Dış kulak yolu iltihabı

Dış Kulak Yolu İltihabı Nedir?

Dış kulak yolu iltihabı, kulak kepçesinden kulak zarına kadar uzanan kanalın derisinin iltihaplanmasıdır. Tıp dilinde otitis eksterna olarak adlandırılır. Sık yüzmeyle ilişkili olduğu için halk arasında yüzücü kulağı olarak da bilinir.

Dış kulak yolu yaklaşık 2,5 santimetre uzunluğunda, hafif kıvrımlı bir kanaldır. Kanalın derisi ince ve hassastır; kulak kiri (serumen) ise bu deriyi nemden ve mikroplardan koruyan doğal bir tabaka oluşturur. Kulağa uzun süre su kaçması, kulak temizleme çubuklarıyla derinin tahriş edilmesi veya koruyucu kir tabakasının aşırı temizlenmesi, bakteri ya da mantarların çoğalmasına zemin hazırlar.

Dış kulak yolu iltihabı her yaşta görülebilir; özellikle yaz aylarında, sıcak ve nemli havalarda ve yüzme ile uğraşanlarda daha sıktır. Genellikle tek kulakta görülür ve uygun tedaviyle kısa sürede iyileşir. Orta kulak iltihabından (otitis media) farklı bir hastalıktır; orta kulak iltihabı kulak zarının arkasındaki boşlukta gelişir.

Türleri

• Akut yaygın dış kulak yolu iltihabı: En sık görülen türdür; çoğunlukla bakterilerin neden olduğu, birkaç gün içinde gelişen tablodur.
• Lokalize dış kulak yolu iltihabı (fronkül): Kulak yolunun dış kısmındaki bir kıl kökünün iltihaplanmasıyla oluşan, sivilce benzeri ağrılı şişliktir.
• Mantar kaynaklı dış kulak yolu iltihabı (otomikoz): Uzun süreli antibiyotikli damla kullanımı sonrasında, nemli ortamlarda ve diyabetiklerde daha sık görülür. Yoğun kaşıntı ve kulakta tıkanıklık hissi belirgindir.
• Kronik dış kulak yolu iltihabı: Üç aydan uzun süren veya sık tekrarlayan, genellikle kaşıntı ve kuru, pullanan deriyle seyreden türdür. Egzama, sedef hastalığı ve alerjiler zemin hazırlayabilir.
• Nekrotizan (malign) dış kulak yolu iltihabı: Özellikle yaşlı diyabet hastalarında ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde, enfeksiyonun kulak yolunun çevresindeki kemik dokuya yayılmasıyla gelişen ciddi bir türdür. Acil tedavi gerektirir.

Belirtileri Nelerdir?

• Kulak ağrısı: Genellikle belirgin ve şiddetlidir; çiğneme, esneme veya kulak kepçesi çekildiğinde ve kulak deliğinin önündeki çıkıntıya bastırıldığında artar. Bu durum orta kulak iltihabından ayırt etmede önemli bir ipucudur.
• Kaşıntı: Çoğu zaman ağrıdan önce başlar.
• Kulak yolunda kızarıklık ve şişlik
• Kulak akıntısı: Başlangıçta berrak, ilerleyen dönemde iltihaplı ve kötü kokulu olabilir.
• Kulakta dolgunluk ve tıkanıklık hissi
• İşitmede azalma: Kulak yolunun şişlik ve akıntıyla daralmasına bağlıdır; iltihap geçince düzelir.
• İleri dönemde: Kulak yolunun tamamen kapanması, ağrının yüze ve boyuna yayılması, kulak çevresinde ve boyunda lenf bezlerinde şişlik ve ateş.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Hastalığa en sık bakteriler, daha az sıklıkla mantarlar neden olur. Kulak yolu derisinin koruyucu yapısını bozan durumlar riski artırır:

• Yüzme ve kulağa su kaçması: Kulak yolunda kalan nem, deriyi yumuşatır ve mikropların çoğalmasını kolaylaştırır. Havuz, deniz ve göl suyu risk oluşturabilir.
• Sıcak ve nemli hava
• Kulak temizleme çubuğu, toka, anahtar gibi cisimlerin kulağa sokulması: Kulak yolu derisinde küçük sıyrıklara yol açar ve koruyucu kir tabakasını yok eder.
• Kulaklık, kulak tıkacı ve işitme cihazının uzun süre kullanılması
• Dar kulak yolu veya kulak yolunda aşırı kıl
• Cilt hastalıkları: Egzama, sedef hastalığı ve seboreik dermatit.
• Saç boyası, şampuan ve sprey gibi ürünlere bağlı tahriş veya alerji
• Diyabet ve bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü ve muayene: Belirtiler, yüzme öyküsü, kulak temizleme alışkanlıkları ve eşlik eden hastalıklar sorgulanır. Kulak kepçesinin hafifçe çekilmesi veya kulak deliğinin önüne bastırılmasıyla ağrının artması tanıyı destekler.
• Otoskopi: Işıklı bir aletle kulak yolu incelenir. Kulak yolunda kızarıklık, şişlik, akıntı ve döküntüler görülür. Kulak zarının durumu da değerlendirilir; ancak şişlik nedeniyle zar her zaman görülemeyebilir.
• Kültür: Tedaviye yanıt vermeyen, tekrarlayan veya ağır vakalarda akıntıdan örnek alınarak bakteri veya mantar türü belirlenir.
• Görüntüleme: Nekrotizan dış kulak yolu iltihabından şüphelenildiğinde enfeksiyonun kemiğe yayılımını değerlendirmek için BT veya MR çekilir.

Tedavi Seçenekleri

Kulak Yolu Temizliği

Kulak yolundaki akıntı ve döküntülerin hekim tarafından nazikçe temizlenmesi, damlaların kulak yolu derisine ulaşması için önemlidir. Bu temizlik çoğu zaman mikroskop altında ve uygun aletlerle yapılır; evde kulak yolunu temizlemeye çalışmak durumu kötüleştirebilir.

Kulak Damlaları

• Tedavinin temelini antibiyotik içeren kulak damlaları oluşturur. Bazı damlalar, şişliği ve kaşıntıyı azaltmak için kortizon da içerir.
• Mantar enfeksiyonlarında mantar ilacı içeren damlalar kullanılır.
• Kulak zarında delik olduğu biliniyorsa veya şüpheleniliyorsa, iç kulağa zarar verebilecek damlalar kullanılmaz; damla seçimi hekim tarafından yapılmalıdır.
• Kulak yolu çok şişmişse damlanın içeri ulaşabilmesi için hekim kulak yoluna ilaçlı ince bir fitil yerleştirebilir.
• Damlalar genellikle 7–10 gün süreyle kullanılır; belirtiler daha önce geçse bile tedavi önerilen süre tamamlanmalıdır.

Kulak Damlası Nasıl Damlatılır?

• Damla şişesini birkaç dakika avucunuzda tutarak vücut ısısına getirin; soğuk damla baş dönmesine yol açabilir.
• Tedavi edilecek kulak yukarıda kalacak şekilde yan yatın.
• Erişkinlerde kulak kepçesini hafifçe yukarı ve geriye, çocuklarda aşağı ve geriye çekerek kulak yolunu düzleştirin.
• Önerilen sayıda damlayı damlatın ve kulak deliğinin önündeki çıkıntıya birkaç kez hafifçe bastırın.
• Damlanın yayılması için 3–5 dakika aynı pozisyonda kalın.

Diğer Tedaviler

• Ağrı kesiciler: Ağrı oldukça şiddetli olabileceği için hekimin önerdiği ağrı kesiciler kullanılabilir.
• Ağızdan antibiyotik: Enfeksiyon kulak yolunun dışına, yüze veya boyuna yayıldıysa, diyabet ya da bağışıklık sistemi zayıflığı varsa veya damlaya yanıt alınamıyorsa gerekebilir.
• Fronkül tedavisi: Sıcak uygulama ve gerekirse apsenin boşaltılması.
• Nekrotizan dış kulak yolu iltihabı: Hastanede yatarak uzun süreli damar yoluyla antibiyotik tedavisi, kan şekeri kontrolü ve bazen cerrahi temizlik gerekir.

Tedavi Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Tedavi süresince kulağa su kaçırmayın; duş alırken kulağınıza vazelinli bir pamuk yerleştirebilirsiniz.
• İyileşene kadar yüzmeye ara verin.
• Kulağınıza pamuklu çubuk veya başka bir cisim sokmayın.
• Mümkünse kulaklık, kulak tıkacı ve işitme cihazını iyileşene kadar kullanmayın.

İyileşme Süreci

Uygun tedaviyle ağrı ve kaşıntı genellikle 2–3 gün içinde azalmaya başlar ve hastalık çoğunlukla 7–10 gün içinde tamamen iyileşir. Tedaviye rağmen 48–72 saat içinde düzelme olmaması, ağrının artması veya ateş gelişmesi durumunda hekime tekrar başvurulmalıdır. İşitmedeki azalma iltihap geçtikçe düzelir; düzelmezse ayrıca değerlendirilmelidir.

Korunma Yolları

• Kulaklarınızı kuru tutun: Yüzme ve banyodan sonra başınızı yana eğerek suyun akmasını sağlayın, kulak kepçesini havluyla nazikçe kurulayın. Gerekirse saç kurutma makinesini en düşük ısı ayarında ve kulaktan uzak tutarak kullanabilirsiniz.
• Kulak yolunu temizlemeye çalışmayın: Kulak kiri kendiliğinden dışarı atılır. Pamuklu çubukları yalnızca kulak kepçesinin dış kısmında kullanın.
• Sık yüzenler için: Yüzme sırasında kulağa uygun kulak tıkacı veya bone kullanmak ve hekim önerisiyle yüzme sonrası koruyucu damlalar kullanmak tekrarlamayı önleyebilir. Kulak zarında delik veya kulak tüpü varsa bu damlaları kullanmadan önce hekime danışılmalıdır.
• Kulaklık ve kulak tıkaçlarını temiz tutun ve paylaşmayın.
• Kirli suda yüzmekten kaçının.
• Saç ürünlerini uygularken kulaklarınızı koruyun.
• Cilt hastalıklarınızı kontrol altında tutun ve diyabet varsa kan şekerinizi düzenleyin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Kulak ağrısı, kaşıntı, kulakta dolgunluk veya akıntı varsa
• Kulak ağrısı çiğneme veya kulak kepçesine dokunmakla artıyorsa
• İşitmenizde azalma fark ettiyseniz
• Tedaviye rağmen 2–3 gün içinde düzelme olmadıysa
• Dış kulak yolu iltihabı sık tekrarlıyorsa

Acil durum: Yüksek ateş, kulak çevresinde ve yüzde yayılan kızarıklık ve şişlik, çok şiddetli ve gece artan kulak ağrısı, yüzde güçsüzlük veya kayma, ya da diyabetik ve yaşlı bir hastada tedaviye yanıt vermeyen kulak ağrısı ve akıntısı varsa beklemeden hekime başvurun.

Dış kulak yolu iltihabı kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Hafif vakalarda ilk değerlendirme aile hekimleri tarafından da yapılabilir; çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları değerlendirebilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.