Kondromalazi Patella

Fizyoterapi Ve Rehabilitasyon
Halk arasında: diz kapağı kıkırdak yumuşaması, diz kapağı kıkırdak erimesi, kondromalazi

Kondromalazi patella, diz kapağının (patella) arka yüzündeki eklem kıkırdağının yumuşaması ve aşınmasıdır. Diz önünde, diz kapağının arkasında ve çevresinde ağrıya yol açar; ağrı merdiven inip çıkarken, çömelirken ve uzun süre dizler bükülü otururken artar. Genç ve sportif kişilerde sık görülür. Kas dengesizliği, diz kapağının hizalanma sorunları ve aşırı yüklenme başlıca nedenlerdir. Tedavide çoğunlukla egzersiz ağırlıklı fizik tedavi etkilidir.

Kondromalazi Patella Nedir?

Kondromalazi patella, diz kapağının (patella) arka yüzeyini kaplayan eklem kıkırdağının yumuşaması, incelmesi ve zamanla çatlayıp aşınmasıdır. "Kondro" kıkırdak, "malazi" yumuşama anlamına gelir. Diz kapağının arka yüzü, uyluk kemiğinin (femur) alt ucundaki oluk içinde kayarak hareket eder; bu bölgeye patellofemoral eklem denir. Kıkırdak, bu hareketin sürtünmesiz ve ağrısız olmasını sağlar. Kıkırdak hasar gördüğünde diz kapağının önünde ve çevresinde ağrı ortaya çıkar.

Kondromalazi patella, özellikle gençlerde, sporcularda ve kadınlarda sık görülen diz ön ağrısının önemli nedenlerinden biridir. Kıkırdak yüzeyindeki hasarın derecesi, hafif yumuşamadan kemiğin açığa çıktığı ileri aşınmaya kadar değişebilir. Günümüzde "patellofemoral ağrı sendromu" terimi, kıkırdakta yapısal hasar olsun ya da olmasın diz kapağı çevresindeki ağrıyı tanımlamak için daha sık kullanılmaktadır; kondromalazi ise kıkırdak hasarının gösterildiği durumları ifade eder.

Hastaların büyük çoğunluğu ameliyat gerektirmeden, özellikle doğru egzersiz programı ve aktivite düzenlemesiyle belirgin şekilde iyileşir.

Evreleri

Kıkırdak hasarının derecesi genellikle MR veya artroskopi bulgularına göre dört evrede sınıflandırılır (Outerbridge sınıflaması):

  • Evre 1: Kıkırdakta yumuşama ve şişme; yüzey bütünlüğü korunmuştur.
  • Evre 2: Kıkırdak yüzeyinde 1,5 cm'den küçük alanda yüzeysel çatlaklar ve parçalanma.
  • Evre 3: 1,5 cm'den büyük alanda derin çatlaklar ve parçalanma; ancak kemik henüz açığa çıkmamıştır.
  • Evre 4: Kıkırdağın tamamen aşınıp altındaki kemiğin açığa çıkması.

Önemli bir nokta şudur: Ağrının şiddeti her zaman kıkırdak hasarının derecesiyle orantılı değildir. MR'da belirgin hasarı olan kişiler az ağrı hissedebilirken, MR'ı normal olan kişilerde şiddetli ağrı olabilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Aşırı Yüklenme ve Kullanım

  • Koşu, basketbol, voleybol, futbol, tenis, kayak ve bisiklet gibi dizin tekrarlayıcı şekilde büküldüğü ve yük taşıdığı sporlar
  • Antrenman yoğunluğunun veya süresinin aniden artırılması
  • Sık merdiven çıkma-inme, uzun süre çömelme veya diz çökme gerektiren meslekler

Diz Kapağının Hizalanma ve Hareket Bozuklukları

  • Diz kapağının dış tarafa kayma eğilimi: Diz kapağının oluk içinde düzgün kaymaması, kıkırdağın belirli bölgelerine aşırı basınç binmesine neden olur.
  • Kas dengesizlikleri: Uyluk ön kasının (kuadriseps), özellikle iç kısmının (vastus medialis) zayıflığı; kalça kaslarının (özellikle kalçayı dışa açan ve döndüren kaslar) zayıflığı.
  • Kas ve doku gerginlikleri: Uyluk arka kasları, baldır kasları, iliotibial bant (uyluk dış yüzündeki bağ dokusu) ve diz kapağı dış bağlarının gerginliği.
  • Anatomik farklılıklar: Diz kapağının normalden yüksekte olması (patella alta), uyluk kemiğindeki oluğun sığ olması (troklear displazi), X bacak (genu valgum), geniş Q açısı (kadınlarda daha geniş leğen kemiğine bağlı).
  • Ayak sorunları: Düz taban ve ayağın içe doğru aşırı yatması (aşırı pronasyon).

Travma ve Diğer Nedenler

  • Diz kapağına doğrudan darbe veya düşme
  • Diz kapağı çıkığı öyküsü
  • Diz kapağı kırıkları
  • Fazla kilo
  • Önceki diz ameliyatları
  • İleri yaşta kireçlenme (patellofemoral artroz)

Kimlerde Daha Sık Görülür?

  • Ergenler ve genç erişkinler
  • Kadınlar (leğen kemiği yapısı ve kas gücü farklılıkları nedeniyle)
  • Sporcular, özellikle koşucular
  • Diz üzerinde çalışan meslek grupları (fayans ustaları, temizlik çalışanları gibi)

Belirtileri Nelerdir?

  • Diz önünde ağrı: Diz kapağının arkasında, altında veya çevresinde hissedilen, genellikle künt, sızlayıcı ağrı.
  • Merdiven inip çıkarken artan ağrı, özellikle merdiven inerken.
  • Uzun süre dizler bükülü oturduktan sonra ağrı ve sertlik: Sinema, uzun yolculuk veya masa başında uzun oturma sonrası kalkarken belirgin olur ("sinema işareti").
  • Çömelme, diz çökme, koşma ve zıplama ile artan ağrı
  • Yokuş aşağı yürüme veya koşmada ağrı
  • Dizde sürtünme, gıcırtı veya çıtırtı sesi (krepitasyon): Diz bükülüp açılırken hissedilir. Ağrısız çıtırtı tek başına genellikle önemli değildir.
  • Hafif şişlik: Özellikle aktivite sonrası.
  • Dizin boşalması veya kilitlenme hissi: Ağrıya bağlı kas refleksiyle kısa süreli güç kaybı olabilir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Öykü: Ağrının yeri, başlangıcı, artıran ve azaltan durumlar, spor alışkanlıkları ve önceki yaralanmalar sorgulanır.
  • Fizik muayene:
    • Diz kapağı kenarlarına ve arka yüzüne basıyla hassasiyet
    • Diz kapağına bası uygulanırken uyluk kasının kasılmasıyla ağrı oluşması (patellar kompresyon testi)
    • Diz kapağının hareketliliği ve kayma yönü
    • Bacak hizalanması, çömelme ve tek ayak üzerinde çömelme sırasında dizin içe kaçması
    • Kalça ve uyluk kaslarının gücü ile kas esnekliği
    • Ayak yapısı ve basış şekli
  • Röntgen: Diz kapağının konumu, hizalanması, uyluk kemiği oluğunun şekli ve kireçlenme bulguları değerlendirilir; diz kapağının özel açılı grafileri (aksiyel/merchant grafisi) çekilebilir.
  • Manyetik rezonans (MR): Kıkırdak hasarını, derecesini ve eşlik eden bağ, menisküs veya kemik sorunlarını en iyi gösteren yöntemdir. Ancak tanı için her hastada gerekli değildir; genellikle tedaviye yanıt vermeyen veya travma öyküsü olan hastalarda tercih edilir.
  • Bilgisayarlı tomografi: Diz kapağı hizalanmasının ve kemik yapının ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde, özellikle ameliyat planlamasında.
  • Artroskopi: Kıkırdak hasarını doğrudan gösterir; ancak yalnızca tanı amacıyla nadiren yapılır.

Kondromalazi patella; menisküs yırtıkları, diz kapağı tendinopatisi (atlayıcı dizi), Osgood-Schlatter hastalığı (ergenlerde), plika sendromu, iliotibial bant sendromu, bağ yaralanmaları ve kireçlenme ile karışabilir.

Tedavi Seçenekleri

Aktivite Düzenlemesi ve Dinlenme

  • Ağrıyı artıran aktivitelerin (koşu, zıplama, derin çömelme, diz çökme, merdiven) geçici olarak azaltılması; tamamen hareketsiz kalmak önerilmez.
  • Ağrıyı artırmayan aktivitelerle formu korumak: Yüzme (kurbağalama hariç), düz zeminde yürüyüş, eliptik bisiklet.
  • Spora dönüşün kademeli olarak, ağrı sınırları içinde yapılması.

Fizik Tedavi ve Egzersiz Programı

Tedavinin en önemli ve en etkili bileşenidir. Düzenli uygulanan egzersiz programlarıyla hastaların büyük çoğunluğunda birkaç hafta ile birkaç ay içinde belirgin iyileşme sağlanır.

  • Uyluk ön kası (kuadriseps) güçlendirme: Diz düzken bacak kaldırma, duvar destekli yarım çömelme, kısa açılı mini squatlar, step egzersizleri. Ağrı oluşturmayan açılarla başlanır.
  • Kalça kaslarının güçlendirilmesi: Yan yatarak bacak açma, köprü egzersizi, direnç bandıyla yan yürüyüş. Kalça kası güçlendirmenin diz ön ağrısını azaltmada çok etkili olduğu gösterilmiştir.
  • Germe egzersizleri: Uyluk arka kasları, uyluk ön kası, baldır kasları ve iliotibial bant için.
  • Denge ve hareket kontrolü eğitimi: Çömelme, iniş ve koşu sırasında dizin içe kaçmasını engelleyecek doğru hareket kalıplarının öğrenilmesi.
  • Kor (gövde) stabilizasyon egzersizleri

Destekleyici Yöntemler

  • Soğuk uygulama: Aktivite sonrası 15–20 dakika buz uygulaması ağrı ve şişliği azaltır.
  • Ağrı kesiciler: Kısa süreli olarak parasetamol veya iltihap giderici ilaçlar (hekim önerisiyle).
  • Diz kapağı bantlaması (McConnell bantlama, kinezyo bant): Egzersiz sırasında ağrıyı azaltarak rehabilitasyona katılımı kolaylaştırabilir.
  • Dizlikler: Diz kapağını destekleyen ortezler bazı hastalarda kısa süreli fayda sağlayabilir.
  • Ayak tabanlıkları: Düz taban ve aşırı pronasyonu olanlarda özel tabanlıklar diz üzerindeki yükü azaltabilir.
  • Kilo verme: Fazla kilolu kişilerde diz eklemine binen yükü belirgin şekilde azaltır.
  • Uygun ayakkabı seçimi: İyi destekli, yastıklama sağlayan spor ayakkabıları.

Enjeksiyon Tedavileri

Seçilmiş hastalarda hyaluronik asit veya trombositten zengin plazma (PRP) enjeksiyonları uygulanabilir; ancak bu tedavilerin etkinliği konusunda kanıtlar sınırlıdır ve egzersiz programının yerini tutmazlar. Kortizon enjeksiyonları kıkırdağa zarar verebileceğinden tekrarlayıcı şekilde önerilmez.

Cerrahi Tedavi

En az 6 ay boyunca düzenli uygulanan konservatif tedaviye rağmen geçmeyen ağrısı olan, belirgin hizalanma bozukluğu veya ileri kıkırdak hasarı bulunan hastalarda cerrahi değerlendirilebilir:

  • Artroskopik debridman: Parçalanmış kıkırdak yüzeyinin düzeltilmesi.
  • Lateral retinakulum gevşetme: Diz kapağını dışa çeken dokuların gevşetilmesi (günümüzde dikkatle seçilmiş hastalarda uygulanır).
  • Hizalama ameliyatları: Diz kapağı tendonunun yapıştığı kemik çıkıntısının yerinin değiştirilmesi (tibial tüberkül transferi) ve medial patellofemoral bağ rekonstrüksiyonu.
  • Kıkırdak onarım yöntemleri: Mikrokırık, kıkırdak nakli (osteokondral greft) veya hücre tedavileri.
  • Patellofemoral protez: İleri yaşta, ileri patellofemoral kireçlenmede.

Korunma Yolları

  • Uyluk ve kalça kaslarını düzenli egzersizlerle güçlü tutmak
  • Spor öncesi ısınma ve sonrasında germe egzersizleri yapmak
  • Antrenman yoğunluğunu kademeli artırmak (haftalık %10 kuralı)
  • Uygun ve destekli spor ayakkabıları kullanmak, aşınmış ayakkabıları değiştirmek
  • İdeal kiloyu korumak
  • Diz üzerinde çalışılan işlerde dizlik kullanmak
  • Uzun süre oturulan durumlarda ara ara kalkıp hareket etmek, bacakları uzatmak

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Diz önünde birkaç haftadır geçmeyen ağrı, merdiven inip çıkarken, çömelirken veya uzun süre oturduktan sonra artan ağrı, aktivite sonrası dizde şişlik ya da günlük yaşamınızı veya spor performansınızı etkileyen diz şikâyetleriniz varsa bir ortopedi veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanına başvurun.

Acil durum: Diz kapağına darbe veya burkulma sonrası dizde hızlı ve belirgin şişme, dizin yerinden çıkması veya şekil bozukluğu, dize hiç yük verememe, dizin kilitlenip açılamaması ya da dizde kızarıklık, sıcaklık ve şişlikle birlikte ateş (eklem enfeksiyonu olabilir) varsa aynı gün acil servise başvurun.

Kondromalazi patella ortopedi ve travmatoloji ile fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Sporcularda spor hekimliği uzmanları, egzersiz programının uygulanmasında fizyoterapistler önemli rol oynar; kilo kontrolünde diyetisyen desteği alınabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Kondromalazi patella tamamen iyileşir mi?

Birçok hastada düzenli egzersiz ve fizik tedaviyle ağrı belirgin şekilde azalır ve günlük aktivitelere dönülür. Kıkırdaktaki değişikliğin derecesi ve gidişat kişiden kişiye farklıdır; hekim takibi önerilir.

Kondromalazi ile spor yapılır mı?

Genellikle tamamen hareketsiz kalmak önerilmez. Ağrıyı artıran sporlara ara verilip yüzme veya bisiklet gibi dize daha az yük bindiren aktiviteler tercih edilebilir. Hangi sporun ne zaman yapılacağına hekim ve fizyoterapist birlikte karar vermelidir.

Dizde çıtırdama kondromalazi belirtisi midir?

Ağrısız çıtırdama birçok sağlıklı kişide görülür ve tek başına hastalık göstermez. Çıtırdamaya diz önü ağrısı, şişlik veya merdivende zorlanma eşlik ediyorsa değerlendirme için hekime başvurmak gerekir.

Hangi egzersizler faydalıdır?

Genellikle uyluk ön kası ve kalça kaslarını güçlendiren, uyluk arka kası ile baldır kaslarını esneten egzersizler önerilir. Yanlış yapılan egzersiz ağrıyı artırabileceğinden programın fizyoterapist veya hekim tarafından kişiye göre belirlenmesi önemlidir.

Kondromalazi patella ameliyat gerektirir mi?

Çoğu hasta ameliyatsız tedaviyle düzelir. Uzun süreli düzenli tedaviye rağmen yakınmaları geçmeyen ve belirgin hizalanma sorunu olan seçilmiş hastalarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Kondromalazi Patella ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Kondromalazi Patella ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →