Çinko Eksikliği

Çinko Eksikliği Nedir?

Çinko, vücudun ihtiyaç duyduğu ancak kendisinin üretemediği, bu nedenle besinlerle ya da takviyeyle alınması gereken bir eser elementtir. Bağışıklık sisteminin çalışması, yara iyileşmesi, hücre büyümesi ve bölünmesi, protein ve DNA yapımı, tat ve koku duyusu ile çocuklarda büyüme ve gelişme için gereklidir. Çinko eksikliği, vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar çinko alınamaması, emilimin bozulması ya da kayıpların artması sonucu ortaya çıkar. Hafif eksiklik çoğu zaman sessiz seyredebilir. Belirgin eksiklik ise birden fazla organ sistemini etkileyebilir.

Belirtileri

• Sık geçirilen enfeksiyonlar ve hastalıktan geç iyileşme
• Yaraların ve kesiklerin geç iyileşmesi
• Saç dökülmesi, tırnaklarda bozulma, ciltte kuruluk ve döküntüler
• Tat ve koku duyusunda azalma, iştahsızlık
• İshal
• Çocuklarda büyümede ve gelişmede geri kalma
• Yorgunluk, dikkat ve öğrenme güçlüğü, ruh hâli değişiklikleri

Bu belirtilerin hiçbiri çinko eksikliğine özgü değildir. Pek çok başka duruma da bağlı olabilir. Bu nedenle belirtilere bakarak kendi kendinize tanı koymamalısınız.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Çinkodan fakir veya çeşitliliği az beslenme; kırmızı et, deniz ürünleri, yumurta ve süt ürünleri gibi kaynakları çok az tüketmek
• Tamamen bitkisel beslenme; bitkisel besinlerdeki fitat adı verilen maddeler çinko emilimini azaltabilir
• Emilim sorunları: çölyak hastalığı, iltihabi bağırsak hastalıkları, kronik ishal, bağırsak ameliyatları
• Gebelik ve emzirme dönemi, bebeklik ve hızlı büyüme çağı gibi ihtiyacın arttığı dönemler
• Kronik karaciğer ve böbrek hastalıkları, şeker hastalığı, orak hücreli anemi gibi çinko kaybını artırabilen durumlar
• Aşırı alkol tüketimi ve bazı ilaçların uzun süreli kullanımı
• İleri yaş, iştah ve besin çeşitliliğinin azalması

Tanı

Çinko eksikliğini yalnızca belirtilerle kesinleştirmek zordur. Hekim beslenme öyküsünü, kronik hastalıkları ve kullanılan ilaçları sorgular. Gerekli görürse kanda çinko düzeyine bakılabilir. Ancak kan çinko düzeyi enfeksiyon, iltihap ve gün içi değişimlerden etkilenebildiği için sonuç, hekim tarafından belirtiler ve diğer bulgularla birlikte yorumlanır. Şüphelenilen durumlarda demir, B12 vitamini ve diğer eksiklikler de birlikte değerlendirilebilir.

Tedavi ve Korunma

Tedavi, eksikliğin nedenine ve derecesine göre planlanır. Öncelik, çinko içeriği yüksek besinlerle dengeli ve çeşitli beslenmedir. Çinko açısından zengin başlıca besinler şunlardır:

• Kırmızı et, tavuk ve hindi
• Balık ve deniz ürünleri
• Yumurta, süt, yoğurt ve peynir
• Baklagiller, kuruyemişler ve tam tahıllar
• Kabak çekirdeği ve susam gibi tohumlar

Bitkisel beslenenlerde baklagil ve tahılların ıslatılması, mayalanması veya filizlendirilmesi çinko emilimini kolaylaştırabilir. Belirgin eksiklik saptanırsa hekim veya diyetisyen çinko takviyesi önerebilir. Takviyeyi kendi başınıza, uzun süre ve yüksek dozda kullanmayın. Uzun süreli aşırı çinko alımı bakır emilimini bozarak bakır eksikliğine, bulantıya ve mide şikâyetlerine yol açabilir. Altta yatan bir hastalık varsa, örneğin emilim bozukluğu, onun tedavisi de planın parçasıdır. Korunmak için çeşitli ve dengeli beslenmek, hamilelik ve emzirme dönemlerinde hekim önerilerine uymak yeterli olur.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sık tekrarlayan enfeksiyonlar, geç iyileşen yaralar, açıklanamayan saç dökülmesi, kronik ishal veya çocukta büyüme geriliği fark ediyorsanız bir hekime ya da diyetisyene başvurun. Gebelik planlayanlar, emzirenler, bitkisel beslenenler ve emilim sorunu olan kişiler beslenmeleri konusunda uzmandan destek almalıdır. Şiddetli ve uzayan ishal, ateş, belirgin halsizlik ya da bebeklerde beslenme reddi gibi durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.