Aort darlığı

Aort Darlığı Nedir?

Aort darlığı (aort stenozu), kalbin sol karıncığı (ventrikül) ile vücudun ana atardamarı olan aort arasında bulunan aort kapağının daralması ve tam olarak açılamamasıdır. Aort kapağı, normalde her kalp atımında açılarak oksijenden zengin kanın kalpten aortaya ve oradan tüm vücuda pompalanmasını sağlar, ardından kapanarak kanın geri kaçmasını önler.

Aort kapağı daraldığında kalbin kanı pompalaması zorlaşır. Kalp, daralmış kapaktan kanı geçirebilmek için daha fazla güç harcar; zamanla sol karıncığın kas duvarı kalınlaşır (hipertrofi). Başlangıçta kalp bu durumu tolere edebilir ve yıllarca belirti olmayabilir; ancak darlık ilerledikçe kalbe ve vücuda yeterli kan gidemez ve göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma ve kalp yetmezliği gibi ciddi sorunlar ortaya çıkar.

Aort darlığı, gelişmiş ülkelerde ve Türkiye'de en sık görülen kalp kapağı hastalıklarından biridir ve yaşla birlikte sıklığı artar. 75 yaş üstü kişilerin önemli bir kısmında değişen derecelerde aort darlığı bulunur. Belirti veren ciddi aort darlığı tedavi edilmezse yaşam süresini belirgin şekilde kısaltır; ancak zamanında yapılan kapak değişimi ile hastaların yaşam süresi ve kalitesi büyük ölçüde düzelir.

Nedenleri

• Yaşa bağlı kireçlenme (dejeneratif kalsifik aort darlığı): En sık nedendir. Yıllar içinde kapak yapraklarında kalsiyum birikir, kapak sertleşir, kalınlaşır ve hareketi kısıtlanır. Genellikle 65–70 yaşından sonra belirti verir. Damar sertliği ile benzer risk faktörlerine sahiptir: yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği, diyabet, sigara ve kronik böbrek hastalığı.
• Doğuştan iki yapraklı (biküspit) aort kapağı: Normal aort kapağı üç yapraklıdır. Toplumun yaklaşık %1–2'sinde kapak doğuştan iki yapraklıdır. Bu kapaklar daha erken kireçlenir ve darlık genellikle 40–60 yaşları arasında belirti verir. Biküspit kapakla birlikte aortta genişleme (anevrizma) ve aort koarktasyonu da görülebilir. Aile bireylerinde de görülme olasılığı artmıştır.
• Romatizmal kalp hastalığı: Çocukluk ve gençlik çağında geçirilen ve tedavi edilmeyen streptokok boğaz enfeksiyonuna bağlı akut romatizmal ateş, kalp kapaklarında hasara yol açabilir. Gelişmiş ülkelerde azalmış olsa da Türkiye'de hâlâ önemli bir nedendir. Genellikle mitral kapak tutulumu da eşlik eder.
• Doğumsal aort darlığı: Bebeklik ve çocukluk döneminde fark edilen, kapağın tek yapraklı olması veya kapak altı ya da üstünde darlık gibi nadir doğumsal anomaliler.
• Diğer nedenler: Göğüs bölgesine verilen radyoterapi, kronik böbrek yetmezliği, bazı metabolik hastalıklar.

Belirtileri Nelerdir?

Aort darlığı genellikle yavaş ilerler ve hafif-orta darlıkta uzun yıllar boyunca belirti vermeyebilir. Hastalık, çoğu zaman rutin muayene sırasında kalpte üfürüm duyulmasıyla fark edilir. Darlık ciddileştiğinde ortaya çıkan üç klasik belirti şunlardır:

• Nefes darlığı: Önce eforla (yürüme, merdiven çıkma), hastalık ilerledikçe daha az eforla veya dinlenirken; yatınca artan nefes darlığı ve gece nefes darlığıyla uyanma.
• Göğüs ağrısı veya baskı hissi (angina): Özellikle eforla gelen, dinlenmekle geçen göğüs ağrısı. Kalınlaşan kalp kasının artan oksijen ihtiyacının karşılanamamasından kaynaklanır.
• Baş dönmesi ve bayılma (senkop): Özellikle eforla gelen baş dönmesi veya bayılma; beyne yeterli kan gidememesinin işaretidir.

Diğer Belirtiler

• Egzersiz kapasitesinde azalma; daha önce rahatça yapılan işlerde çabuk yorulma
• Çarpıntı ve ritim bozuklukları
• Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik (kalp yetmezliği)
• Halsizlik ve yorgunluk

Önemli: İleri yaştaki kişiler belirtileri yaşlılığa bağlayarak hareketlerini azaltabilir; bu nedenle belirtiler fark edilmeyebilir. Hareket kapasitesindeki azalma mutlaka hekime bildirilmelidir.

Komplikasyonlar

• Kalp yetmezliği
• Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları
• Ani kalp ölümü (özellikle belirti veren ciddi darlıkta)
• Bağırsaklardan gizli kanama ve kansızlık (Heyde sendromu)
• Enfektif endokardit (kapak enfeksiyonu)
• Pıhtı atması ve inme

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Steteskopla kalp dinlendiğinde kalbin sağ üst bölgesinde, boyna yayılan, kaba bir üfürüm duyulur. Nabzın zayıf ve geç yükselmesi de ciddi darlığı düşündürür.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Tanının temel yöntemidir. Kapağın yapısı, yaprak sayısı, kireçlenme derecesi, kapak açıklığının alanı, kapaktan geçen kanın hızı ve basınç farkı ölçülerek darlığın derecesi (hafif, orta, ciddi) belirlenir. Kalp kasının kalınlığı ve pompalama gücü (ejeksiyon fraksiyonu) de değerlendirilir.
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalp kasının kalınlaşması ve ritim bozuklukları gösterilebilir.
• Akciğer grafisi: Kalp büyüklüğü, akciğerlerde sıvı birikimi ve kapak kireçlenmesi.
• Efor testi: Belirti tarif etmeyen ciddi darlığı olan seçilmiş hastalarda, gizli belirtileri ortaya çıkarmak için dikkatli şekilde yapılabilir. Belirti veren ciddi aort darlığında efor testi yapılmaz.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Kapaktaki kireç miktarının ölçülmesi (darlığın derecesi belirsizse) ve kateter ile kapak değişimi (TAVI) öncesi planlama için.
• Dobutamin stres ekokardiyografisi: Kalbin pompalama gücü zayıf olan hastalarda darlığın gerçek derecesini belirlemek için.
• Kardiyak MR: Seçilmiş durumlarda kalp kasının durumunu değerlendirmek için.
• Koroner anjiyografi: Kapak tedavisi öncesi koroner damarlarda darlık olup olmadığını değerlendirmek için.
• Kan testleri: BNP gibi kalp yetmezliği belirteçleri takipte yardımcı olabilir.

Tedavi Seçenekleri

Takip

Hafif ve orta düzeyde, belirti vermeyen aort darlığında düzenli kardiyoloji kontrolleri ve ekokardiyografi ile takip yapılır. Takip aralığı darlığın derecesine göre belirlenir (genellikle hafif darlıkta 2–3 yılda bir, orta darlıkta 1–2 yılda bir, ciddi darlıkta 6–12 ayda bir). Hastalar yeni belirtiler ortaya çıktığında kontrol tarihini beklemeden hekime başvurmalıdır.

İlaç Tedavisi

Aort darlığını geriletebilen veya ilerlemesini durduran bir ilaç yoktur. İlaçlar; yüksek tansiyon, kalp yetmezliği belirtileri, ritim bozuklukları ve eşlik eden koroner arter hastalığı gibi durumları kontrol altına almak için kullanılır. Ciddi aort darlığında bazı tansiyon düşürücü ve damar genişletici ilaçlar ani tansiyon düşmesine yol açabileceğinden dikkatle kullanılmalıdır.

Aort Kapağı Değişimi

Ciddi aort darlığında tek etkili tedavi, daralmış kapağın değiştirilmesidir. Kapak değişimi şu durumlarda önerilir:

• Ciddi aort darlığına bağlı belirti (nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma) olması
• Belirti olmasa bile kalbin pompalama gücünün azalması
• Efor testinde belirtilerin veya tansiyon düşmesinin ortaya çıkması
• Çok ciddi darlık veya hızlı ilerleme gösteren darlık
• Başka bir nedenle kalp ameliyatı yapılacak hastalarda orta veya ciddi darlık

Tedavi yöntemi; hastanın yaşı, genel sağlık durumu, ameliyat riski, kapak ve damar anatomisi ve tercihleri dikkate alınarak kardiyolog ve kalp cerrahının birlikte yer aldığı bir "kalp ekibi" tarafından belirlenir:

• Cerrahi aort kapağı replasmanı (SAVR): Açık kalp ameliyatıyla daralmış kapak çıkarılarak yerine yapay kapak takılır. Genellikle daha genç ve ameliyat riski düşük hastalarda tercih edilir. Göğüs kemiği tamamen veya kısmen açılarak yapılır; bazı merkezlerde küçük kesilerle (minimal invaziv) uygulanabilir.
• Transkateter aort kapağı implantasyonu (TAVI/TAVR): Göğüs açılmadan, genellikle kasıktaki atardamardan ilerletilen bir kateter yardımıyla yeni kapağın eski kapağın içine yerleştirilmesidir. Genellikle lokal anestezi ve hafif sedasyonla yapılır, iyileşme süresi kısadır. Başlangıçta yalnızca ameliyat riski yüksek hastalarda uygulanırken, günümüzde ileri yaştaki (genellikle 70–75 yaş üstü) hastaların çoğunda tercih edilen yöntem haline gelmiştir.
• Balon valvüloplasti: Kasıktan ilerletilen bir balonla kapağın genişletilmesidir. Erişkinlerde etkisi geçicidir; genellikle kapak değişimine köprü olarak veya acil durumlarda kullanılır. Çocuk ve gençlerdeki doğumsal aort darlığında daha etkili bir tedavi seçeneğidir.

Yapay Kapak Türleri

• Mekanik kapaklar: Çok dayanıklıdır, ömür boyu sürebilir; ancak pıhtı oluşumunu önlemek için ömür boyu kan sulandırıcı (varfarin) kullanımı gerekir. Genellikle genç hastalarda tercih edilir.
• Biyolojik (doku) kapaklar: Hayvan dokusundan yapılır; uzun süreli kan sulandırıcı gerektirmez, ancak zamanla (genellikle 10–20 yılda) yıpranabilir ve yeniden işlem gerektirebilir. TAVI kapakları biyolojik kapaklardır. Genellikle ileri yaştaki hastalarda tercih edilir.

Aort Darlığı ile Yaşam

• Düzenli kardiyoloji kontrollerinizi ve ekokardiyografi tetkiklerinizi aksatmayın.
• Yeni belirtiler (nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş dönmesi, bayılma, yorgunlukta artış) ortaya çıktığında beklemeden hekiminize bildirin.
• Ciddi aort darlığında ağır kaldırma, yarışmacı sporlar ve aşırı zorlayıcı eforlardan kaçının; hafif-orta düzeydeki aktiviteler için hekiminize danışın.
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekerinizi kontrol altında tutun; sigarayı bırakın.
• Ağız ve diş sağlığına dikkat edin: Diş enfeksiyonları kapak enfeksiyonuna (endokardit) yol açabilir. Yapay kapak takılmış hastalara diş çekimi gibi işlemlerden önce koruyucu antibiyotik önerilir.
• Gebelik planlayan aort darlığı olan kadınlar, gebelik öncesinde mutlaka kardiyoloğa başvurmalıdır.
• Ameliyat veya girişimsel işlem öncesinde hekimlerinize aort darlığınız olduğunu bildirin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Eforla gelen nefes darlığı, göğüs ağrısı veya baskı hissi, baş dönmesi, bayılma, egzersiz kapasitesinde azalma veya çabuk yorulma gibi belirtiler varsa bir kardiyoloji uzmanına başvurun. Muayenede kalbinizde üfürüm duyulduğu söylendiyse, biküspit aort kapağınız varsa veya çocukluğunuzda romatizmal ateş geçirdiyseniz düzenli kardiyoloji kontrolü yaptırın.

Acil durum: Bayılma, şiddetli göğüs ağrısı, ani ve ağır nefes darlığı, yatınca artan ve oturunca da geçmeyen nefes darlığı, pembe köpüklü balgam, çok hızlı veya düzensiz kalp atışı ile birlikte baş dönmesi varsa beklemeden 112'yi arayın.

Aort darlığı kardiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve takip edilir. Cerrahi kapak değişiminde kalp ve damar cerrahisi, TAVI ve balon valvüloplasti işlemlerinde girişimsel kardiyoloji uzmanları görev alır. Çocuklarda çocuk kardiyolojisi ve çocuk kalp ve damar cerrahisi, yaşlı hastaların değerlendirilmesinde geriatri, işlem sırasında anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.