altına alınır.
  • Magnezyum sülfat: Ağır preeklampside nöbetleri (eklampsi) önlemek için damar yoluyla verilir.
  • Kortikosteroidler: 34. haftadan önce doğum bekleniyorsa bebeğin akciğer gelişimini hızlandırmak için uygulanır.

Olası Komplikasyonlar

  • Anne için: Eklampsi (nöbet), HELLP sendromu, beyin kanaması ve inme, akciğerde sıvı birikmesi, böbrek yetmezliği, karaciğer kanaması, yaygın pıhtılaşma bozukluğu, plasentanın erken ayrılması.
  • Bebek için: Gelişme geriliği, erken doğum, düşük doğum ağırlığı, nadiren anne karnında kayıp.
  • Uzun dönemde: Preeklampsi geçiren kadınlarda ileriki yaşlarda yüksek tansiyon, kalp-damar hastalıkları, inme ve böbrek hastalığı riski artar. Bu nedenle doğumdan sonra da düzenli tansiyon ve kalp sağlığı kontrolleri önerilir.

Doğum Sonrası Dönem

Doğumdan sonra belirtiler genellikle günler-haftalar içinde düzelir. Ancak preeklampsi ve eklampsi doğumdan sonraki ilk günlerde, nadiren 6 haftaya kadar ortaya çıkabilir veya kötüleşebilir. Doğum sonrası şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, nefes darlığı veya yüksek tansiyon saptanırsa hemen hekime başvurulmalıdır. Tansiyon ilaçlarının ne zaman kesileceğine hekim karar verir.

Korunma Yolları

  • Düşük doz aspirin: Yüksek risk taşıyan gebelerde, hekim önerisiyle genellikle 12–16. haftalar arasında başlanan düşük doz aspirin preeklampsi riskini azaltır. Hekime danışmadan kullanılmamalıdır.
  • Kalsiyum desteği: Diyetle yeterli kalsiyum alamayan gebelerde önerilebilir.
  • Düzenli gebelik kontrolleri: Tansiyon ölçümü ve idrar tahlili her kontrolde yapılmalıdır.
  • Gebelik öncesi hazırlık: Kronik hastalıkların kontrol altına alınması, sağlıklı kiloya ulaşılması.
  • Evde tansiyon takibi: Risk taşıyan gebelerde hekim önerisiyle evde tansiyon ölçümü yapılabilir.

Evde Tansiyon Ölçerken Dikkat Edilecekler

  • Ölçümden önce en az 5 dakika oturarak dinlenin; ölçümden önceki yarım saat içinde çay, kahve içmeyin.
  • Sırtınız destekli oturun, ayaklarınızı yere basın ve kolunuzu kalp hizasında bir masaya koyun.
  • Kol çevrenize uygun manşonlu, doğruluğu kanıtlanmış bir koldan ölçen cihaz kullanın.
  • Değerleri tarih ve saatleriyle not edin ve kontrollerde hekiminize gösterin.

Sonraki Gebelikler

Preeklampsi geçirmiş bir kadının sonraki gebeliğinde tekrar preeklampsi gelişme riski artmıştır; özellikle erken haftalarda ve ağır seyretmişse bu risk daha yüksektir. Sonraki gebelik planlanırken kadın doğum uzmanına başvurulmalı, tansiyon kontrol altında olmalı ve hekim önerisiyle erken dönemde koruyucu tedavi (düşük doz aspirin) başlanmalıdır. Yakın takip ile sonraki gebeliklerin büyük çoğunluğu sağlıklı şekilde tamamlanır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Gebelik kontrollerinizi düzenli yaptırın. Evde ölçtüğünüz tansiyon 140/90 mmHg ve üzerindeyse hekiminize haber verin.

Acil durum: Gebelikte veya doğumdan sonraki haftalarda şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, sağ üst karın veya mide çukurunda ağrı, ani yüz ve el şişliği, nefes darlığı, nöbet, bebek hareketlerinde azalma veya vajinal kanama olursa beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın kadın doğum acil servisine başvurun.

Preeklampsi kadın hastalıkları ve doğum ve perinatoloji uzmanları tarafından takip ve tedavi edilir; gerektiğinde iç hastalıkları, nefroloji ve yenidoğan uzmanları da sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Preeklampsi bebeğe zarar verir mi?

Evet, preeklampsi plasentaya kan akışını azaltarak bebeğin yeterli besin ve oksijen almasını engelleyebilir. Bu, bebekte gelişme geriliği, düşük doğum ağırlığı veya erken doğuma neden olabilir. Erken tanı ve tedavi ile riskler azaltılabilir.

Preeklampsi doğumdan sonra geçer mi?

Genellikle doğumdan sonraki 6 hafta içinde tansiyon normale döner. Ancak bazı kadınlarda yüksek tansiyon devam edebilir veya doğum sonrası preeklampsi gelişebilir. Doğum sonrası kontroller önemlidir.

Preeklampsi tekrarlar mı?

Evet, bir gebelikte preeklampsi geçiren kadınlarda sonraki gebeliklerde tekrarlama riski artar. Ancak her gebelik farklıdır; sağlıklı yaşam tarzı ve düzenli takip ile risk yönetilebilir.

Preeklampsiden korunmak için ne yapmalıyım?

Düzenli doğum öncesi kontroller, sağlıklı beslenme, tuz alımını sınırlama, kilo kontrolü ve egzersiz önerilir. Yüksek riskli gebelerde doktorunuz düşük doz aspirin önerebilir.

Preeklampsi ciddi bir durum mudur?

Evet, tedavi edilmezse eklampsi (nöbetler), organ hasarı veya anne ve bebek için ölümcül olabilir. Bu nedenle belirtiler fark edildiğinde hemen doktora başvurulmalıdır.

Preeklampsi ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Preeklampsi ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →