Dental Florozis

Diş Hastalıkları Ve Tedavisi
Halk arasında: Diş Florozisi, Florozis, Dişte Beyaz Lekeler

Dental florozis, dişler gelişirken çocukluk döneminde uzun süre fazla florür alınmasına bağlı olarak diş minesinde beyaz çizgi ve benekler, ağır durumlarda kahverengi lekeler ve çukurcuklar oluşmasıdır. Bulaşıcı değildir, çoğunlukla yalnızca görünümü etkiler ve dişler çıktıktan sonra yeni gelişmez. Hafif formlar tedavi gerektirmeyebilir; estetik kaygıda mikroabrazyon, beyazlatma, rezin infiltrasyon veya kaplama seçenekleri diş hekimince değerlendirilir.

Dental Florozis Nedir?

Dental florozis, diş gelişimi sırasında uzun süre fazla miktarda florür (flor) alınması sonucu diş minesinde ortaya çıkan yapısal ve renk değişikliğidir. Dişlerin yüzeyinde beyaz çizgiler, tebeşir beyazı lekeler, sarı-kahverengi renklenmeler ve ağır durumlarda mine yüzeyinde çukurcuklar şeklinde görülür.

Florür, diş çürüklerini önlemede çok etkili bir mineraldir; diş macunlarında, bazı içme sularında ve ağız gargaralarında bulunur. Ancak her mineral gibi florürün de belirli bir güvenli düzeyi vardır. Dişler çene kemiği içinde oluşurken, yani yaklaşık 8 yaşına kadar (özellikle ilk 6 yaşta) fazla florür alınırsa diş minesini oluşturan hücrelerin çalışması bozulur ve mine yeterince mineralize olamaz.

Dental florozis ağız dışına çıkmış ve gelişimini tamamlamış dişlerde sonradan oluşmaz. Yani yetişkinlerin fazla florür alması mevcut dişlerinde florozis yapmaz. Hafif florozis çoğunlukla yalnızca görünümle ilgili bir sorundur; dişlerin sağlığını ve işlevini bozmaz, hatta florozisli dişler çürüğe karşı daha dirençli olabilir.

Türkiye'de bazı bölgelerde, özellikle volkanik araziye yakın yerlerde (örneğin Isparta, Eskişehir ve Ağrı-Doğubayazıt çevresi) içme sularındaki doğal florür düzeyi yüksek olduğu için dental florozis bu bölgelerde daha sık görülür. Bu bölgelerde ağır florozis vakalarına da rastlanabilir.

Nedenleri

  • Yüksek florürlü içme suyu: Bazı bölgelerde yer altı sularında doğal olarak bulunan yüksek florür düzeyi, ağır florozisin en önemli nedenidir.
  • Diş macununun yutulması: Küçük çocuklar diş fırçalarken macunu tükürmeyi beceremez ve yutar. Yetişkin macunu kullanılması ya da çok fazla macun sürülmesi riski artırır.
  • Gereksiz florür takviyeleri: Hekim önerisi olmadan florür tablet veya damlası kullanılması, özellikle içme suyu zaten florür içeriyorsa.
  • Florürlü gargaraların yutulması
  • Yüksek florür içeren mamaların yüksek florürlü suyla hazırlanması
  • Bazı yiyecek ve içecekler: Yüksek florürlü suyla hazırlanan içecekler ve çok fazla çay tüketimi toplam alımı artırabilir.

Florozisin ortaya çıkıp çıkmayacağı ve ağırlığı; alınan florürün miktarına, ne kadar süre alındığına, çocuğun yaşına, vücut ağırlığına ve kişisel yatkınlığa bağlıdır.

Belirtileri ve Dereceleri

Florozis genellikle simetrik olarak, aynı dönemde gelişen birden fazla dişte görülür. Daimi dişlerde süt dişlerinden daha sık ve belirgindir. Dereceleri şöyle sınıflandırılabilir:

  • Çok hafif: Dişlerin yüzeyinde ince, beyaz çizgiler veya küçük, opak beyaz lekeler. Çoğu zaman yalnızca diş hekimi tarafından fark edilir.
  • Hafif: Diş yüzeyinin yarısından azını kaplayan tebeşir beyazı alanlar.
  • Orta: Diş yüzeyinin büyük kısmında beyaz opak alanlar; sarı-kahverengi lekeler ve aşınma eğilimi.
  • Ağır: Minenin tamamında belirgin bozulma, kahverengi-siyah renklenmeler, çukurcuklar, mine kaybı ve dişin kırılgan hale gelmesi. Dişlerin şekli bozulabilir.

Florozisteki lekeler zamanla kendiliğinden geçmez. Kahverengi renklenmeler ise dişler ağızda kaldıkça, yiyecek ve içeceklerdeki boyalarla daha da koyulaşabilir.

İskelet Florozisi

Yıllarca çok yüksek florür içeren su içilen bölgelerde florür yalnızca dişleri değil kemikleri de etkileyebilir. İskelet florozisi denilen bu durumda kemiklerde yoğunluk artışı, eklem sertliği, eklem ve kemik ağrıları ve ileri durumlarda hareket kısıtlılığı görülür. Ağır diş florozisi görülen bölgelerde yaşayan yetişkinlerin bu açıdan da değerlendirilmesi gerekebilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı diş hekimi tarafından ağız içi muayene ile konur. Hekim lekelerin görünümüne, dağılımına ve çocuğun florür alım öyküsüne (yaşadığı bölge, içme suyu kaynağı, macun kullanımı, takviyeler) bakar. Florozis aşağıdaki durumlarla karışabilir:

  • Başlangıç çürükleri (beyaz lekeler): Genellikle diş eti hizasında ve plak biriken bölgelerde görülür.
  • Molar-insizör hipomineralizasyonu (MIH): Azı dişleri ve ön dişlerde, sınırları belirgin, sarı-kahverengi lekeler.
  • Travmaya veya enfeksiyona bağlı mine bozuklukları: Genellikle tek dişte görülür.
  • Tetrasiklin lekelenmesi: Diş gelişimi sırasında kullanılan antibiyotiğe bağlı gri-kahverengi renklenmeler.
  • Amelogenezis imperfekta: Kalıtsal mine gelişim bozukluğu.

Gerekirse bölgedeki içme suyunun florür düzeyi ölçtürülebilir.

Tedavi Seçenekleri

Hafif florozis genellikle tedavi gerektirmez. Görünüm kişiyi rahatsız ediyorsa, florozisin derecesine göre şu estetik tedaviler uygulanabilir:

  • Diş beyazlatma: Hafif ve orta düzeydeki lekelerde dişin genel rengi açılarak lekelerin daha az belirgin olması sağlanabilir. Bazen beyaz lekeler beyazlatma sonrası geçici olarak daha belirgin görünebilir.
  • Mikroabrazyon: Mine yüzeyindeki çok ince lekeli tabakanın özel bir asitli aşındırıcı pasta ile kontrollü olarak uzaklaştırılmasıdır. Yüzeysel lekelerde etkilidir.
  • Rezin infiltrasyonu: Beyaz lekelerin içine akışkan bir reçine sızdırılarak lekenin görünümünün dişin normal rengine yaklaştırılmasıdır. Diş dokusundan neredeyse hiç kaldırılmaz.
  • Kompozit dolgular (bonding): Lekeli yüzey hafifçe aşındırılıp diş renginde dolgu materyaliyle kaplanır.
  • Lamina (porselen veya kompozit yaprak kaplama): Orta ve ağır florozisli ön dişlerde dişin ön yüzeyine ince yapraklar yapıştırılır.
  • Kron (kaplama): Ağır mine kaybı olan ve yapısı zayıflamış dişlerde dişin tamamı kaplanabilir.

Tedaviye karar verirken çocuğun yaşı dikkate alınır; bazı tedaviler dişler ve diş etleri gelişimini tamamladıktan sonra, genellikle ergenlik sonrasında yapılır. En az dişi aşındıran yöntemle başlanması önerilir.

Korunma Yolları

Amaç, diş çürüklerini önlemek için florürden yararlanırken fazla florür alımını engellemektir:

  • Doğru miktarda macun: 3 yaşından küçük çocuklarda pirinç tanesi büyüklüğünde, 3–6 yaş arası çocuklarda bezelye büyüklüğünde florürlü macun kullanılmalıdır.
  • Diş fırçalamaya yetişkin eşlik etmeli: Küçük çocukların dişleri bir yetişkin gözetiminde fırçalanmalı ve macunu yutmamaları, tükürmeleri öğretilmelidir.
  • Macun yenmemeli: Meyve aromalı macunlar çocukları macunu yemeye teşvik edebilir; macun tüpü çocukların erişemeyeceği yerde saklanmalıdır.
  • Florür takviyesi yalnızca hekim önerisiyle: Florür tablet ve damlaları, içme suyunun florür düzeyi ve çocuğun çürük riski değerlendirildikten sonra diş hekimi veya çocuk doktoru tarafından önerilmelidir.
  • Yüksek florürlü bölgelerde: Bebeklerin mamaları ve küçük çocukların içme suyu için florür düzeyi düşük şişe suları tercih edilebilir. Yerel belediyelerden veya sağlık müdürlüklerinden su analiz bilgisi alınabilir.
  • Gargaralar: Florürlü ağız gargaraları, yutma refleksi gelişmediği için 6 yaşından küçük çocuklarda kullanılmamalıdır.

Florozisten korunmak için florürden tamamen kaçınmak doğru değildir; uygun miktarda florür diş çürüğünü önlemenin en etkili yollarından biridir.

Sık Sorulan Sorular

  • Florozis bulaşıcı mıdır? Hayır; florozis bulaşıcı değildir.
  • Florozisli dişler çürür mü? Hafif florozisli dişler çürüğe daha dirençli olabilir; ancak ağır florozisli dişlerde mine yapısı bozulduğu için aşınma ve kırılma görülebilir.
  • Lekeler fırçalamayla geçer mi? Hayır; lekeler minenin yapısındadır ve fırçalamayla çıkmaz. Sert fırçalamak mineye zarar verebilir.
  • Yetişkinlerde florozis oluşur mu? Hayır; dental florozis yalnızca dişler gelişirken, çocukluk çağında oluşur.

Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?

Çocuğunuzun yeni çıkan daimi dişlerinde beyaz, sarı veya kahverengi lekeler fark ederseniz, yaşadığınız bölgede florozis yaygınsa ya da çocuğunuza florür takviyesi verilip verilmemesi gerektiğini öğrenmek istiyorsanız bir diş hekimine başvurun. Dişlerinizdeki lekelerin görünümü sizi rahatsız ediyorsa estetik tedavi seçenekleri için değerlendirme yaptırabilirsiniz.

Acil durum: Bir çocuk çok miktarda diş macunu, florür tableti veya florürlü gargara yuttuysa ve bulantı, kusma, karın ağrısı, aşırı tükürük salgısı, kas seğirmeleri ya da halsizlik gelişirse hemen 112'yi veya Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (114) arayın.

Dental florozis ağız, diş ve çene radyolojisi, çocuk diş hekimliği (pedodonti), restoratif diş tedavisi ve protetik diş tedavisi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. İskelet florozisi şüphesinde fiziksel tıp ve rehabilitasyon veya endokrinoloji uzmanlarına başvurulabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Florozis diş çürüğü müdür?

Hayır. Florozis, dişin gelişimi sırasında minede oluşan bir yapı ve renk değişikliğidir; çürük ise bakterilerin ürettiği asitlerle minenin zamanla çözülmesidir. Ancak ikisi benzer beyaz lekeler şeklinde görülebildiği için ayrımı diş hekimi yapmalıdır.

Florürlü diş macunu kullanmak florozise yol açar mı?

Florürlü diş macunu çürükten korunmada önemlidir. Florozis riski, küçük çocukların yaşına göre fazla macun kullanması ve macunu yutmasıyla ilişkilidir. Yaşa uygun miktarın kullanılması ve fırçalamanın yetişkin denetiminde yapılması önerilir.

Yetişkinlikte florozis gelişebilir mi?

Dental florozis dişler çene içinde gelişirken oluşur. Dişler ağza çıktıktan sonra florür alımı bu tür lekelere yol açmaz; yetişkinlerde görülen florozis lekeleri çocukluk döneminden kalmadır.

Florozis lekeleri tamamen geçer mi?

Lekeler kendiliğinden kaybolmaz. Hafif ve yüzeysel lekeler mikroabrazyon, beyazlatma veya rezin infiltrasyon gibi yöntemlerle belirgin şekilde azaltılabilir; daha derin lekelerde kaplama seçenekleri gündeme gelebilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna diş hekimi karar verir.

Florozisli dişler daha mı zayıftır?

Hafif florozis genellikle dişin sağlamlığını belirgin şekilde etkilemez. Ağır formlarda ise mine pürüzlü ve çukurcuklu olabileceği için aşınmaya daha yatkın olabilir; bu durumda diş hekimi koruyucu tedaviler önerebilir.

Dental Florozis ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Dental Florozis ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →