Bursit
Bursit, eklemlerdeki bursa keseciklerinin iltihaplanmasıdır. Ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına yol açar. Dinlenme, buz, ilaç ve fizik tedavi ile genellikle iyileşir. Bu sayfada bursitin nedenleri, belirtileri, tanısı ve korunma yolları anlatılmaktadır. Erken tanı ve tedavi önemlidir.
Bursit Nedir?
Bursit, eklemlerin çevresinde bulunan ve bursa adı verilen küçük, sıvı dolu keseciklerin iltihaplanmasıdır. Vücutta 150'den fazla bursa bulunur. Bursalar; kemikler, tendonlar, kaslar ve deri arasında yastık görevi görerek bu yapıların birbirine sürtünmesini azaltır ve hareketin kolay ve ağrısız olmasını sağlar.
Bursa iltihaplandığında içindeki sıvı artar, kese şişer ve hareketle ağrı ortaya çıkar. Bursit en sık omuz, dirsek, kalça ve diz çevresinde görülür; ayrıca topuk ve ayak başparmağı çevresinde de gelişebilir. Genellikle tekrarlayan hareketler veya uzun süreli baskı sonucu ortaya çıkar ve 40 yaşından sonra daha sık görülür.
Bursitlerin çoğu, dinlenme ve basit tedavilerle birkaç hafta içinde iyileşir. Ancak bursit tekrarlayabilir veya kronikleşebilir. Bursanın mikroplu iltihabı (septik bursit) ise antibiyotik tedavisi gerektiren ciddi bir durumdur.
Bursit Türleri ve Sık Görüldüğü Bölgeler
Omuz Bursiti (Subakromiyal Bursit)
Omuz eklemi üzerinde, kürek kemiği çıkıntısı (akromiyon) ile rotator manşet tendonları arasındaki bursanın iltihabıdır. Genellikle omuz sıkışma sendromu ve rotator manşet tendon sorunlarıyla birlikte görülür. Kolun yana veya yukarı kaldırılmasıyla, özellikle baş üstü hareketlerde ağrı artar. Gece ağrılı omuz üzerine yatmak zorlaşır.
Dirsek Bursiti (Olekranon Bursiti)
Dirseğin arka kısmında, kemik çıkıntısının üzerindeki bursanın iltihabıdır. "Öğrenci dirseği" veya "madenci dirseği" olarak da bilinir. Dirseğin uzun süre sert bir yüzeye dayanması veya darbe sonrası gelişir. Dirseğin arkasında, bazen golf topu büyüklüğüne ulaşan, yumuşak bir şişlik oluşur. Bu bölge yüzeysel olduğundan mikroplu iltihap (septik bursit) riski yüksektir.
Kalça Bursiti (Trokanterik Bursit / Büyük Trokanter Ağrı Sendromu)
Uyluk kemiğinin üst dış kısmındaki kemik çıkıntısı (büyük trokanter) üzerindeki bursanın iltihabıdır. Kalçanın dış yüzünde, uyluğun dış tarafına yayılabilen ağrıya yol açar. Ağrılı tarafa yatınca, merdiven çıkarken, uzun süre ayakta durunca veya oturduktan sonra kalkarken ağrı artar. Özellikle orta yaşlı kadınlarda sık görülür. Günümüzde bu tabloda bursitten çok, kalça kas tendonlarının sorunlarının ön planda olduğu bilinmektedir.
Diz Bursitleri
- Prepatellar bursit: Diz kapağının önündeki bursanın iltihabıdır. "Hizmetçi dizi" olarak da bilinir; uzun süre diz çökerek çalışan kişilerde (fayans ustaları, temizlik çalışanları, bahçıvanlar, namaz kılanlar) sık görülür. Diz kapağının önünde belirgin şişlik oluşur.
- Kaz ayağı (pes anserin) bursiti: Dizin iç yanında, diz ekleminin hemen altındaki bursanın iltihabıdır. Diz kireçlenmesi olan, fazla kilolu kadınlarda ve koşucularda sık görülür. Merdiven çıkarken ve gece ağrı yapar.
- İnfrapatellar bursit: Diz kapağı tendonunun altında; diz çökmeyle ilişkili.
- Baker kisti: Diz arkasında oluşan sıvı dolu kese; genellikle diz ekleminin içindeki sorunlarla ilişkilidir.
Diğer Bölgeler
- Retrokalkaneal bursit: Aşil tendonu ile topuk kemiği arasında; topuk arkasında ağrı ve şişlik. Uygun olmayan ayakkabılar ve koşu ile ilişkilidir.
- İskiyal bursit: Oturma kemiği üzerinde; uzun süre sert yüzeylerde oturmakla ilişkili.
- Ayak başparmağı bursiti: Halluks valgus (başparmak çıkıntısı) üzerinde gelişen bursit.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Tekrarlayan hareketler ve aşırı kullanım: Boyama, bahçe işleri, marangozluk, temizlik, müzik aleti çalma, tenis, golf, atma sporları ve koşu.
- Uzun süreli baskı: Diz çökerek çalışma, dirseğe uzun süre dayanma, sert yüzeylerde oturma.
- Doğrudan darbe ve travma
- Enfeksiyon (septik bursit): Deride sıyrık, kesik veya böcek ısırığı yoluyla bakterilerin bursaya girmesi; genellikle dirsek ve diz önü gibi yüzeysel bursalarda.
- Romatizmal hastalıklar: Romatoid artrit, gut, psödogut (kristal hastalıkları), sedef romatizması.
- Diyabet: Enfeksiyon riskini artırır.
- İleri yaş: Tendon ve dokuların esnekliğinin azalması.
- Fazla kilo: Özellikle kalça ve diz bursitlerinde.
- Bacak boyu farkı, kötü duruş ve hatalı hareket teknikleri
- Bağışıklık sistemi zayıflığı: Septik bursit riskini artırır.
Belirtileri Nelerdir?
- Eklem çevresinde ağrı; özellikle hareketle veya bölgeye basınç uygulandığında artan ağrı
- Bölgede hassasiyet
- Şişlik; yüzeysel bursalarda (dirsek, diz önü) belirgin, yumuşak, sıvı dolu şişlik
- Eklem hareketlerinde kısıtlılık ve sertlik
- Gece ağrısı; özellikle ağrılı tarafa yatınca
- Kızarıklık ve ısı artışı (iltihap ve özellikle enfeksiyon varsa)
Septik (Mikroplu) Bursitin Belirtileri
- Bölgede belirgin kızarıklık, ısı artışı ve şişlik
- Şiddetli ağrı ve hassasiyet
- Ateş ve titreme
- Deride yara veya sıyrık
- Kızarıklığın çevreye yayılması
Tanı Nasıl Konur?
- Öykü ve fizik muayene: Ağrının yeri, başlangıcı, tetikleyici hareketler ve mesleki aktiviteler sorgulanır; bölgedeki şişlik, hassasiyet ve hareket açıklığı değerlendirilir.
- Ultrasonografi: Bursadaki sıvı artışını, bursa duvarındaki kalınlaşmayı ve çevre tendonların durumunu gösterir; ayrıca sıvı alınmasına rehberlik eder.
- Röntgen: Kemik çıkıntıları, kireçlenme ve kalsiyum birikimlerini değerlendirmek için.
- Manyetik rezonans (MR): Derin bursaların ve çevre yapıların ayrıntılı değerlendirilmesinde.
- Bursa sıvısının incelenmesi: Enfeksiyon veya kristal hastalığı (gut) şüphesinde bursadan iğneyle sıvı alınarak hücre sayımı, kristal incelemesi ve kültür yapılır.
- Kan testleri: İltihap belirteçleri (CRP, sedimantasyon), ürik asit, romatizmal testler, kan şekeri.
Tedavi Seçenekleri
Ameliyatsız Tedavi
Bursitlerin büyük çoğunluğu ameliyatsız yöntemlerle iyileşir:
- Dinlenme ve aktivite düzenlemesi: Ağrıyı tetikleyen hareketlerden ve baskıdan kaçınmak. Tamamen hareketsiz kalmak önerilmez; eklemin sertleşmemesi için ağrısız hareketlere devam edilmelidir.
- Soğuk uygulama: İlk günlerde 15–20 dakika, günde birkaç kez buz uygulaması şişlik ve ağrıyı azaltır.
- İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ): Hekim önerisiyle kısa süreli kullanılabilir. Deriye sürülen jeller de faydalı olabilir.
- Koruma ve destek: Diz çökerek çalışanlarda dizlik, dirsek bursitinde dirseklik veya yastık kullanımı.
- Fizik tedavi ve egzersiz: Ağrı azaldıktan sonra germe ve güçlendirme egzersizleri; özellikle omuz ve kalça bursitlerinde tedavinin temelini oluşturur. Fizik tedavi yöntemleri (ultrason, TENS, manuel terapi) ağrıyı azaltabilir.
- Kortikosteroid enjeksiyonu: Dinlenme ve ilaçlara yanıt vermeyen, enfeksiyon olmayan bursitlerde, bursa içine kortikosteroid ve lokal anestezik enjeksiyonu ağrıyı hızla azaltabilir. Tekrarlayan enjeksiyonlardan kaçınılmalıdır; çünkü tendonlara zarar verebilir.
- Sıvının boşaltılması (aspirasyon): Büyük ve ağrılı şişliklerde bursa içindeki sıvı iğneyle boşaltılabilir.
- Ekstrakorporeal şok dalga tedavisi: Kalça ve omuz bölgesindeki dirençli tendon ve bursa sorunlarında kullanılabilir.
- Altta yatan hastalığın tedavisi: Gut, romatoid artrit gibi hastalıklar varsa tedavi edilir.
Septik Bursit Tedavisi
- Antibiyotik tedavisi (ağızdan veya ağır durumlarda damardan)
- Bursa içindeki iltihaplı sıvının iğneyle veya cerrahi olarak boşaltılması
- Diyabet gibi risk faktörlerinin kontrolü
Cerrahi Tedavi
Uzun süre devam eden, tekrarlayan ve diğer tedavilere yanıt vermeyen kronik bursitlerde veya tedaviye dirençli septik bursitte bursanın cerrahi olarak çıkarılması (bursektomi) gerekebilir. Ameliyat açık veya kapalı (artroskopik/endoskopik) yöntemle yapılabilir. Omuzda, sıkışmaya yol açan kemik çıkıntılarının düzeltilmesi de aynı ameliyatta yapılabilir.
Korunma Yolları
- Diz çökerek çalışırken dizlik veya yumuşak yastık kullanın.
- Dirseğinizi uzun süre sert yüzeylere dayamaktan kaçının.
- Tekrarlayan hareketler gerektiren işlerde sık sık mola verin ve pozisyonunuzu değiştirin.
- Egzersiz öncesi ısınma ve sonrasında germe yapın; antrenman yoğunluğunu kademeli artırın.
- Eklemleri çevreleyen kasları güçlendirin.
- İdeal kilonuzu koruyun.
- Uygun ve destekli ayakkabılar giyin.
- Ağır kaldırırken doğru teknik kullanın.
- Eklem çevresindeki deri sıyrıklarını ve yaraları temiz tutun.
- Uzun süre sert zeminde oturmaktan kaçının; yumuşak minder kullanın.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Eklem çevresinde birkaç gün dinlenmeye ve basit önlemlere rağmen geçmeyen ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı varsa, ağrı gece uykunuzu bölüyorsa ya da bursit tekrar tekrar ortaya çıkıyorsa bir ortopedi veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanına başvurun.
Acil durum: Eklem çevresinde hızla artan kızarıklık, ısı artışı ve şişlikle birlikte ateş ve titreme varsa (septik bursit veya eklem enfeksiyonu), kızarıklık çevreye hızla yayılıyorsa, eklemi hiç hareket ettiremiyorsanız ya da darbe sonrası eklemde şekil bozukluğu ve şiddetli ağrı varsa aynı gün acil servise başvurun. Diyabet hastaları ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde enfeksiyon belirtileri daha hızlı ilerleyebilir.
Bursit ortopedi ve travmatoloji ve fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Romatizmal hastalıklar ve gut şüphesinde romatoloji, septik bursitte enfeksiyon hastalıkları, sporcularda spor hekimliği uzmanları, egzersiz programında fizyoterapistler sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Bursit ne kadar sürer?
Tedaviye erken başlanırsa birkaç gün içinde iyileşme görülebilir. Ancak kronikleşen bursitler haftalar hatta aylar sürebilir. Dinlenme ve uygun tedavi ile genellikle tam iyileşme sağlanır.
Bursit ve tendinit arasındaki fark nedir?
Bursit, eklem çevresindeki sıvı dolu keseciklerin iltihabıdır; tendinit ise tendonların iltihabıdır. Her ikisi de ağrı ve hareket kısıtlılığı yapar, ancak etkilenen doku farklıdır.
Bursit için ne zaman doktora gitmeliyim?
Evde yapılan dinlenme ve buz uygulamasına rağmen ağrı 1-2 hafta içinde geçmezse mutlaka doktora başvurulmalıdır. Ateş, şiddetli şişlik ve kızarıklık varsa acil tıbbi yardım gerekir.
Bursit tamamen iyileşir mi?
Evet, çoğu bursit vakası uygun tedavi ile tamamen iyileşir. Ancak altta yatan neden ortadan kaldırılmazsa tekrar edebilir.
Bursitten korunmak için hangi egzersizler önerilir?
Düzenli esneme ve güçlendirme egzersizleri eklem çevresindeki kasları güçlendirir ve bursa üzerindeki baskıyı azaltır. Bir fizyoterapistin önereceği egzersizler yapılmalıdır.
Kendi durumunuzu yazın, Bursit ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →