Hodgkin Lenfoma

Hematoloji
Halk arasında: hodgkin hastalığı, lenf bezi kanseri

Hodgkin lenfoma, lenf sisteminin hücrelerinden gelişen ve genellikle boyun, koltuk altı ya da kasıkta ağrısız lenf bezi büyümesiyle ortaya çıkan bir kan kanseri türüdür. Genç erişkinlerde ve ileri yaşta iki ayrı tepe yapar. Tanı lenf bezi biyopsisiyle konur; evreleme görüntüleme yöntemleriyle yapılır. Günümüzde kemoterapi, gerektiğinde radyoterapi ve yeni hedefe yönelik tedavilerle çoğu hastada uzun süreli iyileşme sağlanabilmektedir. Bu sayfa genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hematoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Hodgkin Lenfoma Nedir?

Hodgkin lenfoma, vücudun savunma sisteminin bir parçası olan lenf sisteminden köken alan bir kanser türüdür. Lenf sistemi; lenf bezlerini, dalağı, timusu, kemik iliğini ve bu dokuları birbirine bağlayan lenf damarlarını kapsar. Hastalık bu sistemdeki B lenfosit adı verilen beyaz kan hücrelerinden birinin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişir. Mikroskop altında bakıldığında hastalığa özgü, Reed-Sternberg hücresi adı verilen iri ve karakteristik görünümlü hücreler saptanır; bu hücrelerin varlığı Hodgkin lenfomayı diğer lenfomalardan ayıran temel patolojik özelliklerden biridir.

Lenfomalar genel olarak iki ana gruba ayrılır: Hodgkin lenfoma ve Hodgkin dışı lenfomalar. Hodgkin lenfoma bu iki grup içinde daha az görülen, ancak tedaviye yanıtı genellikle daha iyi olan gruptur. Hastalık vücutta bir lenf bezi bölgesinde başlar ve zamanla komşu lenf bezi gruplarına, daha ileri evrelerde ise dalak, karaciğer, akciğer ve kemik iliği gibi organlara yayılabilir. Erken tanı ve uygun tedavi ile birçok hastada uzun süreli kalıcı iyilik hali sağlanabilmektedir.

Hodgkin lenfoma iki büyük histolojik grupta incelenir. Klasik Hodgkin lenfoma olguların büyük çoğunluğunu oluşturur ve kendi içinde nodüler skleroz, karma hücreli, lenfositten zengin ve lenfosit tükenmiş alt tiplere ayrılır. Nodüler lenfosit baskın Hodgkin lenfoma ise daha nadir görülen, genellikle daha yavaş seyirli ayrı bir türdür. Alt tipin belirlenmesi, tedavi planlamasında hekime yol gösterir.

Kimlerde Görülür?

Hodgkin lenfoma her yaşta ortaya çıkabilir, fakat yaşa göre dağılımı belirgin bir özellik taşır. Hastalık genellikle iki yaş grubunda yoğunlaşır: genç erişkinlik dönemi (yaklaşık 20 ile 30 yaş arası) ve ileri yaş (yaklaşık 55 yaş sonrası). Çocukluk çağında da görülebilir. Hastalığın görülme sıklığı erkeklerde kadınlara göre biraz daha yüksektir; genç erişkin grubunda nodüler skleroz alt tipi daha sık izlenir.

Belirtileri

Hodgkin lenfomanın en tipik belirtisi, genellikle ağrısız şekilde büyüyen lenf bezleridir. Bu büyüme çoğu hastada boyunda, köprücük kemiği çevresinde, koltuk altında veya kasıkta fark edilir. Lenf bezleri genellikle lastiksi kıvamda, hareketli ve ağrısızdır. Bazı hastalarda şişlik haftalar ya da aylar boyunca yavaş yavaş büyür, bazen de bir süre küçülüp tekrar büyüyebilir.

Göğüs kafesinin ortasındaki bölgede (mediasten) lenf bezleri büyüdüğünde ise şu belirtiler görülebilir:

  • Geçmeyen kuru öksürük
  • Göğüste baskı veya ağrı hissi
  • Nefes darlığı
  • Yüz ve boyunda şişlik hissi (büyük kitlelerde damarların baskılanmasına bağlı)

Hastalığın yaygın olduğu durumlarda tüm vücudu ilgilendiren, B belirtileri olarak adlandırılan şu bulgular ortaya çıkabilir:

  • Nedeni açıklanamayan ateş (genellikle 38 derece üzeri)
  • Islatıcı düzeyde gece terlemeleri
  • Son altı ayda vücut ağırlığının yüzde 10'undan fazlasının istemsiz kaybı

Bunların dışında sık görülen diğer yakınmalar arasında yaygın kaşıntı, halsizlik, çabuk yorulma ve iştah azalması yer alır. Bazı hastalarda alkol alımından sonra etkilenen lenf bezi bölgesinde ağrı görülmesi de nadir ama bilinen bir bulgudur. Bu belirtilerin hiçbiri tek başına Hodgkin lenfoma tanısı koydurmaz; birçoğu çok daha yaygın ve zararsız hastalıklarda da görülür. Yine de uzun süren ve açıklanamayan belirtiler mutlaka değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Hodgkin lenfomanın kesin nedeni bilinmemektedir. Hastalık, lenfositlerin genetik yapısında meydana gelen değişikliklerin kontrolsüz çoğalmaya yol açmasıyla gelişir. Bu değişikliklerin neden başladığı çoğu hastada açıklanamaz. Ancak hastalık riskini artırdığı bilinen bazı faktörler vardır:

  • Epstein-Barr virüsü (EBV) enfeksiyonu geçirmiş olmak: Enfeksiyöz mononükleoz olarak da bilinen bu virüs enfeksiyonu geçirenlerde risk bir miktar artmıştır. Yine de virüsü geçiren kişilerin büyük çoğunluğu lenfoma geliştirmez.
  • Bağışıklık sisteminin zayıflaması: HIV enfeksiyonu olan kişiler veya organ nakli sonrası bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar daha yüksek risk altındadır.
  • Aile öyküsü: Yakın akrabalarında Hodgkin lenfoma bulunan kişilerde risk biraz yüksektir. Bu durum genetik yatkınlığı ya da ortak çevresel etkileri düşündürür.
  • Yaş ve cinsiyet: Yukarıda belirtildiği gibi genç erişkinler ve ileri yaştakiler daha sık etkilenir.
  • Otoimmün hastalıklar: Bazı bağışıklık sistemi hastalıklarının varlığında lenfoma görülme sıklığında artış bildirilmiştir.

Bu risk faktörlerine sahip olmak hastalığın mutlaka gelişeceği anlamına gelmez; risk faktörü taşımayan pek çok kişide de hastalık ortaya çıkabilir. Hastalıktan korunmayı sağlayacak kanıtlanmış bir yöntem bulunmamaktadır.

Tanı Nasıl Konur?

Hodgkin lenfoma şüphesinde değerlendirme, hekimin hastanın öyküsünü dinlemesi ve fizik muayene yapmasıyla başlar. Muayenede boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerindeki lenf bezleri, karında karaciğer ve dalak büyüklüğü değerlendirilir. Ardından tanı ve evreleme için çeşitli tetkikler yapılır.

  • Lenf bezi biyopsisi: Kesin tanı için gereklidir. Mümkünse şüpheli lenf bezinin tamamı çıkarılır (eksizyonel biyopsi) ve patoloji uzmanı tarafından incelenir. İnce iğne aspirasyonu çoğu zaman yeterli doku vermediği için tek başına tanı koydurmaya yetmeyebilir.
  • Kan tahlilleri: Tam kan sayımı, sedimantasyon hızı, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri, laktat dehidrogenaz (LDH) gibi değerler hastalığın genel durumunu ve tedaviye uygunluğu göstermek için bakılır.
  • Görüntüleme yöntemleri: Akciğer filmi, bilgisayarlı tomografi ve özellikle pozitron emisyon tomografisi (PET-BT) hastalığın vücuttaki yayılımını göstermek amacıyla kullanılır.
  • Kemik iliği incelemesi: Günümüzde PET-BT sonuçlarına göre her hastada gerekmeyebilir; hekim gerekli gördüğünde yapılır.
  • Kalp ve akciğer fonksiyon testleri: Kullanılacak ilaçların bu organlar üzerindeki etkisi nedeniyle tedavi öncesinde değerlendirilir.

Evreleme

Hastalığın evresi, tedavi seçimini ve hastalığın gidişatının öngörülmesini belirleyen en önemli bilgilerden biridir. Evreleme dört evre üzerinden yapılır:

  • Evre I: Tek bir lenf bezi bölgesinde hastalık vardır.
  • Evre II: Diyaframın aynı tarafında iki veya daha fazla lenf bezi bölgesi tutulmuştur.
  • Evre III: Diyaframın her iki tarafında lenf bezleri tutulmuştur.
  • Evre IV: Hastalık, lenf sistemi dışındaki organlara (karaciğer, akciğer, kemik iliği gibi) yayılmıştır.

Her evreye, B belirtilerinin varlığını veya yokluğunu belirten bir ek harf eklenir. Ayrıca kitle büyüklüğü, tutulan bölge sayısı ve kan değerleri gibi ek prognostik faktörler hastalığı erken evre uygun, erken evre olumsuz ve ileri evre olarak gruplamak için kullanılır. Bu gruplama, tedavinin yoğunluğunu belirlemede yol gösterici olur.

Tedavi Seçenekleri

Hodgkin lenfoma tedavisi, hastalığın evresine, risk grubuna, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre hematoloji ve onkoloji uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından planlanır. Tedavinin amacı hastalığı tamamen ortadan kaldırmak ve uzun vadeli yan etkileri mümkün olduğunca sınırlamaktır.

  • Kemoterapi: Tedavinin temelini oluşturur. Birkaç ilacın birlikte kullanıldığı kombinasyon protokolleri belirli aralıklarla seri halinde uygulanır. Hangi protokolün ve kaç kürün uygulanacağı hastalığın evresine göre hekim tarafından belirlenir.
  • Radyoterapi: Özellikle erken evre hastalıkta veya kemoterapi sonrası kalan büyük kitle bölgesinde, yüksek doğrulukla hedeflenmiş ışın tedavisi uygulanabilir. Günümüzde doz ve alan, geçmişe göre belirgin biçimde küçültülmüştür.
  • Hedefe yönelik ve immünoterapi ilaçları: Bazı ileri evre veya tekrarlayan olgularda, lenfoma hücrelerinin yüzeyindeki belirli moleküllere etki eden ilaçlar ya da bağışıklık sisteminin kanser hücresine karşı çalışmasını destekleyen ilaçlar kullanılabilir.
  • Yüksek doz kemoterapi ve kök hücre nakli: İlk tedaviye yanıt vermeyen veya tedavi sonrası hastalığı tekrarlayan hastalarda, uygun bulunan kişilerde otolog kök hücre nakli bir seçenek olabilir.

Tedavi sırasında bulantı, saç dökülmesi, kan sayımında düşüklük ve buna bağlı enfeksiyon riski, halsizlik gibi yan etkiler görülebilir. Bu etkilerin çoğu destekleyici ilaçlarla ve yakın izlemle kontrol altına alınır. Ateş gibi belirtiler tedavi sırasında mutlaka tedavi eden merkeze bildirilmelidir.

Tedavi Sonrası Takip ve Uzun Dönem Etkiler

Tedavi tamamlandıktan sonra hastalar belli aralıklarla kontrol edilir. Bu kontrollerde muayene, kan tahlilleri ve gerekli görüldüğünde görüntüleme yapılır. Amaç hastalığın nüksünü erken yakalamak ve tedavinin geç dönem etkilerini izlemektir. Kemoterapi ve radyoterapi sonrası yıllar içinde kalp, akciğer, tiroid fonksiyonları ve bazı ikinci kanserler açısından dikkatli olmak gerekir. Düzenli kontrollerin yanı sıra sigaradan uzak durmak, dengeli beslenmek ve düzenli fiziksel aktivite yapmak genel sağlığı korumaya yardımcı olur. Doğurganlık konusu özellikle genç hastalar için önemlidir; tedaviye başlamadan önce üreme sağlığını koruma seçenekleri hekimle konuşulmalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime, tercihen iç hastalıkları veya hematoloji uzmanına başvurulmalıdır:

  • Boyun, koltuk altı veya kasıkta iki-üç haftadan uzun süren ve küçülmeyen şişlik
  • Giderek büyüyen, sert ve ağrısız lenf bezi
  • Açıklanamayan ateş, gece terlemesi ve istemsiz kilo kaybı
  • Uzun süredir devam eden kuru öksürük veya nefes darlığı
  • Nedeni bulunamayan yaygın vücut kaşıntısı

Şiddetli nefes darlığı, yüz ve boyunda belirgin şişme, bayılma ya da yüksek ateşle birlikte tedavi sırasında görülen titreme acil değerlendirme gerektirir; en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yaşam ve Psikolojik Destek

Kanser tanısı almak, hastalar ve yakınları için duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Hastalığın tedaviye yanıtının iyi olduğunu bilmek rahatlatıcı olsa da tedavi süreci aylar sürebilir ve günlük yaşamı etkileyebilir. Tedavi sırasında enfeksiyon riskine karşı el hijyenine özen göstermek, kalabalık ortamlardan kaçınmak ve hekimin önerdiği beslenme düzenine uymak önemlidir. Yorgunluk durumunda dinlenme ile hafif egzersizi dengelemek yararlı olabilir. İhtiyaç duyulduğunda psikolojik destek almak, hasta yakınlarıyla açık iletişim kurmak ve deneyimli bir sağlık ekibiyle düzenli görüşmek süreci kolaylaştırır.

Sık Sorulan Sorular Üzerine Notlar

Hastaların en sık merak ettiği konulardan biri, lenfomanın bulaşıcı olup olmadığıdır. Hodgkin lenfoma bulaşıcı bir hastalık değildir; kişiden kişiye geçmez. Bir diğer sık soru, hastalığın kalıtsal olup olmadığıdır. Ailede bir olgu bulunması riski çok az artırsa da hastalığın çoğu zaman kalıtsal bir hastalık gibi aileler boyunca geçtiği söylenemez. Tedavi sonrası gebelik konusu ise tedavi protokolüne, hastanın yaşına ve tedavi sonrası geçen süreye göre bireysel değerlendirilir; bu karar mutlaka tedaviyi yürüten hekimle birlikte verilmelidir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı ve tedavi yerine geçmez. Belirtileri olan ya da tanı almış kişilerin tedavi kararlarını hematoloji uzmanıyla birlikte vermesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Hodgkin lenfoma tedavi edilebilir mi?

Hodgkin lenfoma, kanser türleri arasında tedaviye en iyi yanıt verenlerden biridir. Hastalığın evresine ve kişiye özgü risk faktörlerine göre değişmekle birlikte birçok hastada uzun süreli remisyon ve iyileşme elde edilir. Kesin öngörü için hastayı izleyen hematoloji uzmanı değerlendirme yapar.

Büyüyen her lenf bezi Hodgkin lenfoma anlamına mı gelir?

Hayır. Lenf bezi büyümelerinin büyük çoğunluğu boğaz enfeksiyonu, diş problemleri veya viral hastalıklar gibi zararsız nedenlere bağlıdır ve enfeksiyon geçince küçülür. Ancak birkaç hafta içinde küçülmeyen, giderek büyüyen, sert ve ağrısız lenf bezleri bir hekime gösterilmelidir.

Hodgkin lenfomanın ilk belirtisi nedir?

En sık ilk belirti boyunda, koltuk altında veya kasıkta ağrısız, yavaş büyüyen bir şişliktir. Bazı hastalarda ateş, gece terlemesi, açıklanamayan kilo kaybı ve kaşıntı eşlik eder.

Tanı nasıl konur?

Kesin tanı, büyümüş bir lenf bezinin tamamen çıkarılarak (eksizyonel biyopsi) patoloji uzmanı tarafından incelenmesiyle konur. Kan tahlilleri ve görüntüleme yöntemleri hastalığın yayılımını belirlemek için kullanılır.

Tedavi sonrası takip gerekir mi?

Evet. Tedavi bittikten sonra hastalık nüksü ve uzun dönem yan etkiler açısından düzenli kontroller gerekir. Takip sıklığı ve içeriği tedavi protokolüne göre hekim tarafından belirlenir.

Hodgkin Lenfoma ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Hodgkin Lenfoma ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →