Aort yetmezliği
Aort yetmezliği, aort kapağının tam kapanamaması sonucu kanın kalbe geri kaçmasıdır. Belirtileri arasında çarpıntı, nefes darlığı ve yorgunluk bulunur. Nedenleri arasında romatizmal hastalık, enfeksiyon ve doğuştan yapısal bozukluklar yer alır. Tanı ekokardiyografi ile konur. Tedavi hafif vakalarda takip ve ilaç, ileri vakalarda cerrahidir. Düzenli kontrol ve sağlıklı yaşam önerilir.
Aort Yetmezliği Nedir?
Aort yetmezliği (aort kaçağı, aort regürjitasyonu), kalbin sol karıncığı ile vücudun ana atardamarı olan aort arasında bulunan aort kapağının tam olarak kapanamaması sonucu, kalp gevşediğinde aorta pompalanan kanın bir kısmının geriye, sol karıncığa kaçmasıdır.
Normalde aort kapağı, sol karıncık kasılıp kanı aorta pompaladıktan sonra sıkıca kapanır ve kanın geri dönmesini engeller. Kapak sızdırdığında sol karıncık, hem akciğerlerden gelen normal kanı hem de geri kaçan kanı yeniden pompalamak zorunda kalır. Bu ek yük nedeniyle sol karıncık zamanla genişler ve kalınlaşır. Uzun süre tedavi edilmeyen ağır aort yetmezliği kalp kasının zayıflamasına ve kalp yetmezliğine yol açabilir.
Aort yetmezliği yıllar içinde yavaş gelişebileceği gibi (kronik aort yetmezliği), nadiren aniden de ortaya çıkabilir (akut aort yetmezliği). Kronik aort yetmezliği uzun süre belirti vermeyebilir; bu nedenle düzenli takip ve doğru zamanda yapılan tedavi kalbin korunması açısından çok önemlidir.
Nedenleri
Kapağa Bağlı Nedenler
- Biküspit aort kapağı: Normalde üç yaprakçıklı olan aort kapağının doğuştan iki yaprakçıklı olmasıdır. Toplumda en sık görülen doğuştan kalp anomalilerinden biridir ve zamanla kapak darlığına veya yetmezliğine yol açabilir.
- Romatizmal kalp hastalığı: Çocuklukta geçirilen romatizmal ateşe bağlı kapak hasarı; Türkiye'de hâlâ önemli bir nedendir.
- Kapak enfeksiyonu (enfektif endokardit): Kapak yaprakçıklarının hasar görmesi veya delinmesi; akut aort yetmezliğinin önemli nedenlerinden biridir.
- Yaşa bağlı kapak dejenerasyonu ve kireçlenme
Aort Damarına Bağlı Nedenler
- Aortun genişlemesi (aort kökü dilatasyonu veya anevrizması): Aortun kapağa yakın kısmı genişlediğinde kapak yaprakçıkları birbirine yaklaşamaz. Uzun süreli yüksek tansiyon, yaşlanma ve bazı genetik hastalıklar nedeniyle gelişebilir.
- Marfan sendromu ve diğer bağ dokusu hastalıkları
- Aort diseksiyonu: Aort duvarının katmanları arasında yırtılma; ani ve ağır aort yetmezliğine yol açabilen acil bir durumdur.
- İltihaplı hastalıklar: Ankilozan spondilit, bazı damar iltihapları (vaskülitler) ve nadiren sifiliz.
- Göğüs travmaları
Belirtileri Nelerdir?
Kronik Aort Yetmezliğinde
Hafif ve orta derecede aort yetmezliği uzun yıllar belirti vermeyebilir. Yetmezlik ağırlaştıkça veya kalp yorulmaya başladıkça şu belirtiler ortaya çıkabilir:
- Eforla gelen nefes darlığı ve yorgunluk
- Çarpıntı: Özellikle sol tarafa yatınca kalp atışlarının güçlü şekilde hissedilmesi
- Göğüs ağrısı: Özellikle eforla veya gece
- Yatarken nefes darlığı ve gece nefes darlığıyla uyanma
- Baş dönmesi ve nadiren bayılma
- Bacaklarda şişlik: İleri dönemde
Ağır aort yetmezliğinde nabız güçlü ve zıplayıcı olabilir; boyun damarlarında belirgin atımlar, kalp atışıyla eş zamanlı baş sallanması gibi bulgular görülebilir. Bu bulgular, kanın her atımda aorta güçlü şekilde pompalanıp hızla geri kaçmasından kaynaklanır.
Akut Aort Yetmezliğinde
Kapak enfeksiyonu veya aort diseksiyonu gibi nedenlerle aniden gelişen aort yetmezliğinde kalp uyum sağlayacak zaman bulamaz. Ani ve şiddetli nefes darlığı, tansiyon düşüklüğü, şok tablosu ve (diseksiyonda) şiddetli, yırtılır tarzda göğüs veya sırt ağrısı görülür. Bu durum hayatı tehdit eden bir acil durumdur.
Tanı Nasıl Konur?
- Fizik muayene: Hekim stetoskopla dinlemede aort yetmezliğine özgü üfürümü duyabilir. Tansiyon ölçümünde büyük ve küçük tansiyon arasındaki farkın açılması (örneğin küçük tansiyonun çok düşük olması) ağır yetmezliği düşündürür.
- Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Tanıda temel yöntemdir. Kaçağın derecesi, nedeni, kapağın yapısı (iki yaprakçıklı olup olmadığı), aort kökünün genişliği, sol karıncığın boyutları ve pompalama gücü değerlendirilir. Hafif ve orta yetmezlikte düzenli aralıklarla tekrarlanır.
- Yemek borusundan ekokardiyografi (TEE): Kapağın ayrıntılı değerlendirilmesi ve enfeksiyon şüphesinde.
- Elektrokardiyografi (EKG)
- Göğüs röntgeni: Kalp büyüklüğü ve aortun genişliği hakkında bilgi verir.
- Kalp MR ve bilgisayarlı tomografi: Kaçağın miktarını hassas olarak ölçmek ve aortun genişliğini değerlendirmek için.
- Efor testi: Belirti vermeyen ağır yetmezlikte gerçek egzersiz kapasitesini değerlendirmek için.
- Koroner anjiyografi: Ameliyat öncesinde kalp damarlarının değerlendirilmesi için.
Tedavi Seçenekleri
İzlem
Hafif ve orta derecede, belirti vermeyen aort yetmezliğinde düzenli kardiyoloji kontrolleri ve aralıklı ekokardiyografi ile izlem yapılır. Ağır yetmezlikte belirtiler olmasa bile sol karıncığın genişleyip genişlemediği ve pompalama gücünün azalıp azalmadığı yakından takip edilir; çünkü kalpte kalıcı hasar gelişmeden önce tedavi yapılması gerekir.
İlaç Tedavisi
- Tansiyon düşürücüler: Yüksek tansiyonun kontrolü, kalbin yükünü azaltır ve aort yetmezliği hastalarında önemlidir.
- Kalp yetmezliği ilaçları ve idrar söktürücüler: Belirtileri hafifletmek için; ancak ağır yetmezlikte ameliyatın yerini tutmaz.
- Aort genişlemesi olan hastalarda: Aortun genişleme hızını yavaşlatmayı amaçlayan ilaçlar kullanılabilir.
- Akut aort yetmezliğinde: Hastanede damar yoluyla verilen ilaçlarla destek tedavisi; çoğu zaman acil cerrahi gerekir.
Cerrahi Tedavi
Ağır aort yetmezliğinde belirtiler başladığında veya belirti olmasa bile sol karıncık genişlemeye ve zayıflamaya başladığında cerrahi tedavi önerilir:
- Aort kapak değişimi: En sık uygulanan yöntemdir. Hasarlı kapak çıkarılarak yerine mekanik (metal) veya biyolojik (doku) kapak takılır. Mekanik kapak takılan hastaların ömür boyu kan sulandırıcı kullanması gerekir; biyolojik kapaklar ise yıllar içinde yıpranabilir. Kapak tipi; yaş, gebelik planı ve kişisel tercihler dikkate alınarak seçilir.
- Aort kapak onarımı: Uygun kapak yapısına sahip seçilmiş hastalarda, deneyimli merkezlerde hastanın kendi kapağı korunarak onarım yapılabilir.
- Aort kökü cerrahisi: Aort kökü genişlemişse, genişlemiş aort bölümü de değiştirilir; mümkünse hastanın kendi kapağı korunarak yapılabilir.
Kateterle yapılan kapak değişimi (TAVİ) aort darlığında yaygın olarak kullanılmakla birlikte, aort yetmezliğinde kullanımı daha sınırlıdır ve yalnızca seçilmiş hastalarda düşünülür.
Ameliyat Sonrası
Kapak ameliyatından sonra çoğu hasta birkaç hafta içinde günlük yaşamına döner; tam iyileşme birkaç ay sürebilir. Kardiyak rehabilitasyon programları iyileşmeyi hızlandırır. Ameliyat sonrasında da düzenli kardiyoloji kontrolleri ve ekokardiyografi takibi gereklidir.
Aort Yetmezliğiyle Yaşam: Öneriler
- Kontrollerinizi aksatmayın: Belirti olmasa bile önerilen ekokardiyografi kontrollerine düzenli gidin.
- Tansiyonunuzu kontrol altında tutun.
- Uygun düzeyde egzersiz yapın: Hafif-orta yetmezliği olan kişilerin çoğu düzenli egzersiz yapabilir. Ağır yetmezlik veya aort genişlemesi varsa, özellikle ağır ağırlık kaldırma gibi zorlayıcı aktiviteler konusunda hekiminize danışın.
- Ağız ve diş sağlığınıza özen gösterin: Kapak enfeksiyonu riskini azaltmak için düzenli diş bakımı önemlidir. Yapay kapak takılmış veya daha önce endokardit geçirmiş kişilerde bazı diş işlemleri öncesinde koruyucu antibiyotik gerekebilir.
- Sigarayı bırakın ve sağlıklı kiloyu koruyun.
- Gebelik planlıyorsanız önceden kardiyoloğa danışın.
- Biküspit aort kapağı veya aort genişlemesi tanınız varsa: Birinci derece akrabalarınızın da ekokardiyografi ile taranması önerilebilir.
- Yeni belirtileri bildirin: Nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı veya bayılma olursa kontrol zamanınızı beklemeyin.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Muayenede kalp üfürümü duyulduğu söylendiyse
- Eforla artan nefes darlığı ve yorgunluk yaşıyorsanız
- Özellikle sol tarafa yatınca güçlü kalp atışları hissediyorsanız
- Göğüs ağrısı, baş dönmesi veya bayılma yaşadıysanız
- Ailenizde biküspit aort kapağı, aort genişlemesi veya Marfan sendromu varsa
Acil durum: Ani ve şiddetli, yırtılır veya bıçak saplanır tarzda göğüs ya da sırt ağrısı, ani ve şiddetli nefes darlığı, bayılma veya şok belirtileri varsa beklemeden 112'yi arayın. Kapak hastalığı olan birinde açıklanamayan, uzun süren ateş kapak enfeksiyonunu düşündürebilir ve hızla değerlendirilmelidir.
Aort yetmezliği kardiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve izlenir; kapak ve aort cerrahisi kalp ve damar cerrahisi uzmanları tarafından yapılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Aort yetmezliği tehlikeli midir?
Evet, tedavi edilmezse kalp yetmezliğine ve ciddi ritim bozukluklarına yol açabilir. Şiddetli aort yetmezliği yaşamı tehdit edebilir, bu nedenle takip ve uygun tedavi önemlidir.
Aort yetmezliği ameliyatı ne zaman gerekir?
Şiddetli aort yetmezliği ve belirtiler (nefes darlığı, göğüs ağrısı) varsa veya kalp fonksiyonları bozulmaya başladıysa cerrahi önerilir. Doktorunuz ekokardiyografi bulgularına göre karar verir.
Aort yetmezliği ile spor yapabilir miyim?
Hafif yetmezlikte genellikle sorun yoktur, ancak şiddetli yetmezlikte ağır egzersiz ve yarışma sporları önerilmez. Hangi aktivitelerin güvenli olduğu için doktorunuza danışmalısınız.
Kendi durumunuzu yazın, Aort yetmezliği ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →