Düz Tabanlık

Düz Tabanlık Nedir?

Düz tabanlık (pes planus), ayağın iç kavisinin (medial longitudinal ark) azalması ya da tamamen kaybolmasıyla ortaya çıkan bir ayak deformitesidir. Normalde ayağın iç kısmı yere değmeden dururken, düz tabanlıkta bu kavis çökük olduğu için ayak tabanı yere tam temas eder. Bu durum başlı başına bir hastalık olabileceği gibi, başka bir sağlık sorununun sonucu da olabilir.

Düz tabanlık iki ana tipte sınıflandırılır: esnek düz tabanlık ve sert düz tabanlık. Esnek tipte ayak yere basarken düzleşir; parmak uçlarında yükselince kavis yeniden oluşur. Sert tipte ise ayak her pozisyonda düzdür ve genellikle daha ciddi bir altta yatan neden bulunur. Çocuklarda görülen fizyolojik düz tabanlık çoğu zaman büyümeyle kendiliğinden düzelir.

Belirtileri Nelerdir?

Düz tabanlık her zaman ağrı veya şikâyete neden olmaz. Birçok insan farkında olmadan düz tabanla yaşar. Ancak bazı kişilerde aşağıdaki belirtiler görülebilir:

• Ayak iç kısmında, topukta veya ayak tabanında ağrı
• Uzun süre ayakta kalma, yürüme veya koşma sonrası artan yorgunluk
• Ayak bileğinde, dizde, kalçada veya belde ağrı
• Ayakta şişlik ve hassasiyet
• Ayakkabıların iç kısmının çabuk aşınması
• Yürüyüş sırasında denge sorunu veya ayakta dengesizlik hissi

Uyarı: Ani ve şiddetli ayak ağrısı, ciddi şişlik, morarma, ayağınıza basamama, yüksek ateşle birlikte kızarıklık veya ayak yaralanması sonrası ortaya çıkan şekil bozukluğunda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Düz tabanlığın gelişiminde genetik, yapısal ve çevresel faktörler rol oynar. En sık görülen neden bağ dokusundaki gevşekliğe bağlı esnek düz tabanlıktır. Aşil tendonunun kısa oluşu da kavisin düşmesine katkıda bulunabilir.

• Genetik yatkınlık (ailede düz tabanlık öyküsü)
• Posterior tibial tendon disfonksiyonu: Ayak kavisini destekleyen tendonun zayıflaması veya yırtılması, özellikle orta yaşlılarda ve fazla kilolularda görülür
• Romatoid artrit, diyabet, sinir hasarı gibi sistemik hastalıklar
• Obezite: Artan vücut ağırlığı ayaklara binen yükü artırır
• Gebelikte hormonal değişiklikler bağları gevşetir
• Uzun süre ayakta kalmayı gerektiren meslekler
• Yaşlanma ile tendonların ve bağların zayıflaması
• Çocuklarda kavis gelişiminin henüz tamamlanmaması

Bazı nörolojik veya kas hastalıkları da ayak kaslarını zayıflatarak düz tabanlığa neden olabilir. Bu nedenle düz tabanlık şikâyetlerinin değerlendirilmesi tek başına yeterli değildir; olası sistemik nedenler de araştırılmalıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Düz tabanlık tanısı için öncelikle ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulur. Doktor, hastanın tıbbi öyküsünü alır ve ayakları hem ayakta hem otururken muayene eder. Muayenede ayağın kavis durumu, hareket açıklığı, tendon fonksiyonları ve güç testleri değerlendirilir.

Ayak izi analizi veya basınç ölçümü, kavisin hangi bölgede çöktüğünü gösterir. Ayakta çekilen ön-arka ve yan röntgen (X-ray), kemik dizilimini ve kavis yüksekliğini ölçmede yardımcıdır. Tendon yaralanması, eklem sorunu veya nörolojik bir sorundan şüpheleniliyorsa manyetik rezonans görüntüleme (MRI) veya bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir.

Tanı sırasında hastanın yaşı, belirtilerin süresi ve günlük yaşamına etkisi de önemlidir. Özellikle erişkinlerde yeni başlayan tek taraflı düz tabanlık mutlaka araştırılması gereken bir durumdur.

Tedavi ve Korunma

Düz tabanlığın tedavisi altta yatan nedene, kişinin yaşına ve şikâyetlerine göre düzenlenir. Belirti vermeyen düz tabanlıkta çoğu zaman tedaviye gerek yoktur. Şikâyet varsa öncelikle cerrahi olmayan yöntemler denenir:

• Ortopedik tabanlık ve destekleyici ayakkabı kullanımı: Kavis desteği ağrıyı azaltabilir ve ayak biyomekaniğini düzenleyebilir
• Fizik tedavi ve egzersiz: Ayağın iç kaslarını güçlendirmeye yönelik germe ve kuvvetlendirme hareketleri
• Dinlenme, buz uygulaması ve elevasyon: Ağrı ve şişliği azaltmak için
• Doktorun önerdiği ağrı kesici veya antiinflamatuar ilaçlar
• Kilo kontrolü: Vücut ağırlığını azaltmak ayaklardaki yükü hafifletir
• Aktivite modifikasyonu: Yüksek etkili aktiviteler yerine yüzme, bisiklet gibi düşük etkili sporlar

Bu yöntemlerin yetersiz kaldığı, ağrının yaşam kalitesini ileri derecede bozduğu durumlarda cerrahi tedavi düşünülebilir. Cerrahi, tendon onarımı, kemik osteotomisi veya eklem fiksasyonu gibi prosedürleri içerebilir. Ameliyat kararı, hastanın genel sağlık durumu ve deformitenin tipi dikkate alınarak uzman hekim tarafından verilmelidir.

Korunma: Düz tabanlığın tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmayabilir, ancak ayak sağlığını korumak ve belirtileri hafifletmek için şu önerilere dikkat edebilirsiniz: uygun ve iyi destek sağlayan ayakkabılar tercih edin; aşırı kilodan kaçının; uzun süre aynı pozisyonda kalmamaya çalışın; düzenli ayak egzersizleri yapın; herhangi bir ayak ağrısında erken dönemde bir uzmana başvurun.

Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Düz tabanlık tanısı ve tedavisi için mutlaka bir hekime danışınız.