A Vitamini Eksikliği
A vitamini eksikliği; görme, bağışıklık ve deri sağlığı için gerekli olan bu vitaminin yetersiz alınması ya da emilememesi sonucu gelişir. En erken belirtisi karanlıkta görme güçlüğü (gece körlüğü) ve göz kuruluğudur; deri kuruluğu ve sık enfeksiyonlar da görülebilir. Dengesiz beslenme, yağ emilimini bozan bağırsak hastalıkları ve karaciğer hastalıkları başlıca nedenlerdir. Tedavi beslenme düzenlemesi ve hekim kontrolünde takviyedir; A vitamini fazlası da zararlı olduğundan bilinçsiz takviye önerilmez.
A Vitamini Eksikliği Nedir?
A vitamini; görme, bağışıklık sistemi, deri ve mukozaların (göz, solunum ve sindirim yollarının iç yüzeyi) sağlığı için gerekli, yağda çözünen bir vitamindir. Vücut bu vitamini hayvansal gıdalardan hazır halde (retinol) ya da bitkisel gıdalardaki beta-karoten gibi karotenoidlerden dönüştürerek elde eder. Günlük beslenmeyle yeterince alınamadığında veya bağırsaktan emilemediğinde A vitamini eksikliği gelişir.
Beslenmesi yeterli olan toplumlarda seyrek görülür; ancak yağ emilimini bozan hastalıkları olanlarda, çok kısıtlı beslenenlerde ve bazı risk gruplarında ortaya çıkabilir.
Belirtileri
Belirtiler genellikle yavaş gelişir ve en erken gözde fark edilir:
- Gece körlüğü: Loş ışıkta veya karanlıkta görmede zorlanma, karanlığa uyum sağlamada gecikme
- Göz kuruluğu, gözde batma ve yanma hissi
- Gözün beyaz kısmında kuru, köpüksü lekeler
- Deride kuruluk, pullanma ve kol arkasında pürüzlü, sivilce benzeri kabarıklıklar
- Sık tekrarlayan enfeksiyonlar (özellikle solunum yolu enfeksiyonları)
- Çocuklarda büyüme ve gelişmede gerilik
Görmede ani azalma, gözde ağrı, kızarıklık veya korneada (gözün saydam ön tabakası) bulanıklık fark ederseniz vakit kaybetmeden göz doktoruna ya da acil servise başvurun. İleri eksiklikte kornea hasar görebilir ve kalıcı görme kaybı gelişebilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Hayvansal gıdalar ile renkli sebze ve meyvelerin yetersiz tüketildiği dengesiz beslenme
- Çölyak hastalığı, Crohn hastalığı, pankreas yetmezliği gibi yağ emilimini bozan hastalıklar
- Karaciğer hastalıkları (A vitamini karaciğerde depolanır)
- Obezite cerrahisi (bariatrik cerrahi) sonrası dönem
- Uzun süreli aşırı alkol kullanımı
- Çok düşük yağlı diyetler; yağda çözünen vitaminlerin emilimi için bir miktar yağ gerekir
- Hızlı büyüme dönemindeki çocuklar, gebeler ve emziren anneler
Tanı
Tanı; şikayetlerin, beslenme alışkanlıklarının ve eşlik eden hastalıkların değerlendirilmesiyle başlar. Doktorunuz gerekli gördüğünde kanda retinol düzeyini ölçtürebilir. Kan düzeyi karaciğer depoları azalana kadar normal görünebildiği için sonuç, belirtilerle birlikte yorumlanır. Göz belirtileri varsa göz muayenesi yapılır. Emilim bozukluğundan şüpheleniliyorsa altta yatan hastalığa yönelik ek tetkikler istenir.
Tedavi ve Korunma
Tedavinin temeli eksikliği gidermek ve nedenini ortadan kaldırmaktır. Hekim, eksikliğin derecesine göre beslenme düzenlemesi ve gerekirse A vitamini takviyesi önerir. A vitamini fazlası da zararlıdır; yüksek dozlar karaciğer hasarı, baş ağrısı, kemik sorunları ve gebelikte bebekte gelişim bozukluklarına yol açabilir. Bu nedenle takviye doz ve süresi mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir. Gebeler veya gebelik planlayanlar hekime danışmadan A vitamini takviyesi kullanmamalıdır.
Korunma için dengeli beslenme esastır:
- Karaciğer, yumurta sarısı, süt ve süt ürünleri gibi hayvansal kaynaklar
- Havuç, balkabağı, tatlı patates, ıspanak, lahana gibi turuncu-sarı ve koyu yeşil sebzeler
- Kayısı, mango, kavun gibi turuncu renkli meyveler
- Sebzeleri az miktarda sağlıklı yağla (örneğin zeytinyağı) tüketmek karotenoid emilimini artırır
Emilim bozukluğuna yol açan bir hastalığınız varsa diyetisyen ve ilgili uzman eşliğinde düzenli takip önemlidir.
Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?
Karanlıkta görmede belirgin zorlanma, geçmeyen göz kuruluğu, sık enfeksiyon geçirme ya da çocuğunuzda büyüme geriliği fark ederseniz bir hekime başvurun. Bağırsak veya karaciğer hastalığınız varsa vitamin düzeylerinizin kontrolünü doktorunuzla konuşun.
Sık Sorulan Sorular
A vitamini eksikliği en çok hangi belirtiyle kendini gösterir?
En erken ve en tipik belirti gece körlüğüdür; loş ışıkta ve karanlıkta görme zorlaşır. Buna göz kuruluğu, deride kuruluk ve pullanma eşlik edebilir.
A vitamini hangi besinlerde bulunur?
Karaciğer, yumurta sarısı, süt ve süt ürünleri hazır A vitamini içerir. Havuç, balkabağı, tatlı patates, ıspanak, kayısı ve mango gibi turuncu ve koyu yeşil renkli sebze-meyveler ise vücutta A vitaminine dönüşen beta-karoten açısından zengindir.
Kendi kendime A vitamini takviyesi kullanabilir miyim?
Önerilmez. A vitamini yağda çözünür ve vücutta birikebilir; fazlası karaciğer hasarı, baş ağrısı ve kemik sorunlarına, gebelikte ise bebekte gelişim bozukluklarına yol açabilir. Takviye ihtiyacı ve dozunu doktorunuz belirlemelidir.
A vitamini eksikliği kalıcı görme kaybı yapar mı?
Erken dönemde tedavi edildiğinde gece körlüğü ve göz kuruluğu genellikle düzelir. Tedavi edilmeyen ileri eksiklik ise korneaya zarar verip kalıcı görme kaybına neden olabilir; bu yüzden göz belirtileri ciddiye alınmalıdır.
Hangi hastalıklar A vitamini eksikliğine yol açabilir?
Çölyak, Crohn hastalığı ve pankreas yetmezliği gibi yağ emilimini bozan durumlar, karaciğer hastalıkları, obezite cerrahisi sonrası dönem ve uzun süreli aşırı alkol kullanımı eksiklik riskini artırır.
Kendi durumunuzu yazın, A Vitamini Eksikliği ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →