Ankilozan Spondilit

Ankilozan Spondilit Nedir?

Ankilozan spondilit (AS), omurgayı ve sakroiliak eklemleri (kalça ile omurga arasındaki eklemler) etkileyen, kronik, ilerleyici bir romatizmal hastalıktır. Halk arasında "omurga romatizması" olarak da bilinir. Hastalık, omurgada iltihaplanma ve zamanla omur kemiklerinin kaynaşmasına (ankiloz) yol açarak omurganın esnekliğini kaybetmesine neden olabilir. AS, otoimmün bir hastalık olup, bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırması sonucu ortaya çıkar. Genellikle genç erkeklerde daha sık görülür, ancak kadınlar da etkilenebilir.

Belirtileri Nelerdir?

Ankilozan spondilitin en yaygın belirtisi, bel ve kalçada hissedilen, dinlenmekle artan, hareketle azalan ağrı ve tutukluktur. Sabahları daha belirgin olan bu tutukluk, genellikle 30 dakikadan uzun sürer. Diğer belirtiler şunlardır:

• Omurga ağrısı ve sertliği: Zamanla boyun ve sırt bölgesine yayılabilir.
• Yorgunluk: Kronik iltihaplanmaya bağlı olarak sık görülür.
• Göğüs ağrısı: Kaburga-omurga eklemlerinin iltihaplanması nedeniyle derin nefes almakta zorluk.
• Kalça ve omuz ağrısı: Büyük eklemler de etkilenebilir.
• Topuk ağrısı: Aşil tendonu gibi tendon bağlantı noktalarında iltihaplanma (entezit).
• Göz iltihabı (üveit): Kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet ve bulanık görme.

Uyarı: Ani görme değişiklikleri veya şiddetli göz ağrısı durumunda acilen bir göz doktoruna başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Ankilozan spondilitin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir. En önemli risk faktörü, HLA-B27 geninin varlığıdır. HLA-B27 pozitif kişilerde AS gelişme riski daha yüksektir, ancak bu geni taşıyan herkes hastalanmaz. Ailede AS öyküsü olması da riski artırır. Enfeksiyonlar gibi çevresel tetikleyicilerin, genetik yatkınlığı olan bireylerde hastalığı başlatabileceği düşünülmektedir. AS, erkeklerde kadınlara göre yaklaşık 2-3 kat daha sık görülür ve genellikle 20-40 yaşları arasında başlar.

Tanı Nasıl Konur?

Ankilozan spondilit tanısı, hastanın öyküsü, fizik muayene, görüntüleme yöntemleri ve kan testleri ile konur. Fizik muayenede omurga hareketlerinde kısıtlılık, göğüs genişlemesinde azalma ve sakroiliak eklemlerde hassasiyet değerlendirilir. Görüntülemede, sakroiliak eklemlerin röntgeni veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile iltihaplanma ve hasar tespit edilir. Kan testlerinde HLA-B27 geni, C-reaktif protein (CRP) ve eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) gibi iltihap belirteçlerine bakılır. Tanı için genellikle romatoloji uzmanına başvurulması gerekir.

Tedavi ve Korunma

Ankilozan spondilitin kesin bir tedavisi yoktur, ancak tedavi ile semptomlar kontrol altına alınabilir, hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir. Tedavi seçenekleri şunlardır:

• İlaç tedavisi: Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) ağrı ve iltihabı azaltır. Hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlar (DMARD) ve biyolojik ajanlar (TNF inhibitörleri gibi) daha ciddi vakalarda kullanılır.
• Fizik tedavi ve egzersiz: Omurga esnekliğini korumak, duruşu düzeltmek ve ağrıyı azaltmak için düzenli egzersiz (yüzme, germe) çok önemlidir.
• Yaşam tarzı değişiklikleri: Dik duruş, ergonomik düzenlemeler, sigarayı bırakma (sigara hastalığı kötüleştirir) önerilir.
• Cerrahi: İleri vakalarda omurga deformiteleri veya kalça hasarı için cerrahi gerekebilir.

Korunma açısından, genetik yatkınlığı olan bireylerde hastalığı tamamen önlemek mümkün değildir, ancak erken tanı ve tedavi ile komplikasyonlar azaltılabilir. Düzenli egzersiz ve sağlıklı yaşam tarzı, semptomların yönetiminde kritik rol oynar. Tanı ve tedavi için mutlaka bir romatoloji uzmanına başvurun.