Göbek Fıtığı

Göbek Fıtığı Nedir?

Göbek fıtığı (umbilikal herni), karın duvarındaki göbek deliği bölgesinde bulunan zayıf noktadan karın içi yağ dokusunun veya bağırsağın bir bölümünün dışarı doğru çıkıntı yapmasıdır. Göbek çevresinde, özellikle ıkınma, öksürme, ağlama veya ayakta durma sırasında belirginleşen yumuşak bir şişlik şeklinde kendini gösterir.

Anne karnında bebek, göbek kordonu aracılığıyla beslenir. Göbek kordonunun geçtiği karın duvarı açıklığı normalde doğumdan sonra kendiliğinden kapanır. Bu açıklık tam kapanmadığında göbek fıtığı oluşur. Göbek fıtığı iki farklı grupta görülür:

• Bebek ve çocuklarda göbek fıtığı: Çok yaygındır; özellikle prematüre bebeklerde ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerde sıktır. Çoğu, 4–5 yaşına kadar kendiliğinden kapanır.
• Yetişkinlerde göbek fıtığı: Genellikle sonradan gelişir; karın içi basıncının artması ve karın duvarının zayıflaması sonucu oluşur. Yetişkinlerde kendiliğinden kapanmaz ve zamanla büyüme eğilimindedir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Bebek ve Çocuklarda

• Göbek halkasının doğumdan sonra tam kapanmaması
• Prematüre doğum ve düşük doğum ağırlığı
• Bazı genetik durumlar (Down sendromu gibi) ve tiroid bezinin az çalışması

Yetişkinlerde

• Fazla kilo ve obezite: En önemli risk faktörüdür.
• Gebelik: Özellikle çoğul gebelikler ve birden fazla doğum yapmış olmak; karın kasları gerilir ve zayıflar.
• Karın içi basıncını artıran durumlar: Kronik öksürük, kabızlık ve ıkınma, ağır kaldırma, prostat büyümesine bağlı idrar yaparken ıkınma.
• Karında sıvı birikmesi (asit): Özellikle karaciğer sirozu olan hastalarda.
• Periton diyalizi
• Göbek bölgesinden yapılan ameliyatlar: Laparoskopik ameliyatların göbekteki giriş yerinde fıtık gelişebilir.
• Bağ dokusu zayıflığı

Belirtileri Nelerdir?

• Göbekte veya göbek çevresinde yumuşak şişlik
• Şişliğin ıkınma, öksürme, ağlama, ayakta durma veya ağır kaldırma sırasında büyümesi; yatınca küçülmesi veya kaybolması
• Şişliğin elle nazikçe içeri itilebilmesi
• Yetişkinlerde göbek bölgesinde rahatsızlık, gerginlik veya hafif ağrı; özellikle eğilme ve ağır kaldırma sırasında
• Bebeklerde genellikle ağrı yoktur

Sıkışmış (Boğulmuş) Fıtık Belirtileri

Fıtık kesesine giren bağırsak veya yağ dokusu sıkışıp geri dönemezse sıkışmış fıtık, kanlanması bozulursa boğulmuş fıtık gelişir. Bu durum acildir:

• Fıtık bölgesinde ani başlayan şiddetli ağrı
• Şişliğin sertleşmesi, gerginleşmesi ve geri gitmemesi
• Şişlik üzerinde kızarıklık, morarma veya koyulaşma
• Bulantı ve kusma
• Karında şişlik, gaz ve dışkı çıkaramama
• Ateş

Yetişkinlerde, özellikle fıtık kesesinin ağzı dar olan küçük ve orta boy fıtıklarda sıkışma riski daha yüksektir. Bebeklerde sıkışma nadirdir.

Tanı Nasıl Konur?

Göbek fıtığı tanısı genellikle fizik muayene ile kolayca konur. Hekim, hasta ayaktayken ve yatarken göbek bölgesini muayene eder; hastadan öksürmesini veya ıkınmasını ister. Fıtık deliğinin büyüklüğü ve fıtığın içeri itilebilir olup olmadığı değerlendirilir. Gerektiğinde, özellikle obez hastalarda veya tanının belirsiz olduğu durumlarda ultrason veya bilgisayarlı tomografi ile fıtığın içeriği ve büyüklüğü belirlenebilir. Göbek bölgesindeki başka şişlikler (yağ bezesi, karın duvarı kasları arasındaki ayrılma olan diastazis rekti) fıtıktan ayırt edilmelidir.

Tedavi Seçenekleri

Bebek ve Çocuklarda

Bebeklerdeki göbek fıtıklarının büyük çoğunluğu, özellikle fıtık deliği küçükse, 4–5 yaşına kadar kendiliğinden kapanır. Bu nedenle genellikle bekleme ve izlem önerilir. Göbeğe bağ, para, düğme veya bant bağlamak fıtığın kapanmasını hızlandırmaz; aksine ciltte tahriş, yara ve enfeksiyona yol açabilir ve önerilmez.

Ameliyat şu durumlarda önerilir:

• 4–5 yaşından sonra kapanmayan fıtıklar
• Fıtık deliği büyük olanlar (genellikle 1,5–2 cm'den büyük)
• Giderek büyüyen fıtıklar
• Sıkışma gelişen fıtıklar

Yetişkinlerde

Yetişkinlerde göbek fıtığı kendiliğinden kapanmaz ve zamanla büyüme eğilimindedir. Belirti veren, büyüyen veya sıkışma riski taşıyan fıtıklarda ameliyat önerilir. Çok küçük ve belirti vermeyen fıtıklarda, özellikle ameliyat riski yüksek hastalarda, bir süre izlem yapılabilir.

• Açık onarım: Göbek bölgesinde küçük bir kesiyle fıtık kesesi içeri itilir ve karın duvarındaki açıklık dikilerek kapatılır. Küçük fıtıklarda primer dikiş yeterli olabilir; ancak büyük fıtıklarda tekrarlama riskini azaltmak için genellikle yama (mesh) kullanılır.
• Laparoskopik (kapalı) onarım: Karına açılan küçük deliklerden kamera ve aletlerle girilerek fıtık onarılır ve yama yerleştirilir. Büyük fıtıklarda, tekrarlayan fıtıklarda ve obez hastalarda tercih edilebilir.
• Robotik onarım: Bazı merkezlerde uygulanmaktadır.

Fıtık kuşakları ve bandajlar fıtığı tedavi etmez; ameliyat olamayan hastalarda yalnızca geçici destek sağlayabilir.

Ameliyat Sonrası Dönem

• Çoğu hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu olur.
• Hafif günlük aktivitelere birkaç gün içinde dönülebilir.
• Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizlerden genellikle 4–6 hafta kaçınılması önerilir.
• Öksürürken ve hapşırırken karnı bir yastıkla desteklemek ağrıyı azaltır.
• Kabızlığı önlemek için lifli besinler tüketin ve bol su için.
• Yara bakımı ve kontroller için hekiminizin önerilerine uyun.
• Tekrarlama riskini azaltmak için fazla kilolarınızı verin ve sigarayı bırakın.

Göbek Fıtığı ve Gebelik

Gebelikte artan karın içi basıncı nedeniyle göbek fıtığı ortaya çıkabilir veya büyüyebilir. Sıkışma belirtisi olmayan fıtıklarda ameliyat genellikle doğumdan sonraya ertelenir. Gelecekte gebelik planlayan kadınlarda, fıtık onarımının zamanlaması hekimle birlikte değerlendirilmelidir; çünkü onarım sonrası gebelik tekrarlama riskini artırabilir.

Diastazis Rekti ile Farkı

Diastazis rekti, karnın ön tarafındaki iki dikey karın kasının (rektus kasları) orta hatta birbirinden ayrılmasıdır. Özellikle gebelik sonrasında ve obezitede görülür. Ikınınca veya yatarken başı kaldırınca karnın ortasında, göğüs kemiğinden göbeğe doğru uzanan sırt şeklinde bir kabarıklık oluşur. Göbek fıtığından farklı olarak bir delik veya kese yoktur ve bağırsak sıkışma riski taşımaz. Tedavisinde genellikle karın kaslarını güçlendirici özel egzersizler yeterlidir; ancak göbek fıtığı ile birlikte de bulunabilir ve bu durumda cerrahi planlama farklılık gösterebilir.

Göbek Fıtığı Hakkında Sık Sorulanlar

• Bebeğimin göbeği ağlarken çıkıyor, tehlikeli mi? Bebeklerdeki göbek fıtıkları genellikle zararsızdır ve ağlarken büyümesi normaldir; sıkışma çok nadirdir.
• Fıtık kuşağı fıtığı iyileştirir mi? Hayır; yalnızca geçici destek sağlar ve fıtık deliğini kapatmaz.
• Ameliyat sonrası fıtık tekrar eder mi? Yama kullanılan onarımlarda tekrarlama oranı düşüktür; fazla kilo, sigara ve ağır kaldırma riski artırır.
• Egzersiz fıtığı geçirir mi? Hayır; ancak ameliyat sonrası iyileşme tamamlandıktan sonra karın kaslarını güçlendiren egzersizler tekrarlamayı önlemeye yardımcı olabilir.

Göbek Fıtığından Korunma

• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Kabızlığı önleyin; lifli beslenin ve bol su için.
• Ağır yükleri doğru teknikle, dizlerinizi bükerek kaldırın.
• Sigarayı bırakın ve kronik öksürüğünüzü tedavi ettirin.
• Karın kaslarını güçlendiren egzersizler yapın (fıtığınız varsa hangi egzersizlerin uygun olduğunu hekiminize danışın).
• Prostat büyümesine bağlı idrar yapmada güçlük varsa tedavi ettirin.
• Gebelik sonrasında karın kaslarınızı uzman önerisiyle kademeli olarak güçlendirin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Göbek bölgesinde şişlik fark ederseniz, şişlik büyüyorsa veya ağrı yapıyorsa bir genel cerrahi uzmanına başvurun. Bebeğinizin göbek fıtığı 4–5 yaşına kadar kapanmadıysa veya büyüyorsa çocuk cerrahına başvurun.

Acil durum: Göbekteki şişlik aniden sertleşip ağrılı hale geldiyse, içeri itilemiyorsa, üzerinde kızarıklık veya morarma varsa, bulantı-kusma, karında şişlik ve gaz-dışkı çıkaramama eşlik ediyorsa beklemeden acil servise başvurun. Bu belirtiler sıkışmış veya boğulmuş fıtığı gösterebilir ve acil ameliyat gerektirebilir.

Göbek fıtığı yetişkinlerde genel cerrahi, çocuklarda çocuk cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.