C Vitamini Eksikliği

C Vitamini Eksikliği Nedir?

C vitamini (askorbik asit), vücudun kendisi üretemediği ve besinlerle düzenli olarak alması gereken suda çözünen bir vitamindir. Bağ dokusunun temel yapı taşı olan kolajenin üretiminde, yara iyileşmesinde, bitkisel kaynaklı demirin bağırsaktan emilmesinde ve bağışıklık sisteminin çalışmasında görev alır. Vücutta uzun süre depolanmadığı için birkaç hafta ile birkaç ay süren yetersiz beslenme sonrasında eksiklik gelişebilir. İleri ve uzun süreli eksikliğe skorbüt adı verilir. Günümüzde skorbüt nadir görülse de dengesiz beslenen kişilerde hafif ve orta düzey eksiklik hâlâ karşılaşılan bir durumdur.

Belirtileri

Belirtiler genellikle sinsi başlar ve ilk dönemde özgül değildir:

• Halsizlik, çabuk yorulma ve isteksizlik
• Diş etlerinde şişlik, hassasiyet ve kolay kanama
• Ciltte kolay morarma, kıl dipleri çevresinde küçük kırmızı-mor noktalar
• Kılların kıvrılarak (tirbuşon şeklinde) çıkması, cilt kuruluğu
• Yaraların geç iyileşmesi
• Eklem ve kas ağrıları, bacaklarda ağrı
• Demir eksikliğine bağlı solukluk

İlerlemiş skorbütte diş kayıpları, eklem içine kanama ve ciddi kansızlık görülebilir. Çocuklarda bacak ağrısı nedeniyle yürümek istememe dikkat çekici bir bulgu olabilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

En sık neden, uzun süre taze meyve ve sebzeden yoksun beslenmedir. Risk taşıyan durumlar şunlardır:

• Çok kısıtlı veya tek tip diyetler, seçici yeme alışkanlığı
• Alkol kullanım bozukluğu
• Sigara içmek (vücudun C vitamini ihtiyacını artırır)
• Yalnız yaşayan ve beslenmesi bozulan yaşlı bireyler
• Emilimi bozan bağırsak hastalıkları ve bazı ameliyatlar
• Diyaliz tedavisi gören böbrek hastaları
• Yeme bozuklukları

Besinlerin uzun süre pişirilmesi ve bekletilmesi de içerdikleri C vitamininin önemli kısmını azaltır.

Tanı

Tanıda en önemli adım, hekimin ayrıntılı beslenme öyküsü alması ve fizik muayenedir. Diş eti, cilt ve kıl dipleri incelenir. Gerektiğinde kanda C vitamini düzeyi ölçülebilir; eşlik edebilecek demir eksikliği ve kansızlık için kan sayımı ve demir testleri istenebilir. Belirtiler kanama bozuklukları ve başka hastalıklarla karıştırılabildiği için kişinin kendi kendine tanı koymaması önemlidir.

Tedavi ve Korunma

Tedavi, hekimin belirleyeceği dozda C vitamini takviyesi ve beslenmenin düzeltilmesine dayanır. Uygun tedaviyle belirtilerin çoğu genellikle kısa sürede gerilemeye başlar. Altta yatan bir neden varsa (alkol kullanımı, emilim bozukluğu gibi) onun da ele alınması gerekir. Takviyeler gereğinden yüksek dozda ve uzun süre kullanıldığında bazı kişilerde mide şikâyetlerine ve böbrek taşı riskinde artışa yol açabileceğinden, doz için hekime veya diyetisyene danışılmalıdır.

Korunmanın temeli her gün çeşitli taze meyve ve sebze tüketmektir:

• Turunçgiller (portakal, mandalina, limon, greyfurt)
• Kivi, çilek ve kuşburnu
• Biber (özellikle yeşil ve kırmızı biber), maydanoz, roka
• Brokoli, lahana ve domates

Sebzeleri az suda ve kısa süre pişirmek, mümkünse bir kısmını çiğ tüketmek vitamin kaybını azaltır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Diş etlerinde açıklanamayan kanama, kolay morarma, geçmeyen halsizlik veya yaraların iyileşmemesi varsa bir hekime başvurulmalıdır. Ciltte yaygın morluklar, durmayan kanama, ciddi solukluk ya da nefes darlığı gelişirse vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır. Beslenme düzeninizin yeterli olup olmadığını değerlendirmek için bir diyetisyenden destek alabilirsiniz.