Enfeksiyöz Mononükleoz

Enfeksiyöz Mononükleoz Nedir?

Enfeksiyöz mononükleoz, halk arasında “öpücük hastalığı” olarak da bilinen, Epstein-Barr virüsünün (EBV) neden olduğu viral bir enfeksiyondur. Genellikle genç erişkinlerde ve ergenlerde görülür. Virüs tükürük yoluyla bulaşır; öpüşme, ortak bardak kullanma veya öksürük-hapşırık damlacıklarıyla yayılabilir. Hastalık genellikle kendiliğinden iyileşir, ancak bazı durumlarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle virüs alındıktan 4-6 hafta sonra ortaya çıkar. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Yüksek ateş (38-40°C)
• Boğaz ağrısı ve bademciklerde şişlik
• Lenf bezlerinde şişlik (özellikle boyun ve koltuk altında)
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Baş ağrısı, kas ağrıları
• İştahsızlık, bulantı
• Dalak büyümesi (bazen)
• Karaciğer enzimlerinde yükselme (sarılık nadir)

Belirtiler genellikle 2-4 hafta sürer, ancak yorgunluk aylarca devam edebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Enfeksiyöz mononükleozun tek nedeni Epstein-Barr virüsü (EBV)'dür. EBV, herpes virüs ailesindendir ve dünya nüfusunun %90'ından fazlası hayatlarının bir döneminde bu virüsle enfekte olur. Risk faktörleri şunlardır:

• Genç yaş (15-25 yaş arası en sık)
• Kalabalık ortamlar (okul, yurt, askeriye)
• Bağışıklık sistemi zayıflığı (organ nakli, HIV gibi)
• Virüs taşıyan biriyle yakın temas (özellikle öpüşme)

Virüs vücuda girdikten sonra ömür boyu bağışıklık hücrelerinde kalır, ancak çoğu kişide tekrar aktifleşmez.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı genellikle belirtiler ve fizik muayene ile başlar. Doktorunuz aşağıdaki testleri isteyebilir:

• Monospot testi: Kanınızda EBV'ye karşı oluşan antikorları hızlıca tespit eder.
• Tam kan sayımı: Lenfosit oranında artış ve atipik lenfositler görülür.
• EBV antikor testleri: Kesin tanı için spesifik antikorlar (VCA, EA, EBNA) bakılır.
• Karaciğer fonksiyon testleri: Karaciğer enzimlerinde yükselme olabilir.

Boğaz kültürü genellikle negatiftir, ancak streptokok enfeksiyonu ekarte etmek için yapılabilir.

Tedavi ve Korunma

Enfeksiyöz mononükleoz için spesifik bir antiviral tedavi yoktur. Tedavi semptomları hafifletmeye yöneliktir:

• Dinlenme: Yorgunluk hissedildiğinde istirahat edin.
• Bol sıvı tüketimi: Ateş ve boğaz ağrısı için.
• Ağrı kesici/ateş düşürücü: Parasetamol veya ibuprofen (çocuklarda aspirin kullanmayın, Reye sendromu riski).
• Boğaz pastili veya gargara: Boğaz ağrısını hafifletir.
• Kortikosteroidler: Şiddetli boğaz şişliği veya hava yolu tıkanıklığında doktor kontrolünde kullanılır.

Uyarı: Dalak büyümesi varsa, dalak yırtılması riskine karşı 4-6 hafta temas sporlarından (futbol, boks) kaçının. Karın ağrısı veya ani sol omuz ağrısı acil tıbbi müdahale gerektirir.

Korunma için: Virüs taşıyan kişilerle öpüşme, ortak bardak/çatal kullanımından kaçının. El hijyenine dikkat edin. Aşı henüz mevcut değildir.