Sarkopeni

Sarkopeni Nedir?

Sarkopeni, iskelet kaslarının kütlesinde ve gücünde ilerleyici bir azalma ile birlikte fiziksel performansın düşmesidir. Kas kütlesi orta yaştan itibaren yavaş yavaş azalmaya başlar; ancak bu kayıp hızlandığında ve günlük işleri etkilediğinde sarkopeniden söz edilir. Daha çok ileri yaşta görülür, fakat uzun süre yatağa bağlı kalma, kronik hastalıklar ve yetersiz beslenme daha genç yaşlarda da ortaya çıkmasına yol açabilir.

Sarkopeni yalnızca bir güçsüzlük sorunu değildir; düşme, kırık, bağımsızlığın kaybı ve hastalıklardan daha geç iyileşme riskini artırdığı için önemsenmesi gereken bir durumdur.

Belirtileri

• Kavanoz açmak, poşet taşımak gibi işlerde güç kaybı
• Sandalyeden kalkarken zorlanma, kollardan destek alma ihtiyacı
• Yürüme hızının azalması, merdiven çıkarken çabuk yorulma
• Denge sorunları ve sık düşme
• Kol ve bacaklarda incelme, istemeden kilo kaybı
• Genel halsizlik ve fiziksel aktiviteden kaçınma

Fazla kilolu kişilerde kas kaybı yağ dokusu nedeniyle gözden kaçabilir; buna sarkopenik obezite denir ve kilo normal görünse bile kas gücü düşük olabilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• İleri yaş ve buna bağlı hormonal değişiklikler
• Hareketsiz yaşam, uzun süreli yatak istirahati veya hastane yatışı
• Yetersiz protein ve enerji alımı, iştahsızlık
• Diyabet, kalp yetmezliği, kronik böbrek ve akciğer hastalıkları, kanser gibi kronik hastalıklar
• Vücutta süregen iltihap (inflamasyon) durumları
• D vitamini düşüklüğü
• Sigara ve fazla alkol kullanımı

Tanı

Tanı hekim muayenesi ve basit ölçümlerle konur. Kas gücü genellikle el kavrama gücünü ölçen bir cihazla ya da sandalyeden art arda kalkma süresiyle değerlendirilir. Kas kütlesi biyoelektrik empedans analizi veya DEXA gibi yöntemlerle ölçülebilir. Fiziksel performansı görmek için yürüme hızı ve kısa yürüme testleri kullanılır. Hekim ayrıca kas kaybına yol açabilecek altta yatan hastalıkları, beslenme durumunu, kullanılan ilaçları ve gerekli kan tahlillerini değerlendirir.

Tedavi ve Korunma

Sarkopenide temel yaklaşım egzersiz ve beslenmedir; hastalığı durduran ya da geri çeviren tek bir ilaç yoktur.

• Direnç (kuvvet) egzersizleri: Hafif ağırlıklar, lastik bantlar veya vücut ağırlığıyla yapılan egzersizler kas gücünü artırmada en etkili yöntemdir. Program kişinin sağlık durumuna göre hekim ya da fizyoterapistle planlanmalıdır.
• Denge ve yürüyüş çalışmaları: Düşme riskini azaltır.
• Yeterli protein: Her öğünde yumurta, süt ürünleri, baklagiller, et, tavuk veya balık gibi protein kaynaklarına yer vermek önerilir. Böbrek hastalığı olanlarda protein miktarı mutlaka hekimle belirlenmelidir.
• D vitamini düşüklüğü varsa hekim önerisiyle tedavi edilmesi
• Altta yatan kronik hastalıkların düzenli kontrolü

Korunmak için orta yaştan itibaren düzenli fiziksel aktiviteyi sürdürmek, uzun süre hareketsiz kalmamak ve dengeli beslenmek önemlidir. Hastalık veya ameliyat sonrası mümkün olan en kısa sürede hekim önerisiyle harekete başlamak kas kaybını sınırlar.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Günlük işlerde belirgin güç kaybı, yürümede yavaşlama, son bir yılda düşme ya da istemeden kilo kaybı varsa iç hastalıkları veya geriatri hekimine başvurun. Kas güçsüzlüğü birkaç gün içinde aniden başladıysa, vücudun tek tarafında ise ya da konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya nefes darlığı eşlik ediyorsa bu sarkopeni değildir; acil servise başvurun.