Femur Kırığı

Femur Kırığı Nedir?

Femur kırığı, vücudun en uzun ve en güçlü kemiği olan uyluk kemiğinin (femur) kırılmasıdır. Femur, kalça ekleminden diz eklemine kadar uzanır ve vücut ağırlığını taşımada temel rol oynar. Güçlü bir kemik olduğu için sağlıklı gençlerde femurun kırılması genellikle trafik kazası, yüksekten düşme veya spor yaralanması gibi yüksek enerjili travmalarla olur. Yaşlılarda ise kemik erimesi (osteoporoz) nedeniyle ayakta dururken basit bir düşme bile femurun özellikle üst ucunda (kalça bölgesinde) kırığa yol açabilir.

Femur kırıkları ciddi yaralanmalardır. Kırık bölgesine bağlı olarak önemli miktarda kan kaybı, sinir ve damar yaralanması, uzun süre hareketsiz kalmaya bağlı pıhtı oluşumu ve akciğer sorunları gibi komplikasyonlar gelişebilir. Hemen hemen tüm femur kırıkları hastanede tedavi gerektirir ve çoğunda ameliyat yapılır. Uygun ve zamanında tedavi ile hastaların büyük bölümü yeniden yürüyebilir ve günlük yaşamına dönebilir.

Femur Kırığı Türleri

Femur kırıkları, kemiğin hangi bölgesinde olduğuna göre üç ana gruba ayrılır:

Proksimal Femur (Kalça) Kırıkları

Femurun üst ucunda, kalça eklemine yakın bölgede olan kırıklardır. En sık yaşlılarda ve osteoporozu olan kişilerde görülür.

• Femur boyun kırığı: Femur başının hemen altındaki boyun bölgesinde olur. Bu bölgenin kan dolaşımı hassas olduğundan kırık sonrası femur başında kansızlığa bağlı kemik ölümü (avasküler nekroz) ve kaynamama riski vardır.
• İntertrokanterik kırık: Femur boynunun altında, iki kemik çıkıntısı (trokanter) arasındaki bölgede olur. Kan dolaşımı daha iyi olduğundan genellikle iyi kaynar.
• Subtrokanterik kırık: Küçük trokanterin hemen altındaki bölgede olur; hem yüksek enerjili travmalarda hem de uzun süre bazı kemik erimesi ilaçları kullananlarda görülebilir.

Femur Cisim (Şaft) Kırıkları

Kemiğin uzun orta bölümünde olan kırıklardır. Genellikle trafik kazası gibi yüksek enerjili travmalarla oluşur. Kırık enine, eğik, spiral, parçalı veya açık (kemiğin deriden dışarı çıktığı) olabilir. Şaft kırıklarında uyluk içine ciddi miktarda kan kaybı olabilir.

Distal Femur Kırıkları

Femurun alt ucunda, diz eklemine yakın bölgede olan kırıklardır. Gençlerde yüksek enerjili travmalarla, yaşlılarda ise düşmelerle oluşabilir. Kırık diz eklem yüzeyine uzanabilir; bu durumda dizde kalıcı hareket kısıtlılığı ve ileride kireçlenme (artroz) riski artar. Diz protezi olan kişilerde protezin hemen üstünde de görülebilir.

Çocuklarda Femur Kırıkları

Çocuklarda kemik daha esnektir ve büyüme plakları açıktır. Tedavi yaşa göre değişir; küçük çocuklarda alçı ile tedavi mümkünken daha büyük çocuklarda esnek çivi gibi ameliyat yöntemleri tercih edilir. Yürüme çağından önceki bebeklerde femur kırığı görüldüğünde çocuk istismarı olasılığı da dikkatle değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Trafik kazaları: Araç içi ve yaya kazaları, motosiklet kazaları.
• Yüksekten düşme
• Spor ve iş kazaları
• Yaşlılarda basit düşmeler: Ev içinde kayma, takılma, gece tuvalete kalkarken düşme.
• Osteoporoz (kemik erimesi): Özellikle menopoz sonrası kadınlarda ve ileri yaşta kalça kırığı riskini belirgin artırır.
• Düşme riskini artıran durumlar: Denge ve görme bozuklukları, kas güçsüzlüğü, baş dönmesi yapan ilaçlar (uyku ilaçları, bazı tansiyon ilaçları), demans, Parkinson hastalığı.
• Patolojik kırıklar: Kemik tümörleri veya kemiğe yayılmış kanserler, kemiği zayıflatarak hafif travmalarla kırığa neden olabilir.
• Stres kırıkları: Asker ve uzun mesafe koşucularında, femur boynunda tekrarlayan yüklenmeye bağlı gelişebilir.
• Uzun süreli kortizon kullanımı, D vitamini eksikliği, sigara ve aşırı alkol

Belirtileri Nelerdir?

• Uylukta veya kalçada şiddetli ağrı
• Bacağa yük verememe, ayağa kalkamama ve yürüyememe
• Uylukta şişlik ve morarma
• Bacakta şekil bozukluğu: Kırık bacak diğerine göre kısa görünebilir ve ayak dışa doğru dönmüş olabilir (özellikle kalça kırıklarında).
• Bacağı hareket ettirmekle artan ağrı
• Açık kırıklarda deride yara ve kemik uçlarının görülmesi
• Kan kaybına bağlı solukluk, hızlı nabız, baş dönmesi ve tansiyon düşmesi
• Ayakta uyuşma, soğukluk veya renk değişikliği (sinir veya damar yaralanmasını düşündürür)

Femur boynunun yer değiştirmemiş kırıklarında veya stres kırıklarında hasta bir süre yürüyebilir ve ağrı yalnızca kasıkta veya dizde hissedilebilir. Bu nedenle düşme sonrası kasık ağrısı olan yaşlılar mutlaka değerlendirilmelidir.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Bacağın şekli, kısalık, dönme, cilt bütünlüğü, ayaktaki nabızlar ve sinir fonksiyonları değerlendirilir. Yüksek enerjili travmalarda diğer yaralanmalar da araştırılır.
• Röntgen: Kalça, tüm femur ve diz grafileri ile kırığın yeri ve tipi belirlenir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Eklem içi ve parçalı kırıklarda ameliyat planlaması için kullanılır.
• Manyetik rezonans (MR): Röntgende görülmeyen gizli kalça kırıkları ve stres kırıklarında tanı koydurur.
• Kan testleri: Kan kaybı, böbrek fonksiyonları ve ameliyat öncesi hazırlık için.
• Damar değerlendirmesi: Damar yaralanması şüphesinde Doppler ultrason veya anjiyografi.

Tedavi Seçenekleri

İlk Müdahale

Femur kırığı şüphesi olan kişi hareket ettirilmemeli, bacak bulunduğu pozisyonda sabitlenmeli ve 112 aranmalıdır. Hastanede ağrı kontrolü, sıvı ve gerekirse kan desteği verilir; ameliyata kadar bacağa geçici atel veya çekme (traksiyon) uygulanabilir. Açık kırıklarda antibiyotik ve tetanoz koruması başlanır.

Ameliyatlı Tedavi

Erişkinlerde femur kırıklarının neredeyse tamamı ameliyatla tedavi edilir. Ameliyat, hastanın genel durumu uygun hale getirildikten sonra, mümkünse ilk 24–48 saat içinde yapılmalıdır; özellikle yaşlılarda erken ameliyat komplikasyonları ve ölüm riskini azaltır.

• İntramedüller çivi: Kemiğin iliği içine yerleştirilen metal çubuk; şaft kırıklarında ve birçok intertrokanterik/subtrokanterik kırıkta standart tedavidir.
• Plak ve vida: Distal femur ve bazı eklem içi kırıklarda kullanılır.
• Kanüllü vidalar: Yer değiştirmemiş femur boyun kırıklarında ve gençlerde femur başını korumak için.
• Protez (kalça protezi): Yaşlılarda yer değiştirmiş femur boyun kırıklarında yarım (hemiartroplasti) veya total kalça protezi uygulanır; hastanın erken yürümesini sağlar.
• Eksternal fiksatör: Ciddi yumuşak doku hasarı veya çoklu yaralanması olan hastalarda geçici sabitleme amacıyla.

Ameliyatsız Tedavi

Küçük çocuklarda alçı ile tedavi uygulanabilir. Erişkinlerde ameliyatsız tedavi, ameliyat riskinin çok yüksek olduğu nadir durumlarla sınırlıdır; çünkü uzun süre yatakta kalmak ciddi komplikasyonlara yol açar.

İyileşme ve Rehabilitasyon

• Erken mobilizasyon: Çoğu hastada ameliyattan sonraki gün fizyoterapist eşliğinde yürüteç veya koltuk değnekleriyle ayağa kaldırılır.
• Fizik tedavi: Kas gücü, eklem hareket açıklığı ve dengenin geri kazanılması için egzersiz programı uygulanır.
• Yük verme: Kırık tipine ve ameliyat yöntemine göre hekimin izin verdiği ölçüde kademeli olarak artırılır.
• Kaynama süresi: Femur kırıklarının kaynaması genellikle 3–6 ay sürer; sigara kaynamayı geciktirir.
• Pıhtı önleme: Ameliyat sonrası haftalarca kan sulandırıcı iğne veya ilaç kullanılır.
• Yaşlılarda: Ev düzenlemesi, beslenme desteği ve bakım planı iyileşmenin önemli parçalarıdır. Bazı yaşlı hastalar kırık öncesi yürüme düzeylerine tam olarak dönemeyebilir.

Olası Komplikasyonlar

• Derin ven trombozu ve akciğere pıhtı atması (pulmoner emboli)
• Yağ embolisi: Kırık kemik iliğinden yağ damlacıklarının kana karışarak nefes darlığı ve bilinç bulanıklığına yol açması
• Ciddi kan kaybı ve şok
• Enfeksiyon (özellikle açık kırıklarda)
• Kaynamama veya yanlış kaynama, bacak boyu farkı
• Femur başında avasküler nekroz
• Yaşlılarda zatürre, bası yarası, idrar yolu enfeksiyonu ve deliryum (akut bilinç bulanıklığı)
• Kompartman sendromu: Kas bölmelerinde basınç artışı (acil cerrahi gerektirir)

Korunma Yolları

• Osteoporoz taraması ve tedavisi; yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı
• Düzenli egzersiz ile kas gücü ve dengenin korunması
• Evde düşme önlemleri: Kaygan halıların kaldırılması, banyoya tutunma barları, gece aydınlatması, uygun ayakkabı
• Baş dönmesi yapan ilaçların hekimle gözden geçirilmesi, düzenli göz muayenesi
• Emniyet kemeri kullanımı ve iş güvenliği kurallarına uyulması
• Bir kez kalça kırığı geçirenlerde ikinci kırığı önlemek için mutlaka kemik erimesi tedavisi başlanması

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Düşme veya darbe sonrası kalça, kasık, uyluk ya da diz ağrısı nedeniyle bacağınıza yük veremiyorsanız, özellikle yaşlı bir yakınınız düştükten sonra ayağa kalkamıyorsa veya yürürken kasık ağrısı tarif ediyorsa vakit kaybetmeden hekime başvurun. Ameliyat sonrası dönemde yarada kızarıklık, akıntı, ateş veya artan ağrı olursa hekiminizi arayın.

Acil durum: Uylukta şekil bozukluğu, açık yara, ayakta uyuşma, soğukluk veya morarma, solukluk ve bayılma hissi varsa hastayı hareket ettirmeden 112'yi arayın. Kırık tedavisi sürecinde ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı balgam veya bacakta yeni gelişen şişlik pıhtı atmasının belirtisi olabilir; acil servise başvurun.

Femur kırıkları ortopedi ve travmatoloji uzmanları tarafından tedavi edilir. Ameliyat sonrası iyileşmede fiziksel tıp ve rehabilitasyon, yaşlı hastalarda geriatri ve iç hastalıkları, kemik erimesi tedavisinde endokrinoloji, acil durumlarda acil tıp uzmanları sürece katılır. Çocuklarda çocuk ortopedisi uzmanları değerlendirme yapar.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.