Prostat Büyümesi

Prostat Büyümesi Nedir?

Prostat büyümesi (iyi huylu prostat hiperplazisi, BPH), erkeklerde mesanenin hemen altında bulunan ve idrar kanalının (üretra) başlangıç kısmını çepeçevre saran prostat bezinin, yaşla birlikte kanser dışı bir nedenle büyümesidir. Büyüyen prostat, içinden geçen idrar kanalına baskı yaparak idrar akışını zorlaştırır ve çeşitli idrar yolu şikâyetlerine yol açar.

Prostat büyümesi erkeklerde yaşlanmanın doğal bir parçasıdır ve çok yaygındır. 50 yaşındaki erkeklerin yaklaşık yarısında, 80 yaş üzerindeki erkeklerin ise %80–90'ında prostat büyümesi bulunur. Ancak prostatın büyüklüğü ile şikâyetlerin şiddeti her zaman uyumlu değildir; bazı erkeklerde prostat çok büyük olduğu halde şikâyet azdır, bazılarında ise küçük bir büyüme bile belirgin sorunlara yol açabilir.

Prostat büyümesi prostat kanseri değildir ve kansere dönüşmez. Ancak her ikisi aynı yaş grubunda sık görüldüğü ve benzer belirtiler verebildiği için, şikâyeti olan her erkeğin değerlendirilmesi önemlidir. Prostat büyümesi; yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve gerektiğinde cerrahi yöntemlerle başarıyla tedavi edilebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Prostat büyümesinin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; yaşla birlikte değişen hormon dengesinin (özellikle testosteronun aktif formu olan dihidrotestosteronun) etkisiyle prostat hücrelerinin çoğaldığı düşünülmektedir.

• Yaş: En önemli risk faktörüdür; 40 yaşından sonra başlar ve yaşla artar.
• Aile öyküsü: Babası veya erkek kardeşinde prostat büyümesi olanlarda risk daha yüksektir.
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• Diyabet ve kalp-damar hastalıkları
• Metabolik sendrom

Belirtileri Nelerdir?

Prostat büyümesinin belirtileri "alt üriner sistem semptomları" olarak adlandırılır ve iki grupta toplanır:

Boşaltım (Akım) Belirtileri

• İdrar akımında zayıflama ve incelme
• İdrar yapmaya başlamakta zorlanma, bekleme
• İdrar yaparken ıkınma ihtiyacı
• Kesik kesik idrar yapma
• İdrar sonrası damlama
• İdrarı tam boşaltamama hissi

Depolama (Tahriş) Belirtileri

• Sık idrara çıkma
• Gece idrara kalkma (noktüri); uyku düzenini bozar
• Ani ve güçlü idrar yapma isteği (sıkışma hissi)
• İdrar kaçırma

Olası Komplikasyonlar

• Akut idrar retansiyonu: Aniden hiç idrar yapamama; ağrılı ve acil bir durumdur. Soğuk havada, alkol alımı sonrası, uzun süre idrar tutma veya bazı ilaçlar (soğuk algınlığı ve alerji ilaçları) ile tetiklenebilir.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Mesane taşları
• İdrarda kan
• Mesane hasarı: Uzun süre zorlanan mesane kalınlaşır, zayıflar ve tam boşalamaz hale gelir.
• Böbrek hasarı: İleri durumlarda idrarın böbreklere geri basınç yapması.

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü ve belirti skorlaması: Uluslararası Prostat Semptom Skoru (IPSS) gibi anketlerle şikâyetlerin şiddeti değerlendirilir.
• Parmakla rektal muayene: Prostatın büyüklüğü, kıvamı ve sert nodül olup olmadığı değerlendirilir.
• İdrar tahlili: Enfeksiyon ve idrarda kan araştırılır.
• PSA testi: Prostat kanserinin dışlanmasına yardımcı olur; ayrıca prostat hacmi hakkında fikir verir. PSA testi yapılmadan önce yararları ve sınırlılıkları hekimle konuşulmalıdır.
• Böbrek fonksiyon testleri
• Üroflowmetri: İdrar akım hızının ölçüldüğü basit bir testtir.
• İdrar sonrası mesanede kalan idrar ölçümü (ultrason ile)
• Ultrason: Prostat hacmi, mesane ve böbreklerin değerlendirilmesi.
• İşeme günlüğü: Özellikle gece sık idrara çıkma şikâyetinde, gün içinde içilen sıvı ve idrar miktarlarının kaydı.
• Sistoskopi ve ürodinami: Seçilmiş hastalarda, özellikle ameliyat öncesi.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, şikâyetlerin şiddetine, yaşam kalitesine etkisine, prostat büyüklüğüne ve komplikasyon olup olmamasına göre belirlenir.

İzlem ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Hafif şikâyetleri olan ve yaşam kalitesi etkilenmeyen erkeklerde ilaç gerekmeyebilir; düzenli izlem ve yaşam tarzı önerileri yeterli olabilir:

• Akşam saatlerinde ve yatmadan 2 saat önce sıvı alımını azaltmak
• Kafein ve alkolü sınırlamak
• İdrarı uzun süre tutmamak, düzenli aralıklarla tuvalete gitmek
• İdrar sonrası birkaç saniye bekleyip tekrar denemek (çift işeme)
• Kabızlığı önlemek
• Kilo vermek ve düzenli egzersiz yapmak
• Soğuk algınlığı ve alerji ilaçlarını (dekonjestan ve antihistaminikler) hekime danışmadan kullanmamak

İlaç Tedavisi

• Alfa blokerler (tamsulosin, alfuzosin, silodosin gibi): Prostat ve mesane boynundaki kasları gevşeterek idrar akışını kolaylaştırır. Etkisi birkaç gün içinde başlar. Baş dönmesi ve ayağa kalkınca tansiyon düşmesi, geriye boşalma gibi yan etkileri olabilir.
• 5-alfa redüktaz inhibitörleri (finasterid, dutasterid): Prostatın küçülmesini sağlar; büyük prostatlarda etkilidir. Etkisi 3–6 ayda ortaya çıkar. PSA değerini yaklaşık yarı yarıya düşürdüğü için PSA takibinde bu durum dikkate alınmalıdır. Cinsel isteksizlik ve sertleşme sorunları yapabilir.
• Kombinasyon tedavisi: Büyük prostatı ve belirgin şikâyeti olanlarda iki ilaç grubu birlikte kullanılır.
• Tadalafil: Hem prostat şikâyetlerinde hem de eşlik eden sertleşme sorununda kullanılabilir.
• Aşırı aktif mesane ilaçları: Sık ve acil idrara çıkma şikâyeti ön planda olanlarda.

Cerrahi ve Girişimsel Tedaviler

İlaç tedavisine yanıt vermeyen, tekrarlayan idrar retansiyonu, mesane taşı, tekrarlayan enfeksiyon, idrarda kan veya böbrek hasarı gibi komplikasyonları olan hastalarda cerrahi önerilir:

• TUR-P (transüretral prostat rezeksiyonu): İdrar kanalından girilerek prostatın idrar yolunu tıkayan kısmı kesilerek çıkarılır. Uzun yıllardır uygulanan standart yöntemdir.
• Lazer yöntemleri (HoLEP, ThuLEP, fotoselektif vaporizasyon): Prostat dokusu lazer ile çıkarılır veya buharlaştırılır; kanama riski daha düşüktür ve büyük prostatlarda da uygulanabilir.
• Prostat arter embolizasyonu: Prostatı besleyen damarların kasıktan girilerek tıkanmasıyla prostatın küçültülmesi; seçilmiş hastalarda.
• Minimal invaziv yöntemler: Prostatik üretral lift, su buharı tedavisi gibi yöntemler, cinsel işlevleri korumak isteyen seçilmiş hastalarda.
• Açık veya robotik prostatektomi: Çok büyük prostatlarda.

Prostat Büyümesi ve Prostat Kanseri

Prostat büyümesi genellikle prostatın idrar kanalını çevreleyen iç kısmında gelişirken, prostat kanseri çoğunlukla prostatın dış kısmında ortaya çıkar. Prostat büyümesi kansere dönüşmez; ancak aynı kişide her iki durum birlikte bulunabilir. Bu nedenle prostat büyümesi tanısı almış erkeklerin de hekimleriyle prostat kanseri taraması konusunu konuşması önerilir.

Ameliyat Sonrası Dönem

Prostat ameliyatlarından sonra genellikle birkaç gün idrar sondası kalır. İlk haftalarda idrarda hafif kanama, yanma ve sık idrara çıkma görülebilir; bu şikâyetler zamanla azalır. Bu dönemde bol su içilmesi, ağır kaldırma, ıkınma, bisiklet ve uzun süre oturmaktan kaçınılması, kabızlığın önlenmesi önerilir. Ameliyat sonrası en sık görülen yan etki geriye boşalmadır (menin dışarı yerine mesaneye gitmesi); sağlık açısından zararlı değildir ancak doğurganlığı etkileyebilir. Kalıcı idrar kaçırma ve sertleşme sorunu nadirdir.

Prostat Büyümesi Hakkında Sık Sorulanlar

• Prostat büyümesi kansere dönüşür mü? Hayır; ancak iki durum aynı kişide birlikte görülebilir.
• Bitkisel ürünler prostatı küçültür mü? Bazı bitkisel ürünlerin (örneğin cüce palmiye özü) etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmamıştır; kullanmadan önce hekiminize danışın.
• İlaçları ne kadar süre kullanmalıyım? İlaçlar genellikle uzun süreli kullanılır; kesildiğinde şikâyetler geri dönebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İdrar akımında zayıflama, sık idrara çıkma, gece birkaç kez idrara kalkma, idrarı tam boşaltamama hissi veya idrar kaçırma gibi şikâyetleriniz varsa bir üroloji uzmanına başvurun.

Acil durum: Hiç idrar yapamama ve karın alt kısmında şiddetli ağrı ile şişlik, idrarda kan veya pıhtı, idrar yaparken yanma ile birlikte yüksek ateş ve titreme, bel ağrısı veya idrar miktarında belirgin azalma varsa beklemeden acil servise başvurun.

Prostat büyümesi üroloji uzmanları tarafından tedavi edilir; ilk değerlendirme aile hekimliği ve iç hastalıkları uzmanları tarafından da yapılabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.