Kızamıkçık

Enfeksiyon Hastalıkları
Halk arasında: Rubella

Kızamıkçık (Rubella), rubella virüsünün neden olduğu, hafif seyirli ancak hamilelikte geçirildiğinde bebekte ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen bulaşıcı bir hastalıktır. Başlıca belirtileri ateş, pembe döküntü ve kulak arkasında lenf bezi şişliğidir. Tanıda kan tahlili ile antikorlar araştırılır. Spesifik bir tedavisi yoktur, istirahat ve destekleyici tedavi uygulanır. Hastalıktan korunmanın en etkili yolu KKK (kızamık-kabakulak-kızamıkçık) aşısıdır. Aşılama, çocukluk döneminde rutin olarak yapılmaktadır.

Kızamıkçık Nedir?

Kızamıkçık (rubella, Alman kızamığı), rubella virüsünün neden olduğu, genellikle hafif seyreden, döküntülü ve bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Çocuklarda ve yetişkinlerde çoğunlukla hafif ateş, döküntü ve lenf bezi büyümesiyle geçirilir; enfekte kişilerin önemli bir kısmında hiç belirti olmayabilir. Ancak kızamıkçığın asıl tehlikesi, gebeliğin ilk aylarında geçirildiğinde bebekte ağır doğumsal anomalilere, düşüğe veya ölü doğuma yol açabilmesidir.

Kızamıkçık, kızamıkla aynı hastalık değildir; farklı virüslerin yol açtığı ayrı hastalıklardır. Kızamıkçık, kızamığa göre daha hafif seyreder. Kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK) aşısının yaygın uygulanmasıyla kızamıkçık birçok ülkede, Türkiye dahil, çok nadir görülür hale gelmiştir. Ancak aşılanma oranlarının düştüğü bölgelerde salgınlar yeniden görülebilir.

Nasıl Bulaşır?

  • Damlacık yoluyla: Enfekte kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşmasıyla havaya saçılan damlacıklarla bulaşır.
  • Doğrudan temas: Burun ve boğaz salgılarıyla temas yoluyla.
  • Anneden bebeğe: Gebelikte virüs plasenta yoluyla bebeğe geçer (konjenital rubella).

Bulaşıcılık Süresi

Kızamıkçık geçiren kişi, döküntü çıkmadan yaklaşık 1 hafta önce ve döküntü çıktıktan sonra yaklaşık 1 hafta süreyle bulaştırıcıdır. Belirti göstermeyen kişiler de virüsü bulaştırabilir. Konjenital rubella sendromuyla doğan bebekler ise virüsü 1 yıl veya daha uzun süre idrar ve boğaz salgılarıyla saçabilir.

Kuluçka Süresi

Virüsle karşılaştıktan sonra belirtilerin ortaya çıkması genellikle 14–21 gün (ortalama 16–18 gün) sürer.

Belirtileri Nelerdir?

Enfekte kişilerin yaklaşık %25–50'sinde hiç belirti olmaz. Belirti görülenlerde şunlar olabilir:

Döküntü Öncesi Dönem

  • Hafif ateş
  • Halsizlik, iştahsızlık
  • Burun akıntısı, boğaz ağrısı
  • Gözlerde hafif kızarıklık (konjonktivit)
  • Baş ağrısı

Bu belirtiler çocuklarda genellikle hafiftir veya hiç olmaz; ergen ve yetişkinlerde daha belirgindir.

Lenf Bezi Büyümesi

Kulak arkasındaki, ense ve boyundaki lenf bezlerinin ağrılı şekilde büyümesi kızamıkçığın en karakteristik belirtilerinden biridir. Genellikle döküntüden önce başlar ve birkaç hafta sürebilir.

Döküntü

  • Pembe-kırmızı, küçük, hafif kabarık noktalar şeklindedir.
  • Önce yüzde başlar, 24 saat içinde gövde, kollar ve bacaklara yayılır.
  • Kızamık döküntüsüne göre daha açık renkli ve daha az birleşme eğilimindedir.
  • Hafif kaşıntı olabilir.
  • Genellikle 3 gün sürer ve iz bırakmadan kaybolur; bu nedenle "üç gün kızamığı" olarak da anılır.

Eklem Ağrıları

Özellikle ergen ve yetişkin kadınlarda el, el bileği ve diz eklemlerinde ağrı ve şişlik (artralji ve artrit) sık görülür. Genellikle birkaç gün ile birkaç hafta sürer.

Komplikasyonlar

Kızamıkçık çocuklarda genellikle komplikasyonsuz geçer. Nadiren şu sorunlar görülebilir:

  • Eklem iltihabı (artrit): Yetişkin kadınlarda sıktır; genellikle kalıcı hasar bırakmaz.
  • Trombositopeni: Kan pulcuklarının azalması; ciltte morluklar ve kanama eğilimi.
  • Ensefalit (beyin iltihabı): Çok nadir; ancak ciddi bir komplikasyondur.
  • Orşit ve nörit: Çok nadir.

Gebelikte Kızamıkçık ve Konjenital Rubella Sendromu

Gebelikte geçirilen kızamıkçık, virüsün plasentadan bebeğe geçmesiyle bebekte ağır hasara yol açabilir. Risk, enfeksiyonun geçirildiği gebelik haftasına bağlıdır:

  • İlk 12 hafta: Bebeğin etkilenme riski en yüksektir (%80–90'a kadar); ağır doğumsal anomaliler, düşük veya ölü doğum görülebilir.
  • 13–16. haftalar: Risk azalır; en sık sağırlık görülür.
  • 20. haftadan sonra: Doğumsal anomali riski çok düşüktür.

Konjenital Rubella Sendromunun Bulguları

  • İşitme kaybı: En sık görülen bulgudur.
  • Göz anomalileri: Katarakt, glokom, küçük göz, retina hasarı.
  • Kalp anomalileri: Patent duktus arteriyozus, pulmoner arter darlığı.
  • Beyin ve sinir sistemi: Küçük kafa (mikrosefali), zihinsel gelişim geriliği, otizm.
  • Diğer: Düşük doğum ağırlığı ve büyüme geriliği, karaciğer ve dalak büyümesi, sarılık, kemik anomalileri, ciltte mor lekeler ("yaban mersinli kek" görünümü).
  • Geç dönemde ortaya çıkan sorunlar: Diyabet, tiroit hastalıkları ve diğer hormon bozuklukları.

Bu nedenle doğurganlık çağındaki tüm kadınların kızamıkçığa karşı bağışık olması büyük önem taşır.

Tanı Nasıl Konur?

Kızamıkçık belirtileri birçok başka döküntülü hastalığa (kızamık, altıncı hastalık, beşinci hastalık, bazı ilaç reaksiyonları ve diğer viral enfeksiyonlar) benzediği için tanı mutlaka laboratuvar testleriyle doğrulanmalıdır:

  • Kanda rubella IgM antikoru: Yeni geçirilen enfeksiyonu gösterir.
  • Kanda rubella IgG antikoru: Geçirilmiş enfeksiyonu veya aşıyla kazanılmış bağışıklığı gösterir. Gebelik öncesi bağışıklığın değerlendirilmesinde kullanılır.
  • IgG avidite testi: Gebelikte enfeksiyonun ne zaman geçirildiğini ayırt etmeye yardımcı olur.
  • PCR: Boğaz, burun salgısı veya idrarda virüsün genetik materyalinin gösterilmesi.
  • Gebelikte bebeğin değerlendirilmesi: Gerekirse amniyosentez ile amniyon sıvısında PCR ve ayrıntılı ultrason.
  • Yenidoğanda: Bebeğin kanında IgM antikoru ve PCR testleri; işitme, göz ve kalp muayeneleri.

Kızamıkçık bildirimi zorunlu bir hastalıktır; tanı konan olgular sağlık otoritelerine bildirilir.

Tedavi

Kızamıkçığın özel bir antiviral tedavisi yoktur. Hastalık genellikle kendiliğinden iyileşir. Tedavi belirtilere yöneliktir:

  • Dinlenme
  • Bol sıvı alımı
  • Ateş ve ağrı için parasetamol: Çocuklarda yaşa ve kiloya uygun dozda. Çocuk ve ergenlerde aspirin kullanılmamalıdır.
  • Eklem ağrıları için hekim önerisiyle ağrı kesiciler.
  • İzolasyon: Hastanın döküntü başladıktan sonra en az 7 gün okul, kreş ve iş yerinden uzak durması; özellikle gebelerle temastan kaçınması gerekir.

Gebelikte Kızamıkçık Teması

Kızamıkçık geçiren biriyle temas eden gebe kadın, vakit kaybetmeden hekimine başvurmalıdır. Kanında bağışıklık durumu araştırılır. Bağışık olmayan ve enfeksiyon geçirdiği doğrulanan gebeler, bebeğe olası etkiler ve seçenekler konusunda kadın hastalıkları ve doğum, perinatoloji ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarınca ayrıntılı olarak bilgilendirilir.

Konjenital Rubella Sendromlu Bebeklerin Bakımı

Bu bebekler, işitme, göz, kalp ve gelişim sorunları açısından çok yönlü olarak takip ve tedavi edilir; erken işitme cihazı, katarakt ve kalp ameliyatları, özel eğitim ve rehabilitasyon gerekebilir.

Korunma: Kızamıkçık Aşısı

Kızamıkçıktan korunmanın en etkili yolu aşıdır. Kızamıkçık aşısı, kızamık ve kabakulak aşılarıyla birlikte KKK (kızamık-kızamıkçık-kabakulak) aşısı olarak uygulanır.

  • Türkiye'de ulusal aşı takviminde KKK aşısı 12. ayda ve 48. ayda (ilkokul öncesi) olmak üzere iki doz uygulanır.
  • İki doz aşı, kızamıkçığa karşı yaklaşık %97'nin üzerinde ve uzun süreli koruma sağlar.
  • Aşısı eksik olan veya bağışıklığı bilinmeyen çocuk ve yetişkinler aşılanmalıdır.
  • Gebelik planlayan kadınlar: Gebelik öncesinde kızamıkçık bağışıklığı kontrol edilmeli; bağışık değilse aşı yapılmalıdır. Aşı canlı virüs içerdiğinden gebelikte yapılmaz ve aşıdan sonra 1 ay gebelikten korunulması önerilir. Gebeyken yanlışlıkla aşı yapılması gebeliği sonlandırma gerekçesi değildir; ancak hekime bilgi verilmelidir.
  • Gebelikte bağışık olmadığı saptanan kadınlar: Doğumdan sonra, lohusalık döneminde aşılanmalıdır. Emzirme aşı için engel değildir.
  • Sağlık çalışanları, öğretmenler ve çocuklarla çalışan kişilerin bağışık olması önerilir.
  • Aşının yapılmaması gereken durumlar: Gebelik, ciddi bağışıklık sistemi baskılanması, aşı bileşenlerine karşı ağır alerji öyküsü. Bu durumlarda hekimin değerlendirmesi gerekir.
  • Aşı sonrası hafif ateş, döküntü, lenf bezi büyümesi ve özellikle yetişkin kadınlarda geçici eklem ağrısı görülebilir; bu yan etkiler genellikle hafiftir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Çocuğunuzda veya sizde ateşle birlikte yüzden başlayıp yayılan döküntü, kulak arkasında ve ensede ağrılı lenf bezi büyümesi varsa bir hekime başvurun; ancak başvurmadan önce sağlık kuruluşunu arayarak bilgi verin, böylece bekleme salonunda başkalarına (özellikle gebelere) bulaş önlenebilir. Gebeyseniz ve döküntülü bir hastalık geçiren biriyle temas ettiyseniz ya da sizde döküntü çıktıysa vakit kaybetmeden kadın hastalıkları ve doğum uzmanınıza başvurun. Gebelik planlıyorsanız kızamıkçık bağışıklığınızı kontrol ettirin.

Acil durum: Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç bulanıklığı, havale (nöbet), aşırı uyku hali, ciltte yaygın morluklar veya burun ve diş eti kanaması ya da yüksek ateşle birlikte ağır hasta görünüm varsa beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Kızamıkçık aile hekimliği, çocuk sağlığı ve hastalıkları ve enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanları tarafından değerlendirilir. Gebelikte kadın hastalıkları ve doğum ve perinatoloji, konjenital rubella sendromlu bebeklerde yenidoğan, çocuk kardiyolojisi, göz hastalıkları, kulak burun boğaz (odyoloji) ve çocuk nörolojisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Kızamıkçık ile kızamık aynı hastalık mıdır?

Hayır, kızamıkçık (Rubella) ile kızamık (Rubeola) farklı virüslerin neden olduğu farklı hastalıklardır. Kızamık daha ağır seyreder ve daha yüksek ateş yapar. Kızamıkçık genellikle daha hafiftir, ancak hamilelikte tehlikelidir.

Kızamıkçık hamilelikte neden tehlikelidir?

Hamilelikte, özellikle ilk 20 haftada kızamıkçık geçirilirse, virüs bebeğe geçerek düşük, ölü doğum veya kalp kusuru, göz bozukluğu, işitme kaybı gibi doğumsal anomalilere neden olabilir. Bu duruma Kongenital Rubella Sendromu denir.

Kızamıkçık aşısı ne zaman yapılır?

Kızamıkçık aşısı, KKK (kızamık, kabakulak, kızamıkçık) aşısının bir parçası olarak çocuklara 12. ayda ve 4-6 yaşta iki doz uygulanır. Hamile kalmayı planlayan kadınların aşılı olması önerilir, ancak hamilelik sırasında aşı yapılmaz.

Hastalık nasıl bulaşır?

Kızamıkçık, enfekte kişilerin öksürük ve hapşırık yoluyla saçtığı damlacıkların solunmasıyla bulaşır. Virüs ayrıca anneden bebeğe plasenta yoluyla da geçebilir. Hastalık, döküntü başlamadan bir hafta öncesinden döküntü sonrası birkaç güne kadar bulaştırıcıdır.

Kızamıkçık tekrar eder mi?

Genellikle hayat boyu bir kez geçirilir. Geçirildikten sonra bağışıklık kalıcıdır. Aşı da benzer şekilde uzun süreli koruma sağlar, ancak nadiren aşı sonrası da enfeksiyon görülebilir; bu durumda belirtiler daha hafif olur.

Kızamıkçık ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Kızamıkçık ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →