Trikotillomani (Saç Yolma Bozukluğu)

Trikotillomani (Saç Yolma Bozukluğu) Nedir?

Trikotillomani, kişinin saçını, kaşını, kirpiğini veya vücudunun başka bölgelerindeki kılları tekrar tekrar yolmasıyla belirgin bir ruhsal durumdur. Kişi çoğu zaman bu davranışı bırakmak ister ve denemeler yapar, ancak dürtüye karşı koymakta zorlanır. Zamanla saçlı deride veya kaşlarda seyrelme ve açıklıklar oluşabilir. Trikotillomani, bedene yönelik tekrarlayıcı davranışlar grubunda yer alır ve obsesif kompulsif bozuklukla ilişkili durumlar arasında sınıflandırılır. Sık görülen ancak utanç nedeniyle çoğu zaman gizlenen bir sorundur ve tedavi edilebilir.

Belirtileri

• Saç, kaş, kirpik veya diğer kılların tekrarlayan şekilde yolunması
• Saçlı deride, kaşlarda ya da kirpiklerde düzensiz seyrelme ve boşluklar
• Yolma öncesinde artan gerginlik ya da dürtü, yolma sonrasında geçici rahatlama
• Davranışı azaltmaya veya bırakmaya yönelik başarısız girişimler
• Yolunan kılı inceleme, parmaklar arasında yuvarlama veya ısırma
• Açıklıkları şapka, eşarp, makyaj ya da saç modeliyle gizleme çabası
• Utanç, suçluluk ve sosyal ortamlardan kaçınma

Yolma bazen farkında olunmadan, örneğin ders çalışırken, telefonla ilgilenirken veya televizyon izlerken olur; bazen de stres anlarında bilinçli olarak yapılır. Nadiren yolunan kılların yutulması midede kıl yumağı oluşmasına yol açabilir. Şiddetli karın ağrısı, kusma veya karında şişlik gelişirse acilen hekime başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Trikotillomaninin tek bir nedeni yoktur; birden fazla etkenin bir arada rol oynadığı düşünülür:

• Genetik yatkınlık: Ailede benzer davranışların bulunması riski artırabilir.
• Duygu düzenleme güçlüğü: Stres, kaygı, can sıkıntısı veya gerginlikle baş etme yolu olarak başlayabilir.
• Başlangıç yaşı: Sıklıkla ergenlik döneminde başlar, ancak her yaşta görülebilir.
• Eşlik eden ruhsal durumlar: Anksiyete bozukluğu, depresyon ve obsesif kompulsif bozukluk ile birlikte görülebilir.
• Diğer tekrarlayıcı davranışlar: Deri yolma, tırnak yeme gibi alışkanlıklar eşlik edebilir.

Tanı

Tanı, psikiyatri uzmanı veya klinik psikolog tarafından yapılan ayrıntılı görüşmeyle konur. Yolma davranışının ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, kişinin bırakmaya çalışıp çalışmadığı ve günlük yaşamı nasıl etkilediği değerlendirilir. Saç kaybının başka bir nedene bağlı olmadığından emin olmak için dermatoloji muayenesi gerekebilir; alopesi areata veya saçlı derinin mantar enfeksiyonu gibi durumlar benzer görünüm verebilir. Hekim gerekli görürse saçlı deriyi dermoskopi ile inceleyebilir veya kan tahlilleri isteyebilir.

Tedavi ve Korunma

Trikotillomani tedavi edilebilir bir durumdur ve erken destek almak sonucu olumlu etkiler. En etkili yaklaşımlardan biri alışkanlığı tersine çevirme eğitimi olarak bilinen bilişsel davranışçı terapi yöntemidir. Bu yöntemde kişi yolma dürtüsünün geldiği anları fark etmeyi ve bu anlarda yolma ile bir arada yapılamayan başka bir davranışa yönelmeyi öğrenir. Kabul ve kararlılık terapisi gibi yaklaşımlar da kullanılabilir. Eşlik eden depresyon veya kaygı varsa psikiyatri uzmanı ilaç tedavisini değerlendirebilir; ilaç kullanımına mutlaka hekim karar verir.

Günlük yaşamda yardımcı olabilecek öneriler:

• Yolmanın hangi saatlerde ve durumlarda arttığını bir deftere not edin.
• Elleri meşgul edecek stres topu gibi nesneler bulundurun.
• Riskli anlarda eldiven giymek, saçı toplamak veya bere takmak dürtüyü azaltabilir.
• Düzenli uyku, fiziksel aktivite ve stres yönetimi tekniklerine yer verin.
• Kendinizi suçlamak yerine yakınlarınızdan ve uzmandan destek alın.

Ne Zaman Doktora Gitmeli?

Saç, kaş veya kirpik yolma davranışını kontrol edemediğinizi hissediyorsanız, belirgin kıl kaybı oluştuysa ya da bu durum okul, iş ve sosyal yaşamınızı etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanına veya klinik psikoloğa başvurun. Çocuklarda fark edilen yolma davranışında çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi uygundur. Tanı ve tedavi planı yalnızca uzman görüşmesiyle belirlenebilir.