Plörezi

Göğüs Hastalıkları
Halk arasında: akciğer zarı iltihabı, zatülcenp

Plörezi (akciğer zarı iltihabı), plevra adlı zarın iltihaplanmasıdır. En sık belirtisi nefesle artan göğüs ağrısıdır. Viral ve bakteriyel enfeksiyonlar, romatizmal hastalıklar, kanser, travma vb. nedenlerle ortaya çıkar. Tanıda röntgen, ultrason, BT ve torasentez kullanılır. Tedavi altta yatan hastalığa göre düzenlenir; antibiyotik, antiinflamatuvar ilaçlar ve sıvı drenajı uygulanabilir. Kalıcı hasarı önlemek için erken tanı önemlidir.

Plörezi Nedir?

Plörezi (plörit), akciğerleri saran ve göğüs boşluğunun iç yüzeyini döşeyen iki katlı ince zarın (plevra) iltihaplanmasıdır. Plevra, akciğerin yüzeyini kaplayan iç yaprak (viseral plevra) ve göğüs duvarının iç yüzünü kaplayan dış yapraktan (pariyetal plevra) oluşur. Bu iki yaprak arasında çok az miktarda kaygan bir sıvı bulunur ve nefes alıp verirken yaprakların birbiri üzerinde sürtünmeden kaymasını sağlar.

Plörezide plevra yaprakları iltihaplanarak pürüzlenir ve nefes alıp verirken birbirine sürtünür. Bu durum, özellikle derin nefes alma, öksürme ve hapşırma sırasında artan, keskin, bıçak saplanır tarzda göğüs ağrısına neden olur. Plörezi bir hastalık değil, altta yatan başka bir hastalığın belirtisidir. Bazen plevra yaprakları arasında sıvı birikir; buna plevral efüzyon (halk arasında "akciğerde su toplanması") denir.

Halk arasında "zatülcenp" olarak da bilinen plörezinin tedavisi, altta yatan nedene yöneliktir. Viral enfeksiyonlara bağlı plörezinin çoğu birkaç gün ile iki hafta içinde iyileşir; ancak bazı nedenler ciddi olabilir ve acil tedavi gerektirir.

Nedenleri

Enfeksiyonlar

  • Viral enfeksiyonlar: Grip ve diğer solunum yolu virüsleri; plörezinin en sık nedenlerindendir, özellikle gençlerde.
  • Bakteriyel zatürre (pnömoni): Plevraya yayılabilir ve iltihaplı sıvı birikmesine (ampiyem) yol açabilir.
  • Tüberküloz (verem): Türkiye'de hâlâ önemli bir plörezi ve plevral sıvı nedenidir, özellikle gençlerde.
  • Mantar ve parazit enfeksiyonları: Nadir.

Akciğer ve Damar Hastalıkları

  • Akciğer embolisi (akciğer damarlarında pıhtı): Hayatı tehdit eden ve mutlaka akılda tutulması gereken bir nedendir.
  • Pnömotoraks (akciğer sönmesi)

Otoimmün ve Romatizmal Hastalıklar

  • Sistemik lupus eritematozus
  • Romatoid artrit
  • Ailevi Akdeniz ateşi (FMF): Türkiye'de tekrarlayan plörezi ataklarının önemli bir nedenidir.

Kanser

  • Akciğer kanseri
  • Meme kanseri, lenfoma ve diğer kanserlerin plevraya yayılımı
  • Mezotelyoma: Plevranın kendisinden gelişen kanser; asbest ve Türkiye'nin bazı bölgelerinde doğal olarak bulunan erionit lifleriyle ilişkilidir.

Diğer Nedenler

  • Göğüs travması, kaburga kırıkları
  • Göğüs ve kalp ameliyatları sonrası
  • Bazı ilaçlar
  • Pankreatit
  • Asbest maruziyeti
  • Kalp yetmezliği, siroz ve böbrek hastalıkları (genellikle iltihap olmadan sıvı birikimine yol açar)

Belirtileri Nelerdir?

  • Göğüs ağrısı: En tipik belirtidir. Keskin, bıçak saplanır tarzda, genellikle tek taraflı ağrıdır. Derin nefes alma, öksürme, hapşırma, gülme ve hareketle belirgin şekilde artar; nefesi tutunca azalır. Ağrı omuza, sırta veya karna yayılabilir.
  • Yüzeyel ve hızlı nefes alma: Ağrı nedeniyle kişi derin nefes almaktan kaçınır.
  • Nefes darlığı: Özellikle sıvı biriktiğinde. Sıvı arttıkça ağrı azalabilir, nefes darlığı artar.
  • Öksürük: Genellikle kuru.
  • Ateş ve titreme: Enfeksiyona bağlı plörezide.
  • Ağrılı tarafa yatmayı tercih etme: Bu pozisyon o tarafın hareketini kısıtlayarak ağrıyı azaltabilir.
  • Altta yatan hastalığa ait belirtiler: Kilo kaybı, gece terlemesi (tüberküloz, kanser), eklem ağrıları (romatizmal hastalıklar), bacakta şişlik (pıhtı), kanlı balgam.

Komplikasyonlar

  • Plevral efüzyon: Plevra boşluğunda sıvı birikmesi; büyük miktarda sıvı akciğeri sıkıştırarak nefes darlığına yol açar.
  • Ampiyem: Plevra boşluğunda iltihap (irin) birikmesi; acil tedavi gerektirir.
  • Plevral yapışıklıklar ve kalınlaşma: Tekrarlayan veya yetersiz tedavi edilen iltihaplarda plevra yaprakları birbirine yapışabilir, akciğerin genişlemesi kısıtlanabilir.
  • Atelektazi: Akciğerin bir bölümünün sönmesi.

Tanı Nasıl Konur?

  • Fizik muayene: Steteskopla dinlemede plevra yapraklarının birbirine sürtünmesiyle oluşan karakteristik "sürtünme sesi" (frotman) duyulabilir. Sıvı varsa solunum sesleri azalır.
  • Akciğer grafisi: Plevral sıvı, zatürre, pnömotoraks ve kitleleri gösterebilir. Ancak plörezi her zaman grafide görülmeyebilir.
  • Toraks ultrasonu: Az miktardaki sıvıyı bile saptar; sıvı alınması işlemine rehberlik eder.
  • Bilgisayarlı tomografi: Akciğer ve plevrayı ayrıntılı gösterir; akciğer embolisi şüphesinde ilaçlı tomografi (BT anjiyografi) yapılır.
  • Kan testleri: Tam kan sayımı, CRP, sedimantasyon, D-dimer (pıhtı şüphesinde), otoimmün hastalık testleri, böbrek ve karaciğer fonksiyonları.
  • EKG ve kalp enzimleri: Göğüs ağrısının kalp kaynaklı nedenlerini (kalp krizi, perikardit) dışlamak için.
  • Torasentez (plevral sıvı alınması): Sıvı varsa, göğüs duvarından ince bir iğneyle sıvı örneği alınır. Sıvının biyokimyasal, mikrobiyolojik ve sitolojik (kanser hücresi) incelemesi nedenin belirlenmesinde çok önemlidir. Büyük miktarda sıvı varsa nefes darlığını gidermek için de sıvı boşaltılır.
  • Plevra biyopsisi ve torakoskopi: Neden bulunamazsa, özellikle tüberküloz ve kanser şüphesinde plevradan doku örneği alınır.

Tedavi Seçenekleri

Plörezi tedavisinin iki amacı vardır: Ağrıyı ve belirtileri gidermek ve altta yatan nedeni tedavi etmek.

Ağrı ve Belirtilerin Tedavisi

  • İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ): Ağrıyı ve plevra iltihabını azaltmada genellikle etkilidir. Mide, böbrek ve kalp hastalığı olanlarda dikkatli kullanılmalıdır.
  • Dinlenme: Ağrı azalana kadar yorucu aktivitelerden kaçınmak.
  • Ağrılı tarafa yatmak bazı hastalarda rahatlama sağlayabilir.
  • Öksürük kesiciler: Şiddetli öksürükte hekim önerisiyle.
  • Ağrı azaldıkça derin nefes alıp öksürmek, akciğerde balgam birikmesini ve zatürreyi önlemek için önemlidir.

Nedene Yönelik Tedavi

  • Viral plörezi: Genellikle destek tedavisiyle 1–2 hafta içinde kendiliğinden iyileşir.
  • Bakteriyel enfeksiyon: Antibiyotik tedavisi.
  • Tüberküloz: Birden fazla ilaçla en az 6 ay süren verem tedavisi.
  • Akciğer embolisi: Kan sulandırıcı (antikoagülan) tedavi; acil hastane tedavisi gerektirir.
  • Otoimmün hastalıklar: Kortikosteroidler ve bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar.
  • FMF: Kolşisin tedavisi atakları önler.
  • Kanser: Altta yatan kanserin tedavisi; tekrarlayan sıvı birikiminde plörodezis (plevra yapraklarının birbirine yapıştırılması) veya kalıcı kateter.

Plevral Sıvı ve Ampiyem Tedavisi

  • Torasentez: Nefes darlığına yol açan sıvının iğneyle boşaltılması.
  • Göğüs tüpü (tüp torakostomi): İltihaplı sıvı (ampiyem) veya büyük miktarda sıvıda, göğüs duvarından yerleştirilen bir tüple sıvının sürekli boşaltılması. Gerekirse tüpten pıhtı ve yapışıklık çözücü ilaçlar verilebilir.
  • Cerrahi: Tüple yeterince boşaltılamayan ampiyem veya kalınlaşmış plevrada video yardımlı torakoskopik cerrahi (VATS) veya açık cerrahi (dekortikasyon).

İyileşme ve Korunma

Plörezinin seyri nedene bağlıdır. Viral plörezi genellikle kısa sürede iyileşir. Tüberküloz, otoimmün hastalık ve kansere bağlı plörezide ise tedavi daha uzun sürer ve düzenli takip gerekir. Plöreziden korunmak için:

  • Grip ve pnömokok aşılarınızı yaptırın.
  • Solunum yolu enfeksiyonlarını ihmal etmeyin ve zamanında tedavi ettirin.
  • Sigara içmeyin.
  • Asbest ve zararlı tozlara maruz kalan işlerde koruyucu önlemleri uygulayın; asbest içeren yapı malzemelerine dokunmayın.
  • Uzun yolculuklarda ve hareketsiz kalınan dönemlerde pıhtı oluşumunu önlemek için hareket edin, bol sıvı tüketin.
  • FMF tanınız varsa kolşisin tedavinizi düzenli kullanın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Nefes alırken, öksürürken veya hapşırırken artan keskin göğüs ağrısı, ateşle birlikte göğüs ağrısı, geçmeyen öksürük, nefes darlığı, kilo kaybı veya gece terlemesi varsa vakit kaybetmeden bir hekime başvurun. Göğüs ağrısının birçok farklı nedeni olabileceğinden, özellikle ilk kez ortaya çıkan göğüs ağrıları mutlaka değerlendirilmelidir.

Acil durum: Ani başlayan şiddetli göğüs ağrısı ve nefes darlığı, kanlı balgam, çarpıntı, bayılma veya baş dönmesi, dudaklarda ve parmak uçlarında morarma, yüksek ateş ve titremeyle birlikte nefes darlığı, bacakta tek taraflı şişlik ve ağrıyla birlikte göğüs ağrısı ya da göğüste baskı tarzında, kola, çeneye yayılan ağrı varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu belirtiler akciğer embolisi, kalp krizi veya ağır enfeksiyon gibi hayatı tehdit eden durumlara işaret edebilir.

Plörezi göğüs hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Acil durumlarda acil tıp, ampiyem ve cerrahi gerektiren durumlarda göğüs cerrahisi, enfeksiyonlarda enfeksiyon hastalıkları, otoimmün hastalıklarda romatoloji, kanser varlığında tıbbi onkoloji ve kalp kaynaklı nedenlerde kardiyoloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Plörezi bulaşıcı mıdır?

Plörezinin kendisi bulaşıcı değildir, ancak plöreziye neden olan enfeksiyonlar (örneğin zatürre, tüberküloz, grip) bulaşıcı olabilir. Hastalığın bulaşıcılığı altta yatan nedene bağlıdır. Bu nedenle özellikle öksürük ve damlacık yoluyla yayılabilen enfeksiyonlarda hijyen kurallarına dikkat edilmelidir.

Plörezi ne kadar sürede iyileşir?

İyileşme süresi altta yatan nedene bağlıdır. Viral plörezi genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden düzelirken, bakteriyel plörezi antibiyotik tedavisiyle 2-4 haftada iyileşebilir. Tüberküloz gibi nedenlerde tedavi 6 ay veya daha uzun sürebilir. Doktorunuzla düzenli takip önemlidir.

Plörezi tekrarlar mı?

Plörezi altta yatan hastalık kontrol altına alınmazsa tekrarlayabilir. Özellikle romatolojik hastalıklar, maligniteler veya bazı enfeksiyonlar tekrarlayan plöreziye yol açabilir. Bu nedenle nedenin tedavisi ve takibi kritiktir.

Göğüs ağrısı her zaman plörezi belirtisi midir?

Hayır, göğüs ağrısının birçok nedeni vardır. Ancak nefesle artan, bıçak saplanır tarzda ve yatmakla kötüleşen ağrı plöreziye işaret edebilir. Yine de her göğüs ağrısında bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmeniz gerekir; kalp kaynaklı ağrılar da benzer özellikler gösterebilir.

Plörezi ilaçsız tedavi edilebilir mi?

Bazı hafif viral plörezi vakaları istirahat ve ağrı kesicilerle kendiliğinden iyileşebilir, ancak altta yatan nedenin belirlenmesi şarttır. Bakteriyel enfeksiyon veya tüberküloz gibi durumlar uygun tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu yüzden doktor kontrolü olmadan ilaçsız takip önerilmez.

Plörezi ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Plörezi ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →