Hemoroid
Hemoroid (basur/mayasıl), anüs ve rektumdaki şişmiş damarlardır. Belirtileri arasında makatta kaşıntı, ağrı, kanama ve şişlik bulunur. Kabızlık, hamilelik, obezite ve düşük lifli beslenme risk faktörleridir. Tanı fizik muayene ve gerektiğinde anoskopi ile konur. Tedavide lifli beslenme, bol su, ılık oturma banyosu ve reçetesiz kremler etkilidir. Şiddetli vakalarda tıbbi müdahale gerekebilir. Korunma için sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz önerilir.
Hemoroid Nedir?
Hemoroid, halk arasında basur olarak bilinen, makat (anüs) ve rektumun son bölümündeki toplardamarların genişleyerek şişmesi ve sarkmasıdır. Aslında herkesin anal kanalında, dışkı tutmaya yardımcı olan damarsal yastıkçıklar bulunur. Bu yastıkçıklar büyüyüp yer değiştirdiğinde ya da iltihaplandığında kanama, kaşıntı, ağrı ve şişlik gibi şikâyetler ortaya çıkar; bu duruma hemoroid hastalığı denir.
Hemoroid çok yaygın bir sorundur ve yetişkinlerin önemli bir kısmı hayatlarının bir döneminde hemoroid şikâyeti yaşar. Çoğu zaman tehlikeli değildir ve yaşam tarzı değişiklikleri ile basit tedavilerle düzelir. Ancak makattan kanama başka hastalıkların da belirtisi olabileceğinden, kanamanın nedeninin hekim tarafından araştırılması önemlidir.
Hemoroid Türleri
- İç hemoroid: Anal kanalın iç kısmında, ağrı hissinin az olduğu bölgede yer alır. Genellikle ağrısızdır; en sık belirtisi dışkılama sırasında parlak kırmızı kanamadır. İleri evrelerde dışarı sarkabilir.
- Dış hemoroid: Makat çevresindeki derinin altında gelişir. Kaşıntı ve rahatsızlık yapabilir. İçinde pıhtı oluşursa (tromboze hemoroid) aniden ortaya çıkan, sert, morumsu ve çok ağrılı bir şişlik meydana gelir.
İç Hemoroidin Dereceleri
- 1. derece: Kanama olabilir ama dışarı sarkma yoktur.
- 2. derece: Dışkılama sırasında dışarı sarkar, kendiliğinden geri girer.
- 3. derece: Dışarı sarkar, elle geri itilmesi gerekir.
- 4. derece: Sürekli dışarıdadır, geri itilemez.
Tedavi seçimi büyük ölçüde hemoroidin türüne ve derecesine göre yapılır.
Belirtileri Nelerdir?
- Dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı kanama: Tuvalet kâğıdında, dışkının üzerinde veya klozette görülebilir.
- Makatta kaşıntı ve tahriş
- Makatta şişlik veya ele gelen kitle
- Ağrı ve rahatsızlık: Özellikle oturma ve dışkılama sırasında. Dış hemoroidde pıhtı oluşursa şiddetli ağrı olur.
- Dışarı sarkan doku
- Mukuslu akıntı ve ıslaklık hissi
- Tam boşaltamama hissi
Dikkat: Makattan kanama yalnızca hemoroide bağlı değildir. Anal fissür (makat çatlağı), bağırsak polipleri, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kalın bağırsak kanseri gibi durumlar da kanamaya yol açabilir. Özellikle koyu renkli veya dışkıya karışmış kanama, dışkılama alışkanlığında değişiklik, kilo kaybı, kansızlık (halsizlik, solukluk) veya ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa mutlaka hekime başvurulmalıdır.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Hemoroid, anal bölgedeki damarlar üzerindeki basıncın artmasıyla gelişir. Başlıca nedenler ve risk faktörleri şunlardır:
- Kabızlık ve dışkılama sırasında aşırı ıkınma: En önemli nedenlerdendir.
- Tuvalette uzun süre oturmak: Örneğin telefonla vakit geçirirken.
- Uzun süren ishal
- Lifsiz beslenme ve yetersiz sıvı tüketimi
- Gebelik: Büyüyen rahmin basıncı ve hormonal değişiklikler nedeniyle sık görülür; doğum sırasındaki ıkınma da şikâyetleri artırabilir.
- Fazla kilo
- Uzun süre oturarak veya ayakta çalışmak
- Ağır kaldırmak
- İleri yaş: Destek dokuları zamanla zayıflar.
- Ailesel yatkınlık
Tanı Nasıl Konur?
Tanı; şikâyetlerin dinlenmesi ve makat bölgesinin muayenesiyle konur. Muayene kısa sürer ve genellikle ağrısızdır:
- Dış muayene: Dış hemoroid, sarkmış iç hemoroid, fissür ve diğer sorunlar değerlendirilir.
- Parmakla rektal muayene
- Anoskopi / rektoskopi: Anal kanalın ve rektumun son bölümünün küçük bir aletle incelenmesidir; iç hemoroidler bu şekilde görülür.
- Kolonoskopi: Kanamanın başka bir nedenden kaynaklanma ihtimali varsa (ileri yaş, risk faktörleri, alarm bulguları) kalın bağırsağın tamamının incelenmesi önerilebilir.
Tedavi Seçenekleri
Yaşam Tarzı ve Beslenme Değişiklikleri
Hafif hemoroidlerin çoğu bu önlemlerle belirgin şekilde düzelir ve her tedavinin temelini oluşturur:
- Lifli beslenme: Sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllı ürünler dışkıyı yumuşatır. Gerekirse hekim önerisiyle lif takviyesi kullanılabilir.
- Bol su içmek
- Tuvalette ıkınmamak ve uzun süre oturmamak
- Dışkılama isteğini ertelememek
- Düzenli fiziksel aktivite
Evde Rahatlatıcı Önlemler
- Ilık oturma banyosu: Günde birkaç kez 10–15 dakika ılık suya oturmak ağrı, kaşıntı ve kas spazmını azaltabilir.
- Bölgenin nazikçe temizlenmesi: Kuru tuvalet kâğıdıyla sert silmek yerine su ile temizlik tercih edilebilir; parfümlü ürünlerden kaçınılmalıdır.
İlaç Tedavisi
- Kremler, merhemler ve fitiller: Ağrı, kaşıntı ve şişliği geçici olarak hafifletebilir. Kortizon içeren ürünler hekim önerisiyle ve kısa süreli kullanılmalıdır; uzun süreli kullanım cildi inceltebilir.
- Ağrı kesiciler
- Damar sağlığını destekleyen ilaçlar: Bazı durumlarda hekim tarafından önerilebilir.
- Dışkı yumuşatıcılar
Ayaktan Uygulanan İşlemler
İlaç ve yaşam tarzı değişikliklerine yanıt vermeyen iç hemoroidlerde, genellikle anestezi gerektirmeden poliklinik koşullarında yapılabilen yöntemler vardır:
- Lastik bant ligasyonu: Hemoroidin köküne küçük bir lastik bant takılır; kan akışı kesilen doku birkaç gün içinde düşer.
- Skleroterapi: Hemoroide büzüştürücü bir madde enjekte edilir.
- Kızılötesi koagülasyon ve benzeri ısı/lazer yöntemleri
Cerrahi Tedavi
İleri derecedeki (3. ve 4. derece) hemoroidlerde, sık tekrarlayan veya diğer tedavilerle düzelmeyen durumlarda cerrahi uygulanabilir. Hemoroidin çıkarılması (hemoroidektomi), staplerle yapılan yöntemler ve hemoroide giden damarların bağlanması gibi farklı teknikler vardır. Hangi yöntemin uygun olduğu hekim tarafından belirlenir.
Pıhtılaşmış Dış Hemoroid
Aniden ortaya çıkan, çok ağrılı pıhtılaşmış dış hemoroidde, şikâyetin başlangıcından sonraki ilk birkaç gün içinde hekim pıhtıyı küçük bir işlemle boşaltabilir. Daha sonra başvurulduğunda genellikle oturma banyosu ve ilaçlarla takip edilir; ağrı zamanla azalır.
Gebelikte ve Doğum Sonrasında Hemoroid
Gebelikte büyüyen rahmin karın içi damarlara yaptığı basınç, hormonların damar duvarını gevşetmesi ve sık görülen kabızlık nedeniyle hemoroid şikâyetleri artabilir. Doğum sırasında ıkınma da hemoroidleri belirginleştirebilir. Bu dönemde lifli beslenme, yeterli sıvı alımı, ılık oturma banyoları ve hareketli olmak çoğu zaman yeterli rahatlama sağlar. Gebelikte kullanılacak krem, fitil veya ilaçlar için mutlaka hekime danışılmalıdır. Gebelikte ortaya çıkan hemoroidlerin önemli bir kısmı doğumdan sonraki haftalarda belirgin şekilde geriler.
Sık Sorulan Konular
- Hemoroid kansere dönüşür mü? Hayır, hemoroid kansere dönüşmez. Ancak makattan kanama kalın bağırsak kanseri gibi başka hastalıkların da belirtisi olabileceği için kanamanın nedeni araştırılmalıdır.
- Hemoroid kendiliğinden geçer mi? Hafif hemoroidler beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzeltilmesiyle çoğu zaman düzelir; ancak yatkınlık sürdüğü için tekrar edebilir.
- Acılı ve baharatlı yiyecekler hemoroide yol açar mı? Hemoroidin doğrudan nedeni değildir; ancak bazı kişilerde şikâyetleri, özellikle yanma ve kaşıntıyı artırabilir.
- Ameliyattan sonra hemoroid tekrar eder mi? Tekrarlama ihtimali vardır; bu nedenle tedaviden sonra da lifli beslenme ve doğru tuvalet alışkanlıklarını sürdürmek önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Makattan ilk kez kanama olduysa
- Kanama tekrarlıyor, artıyor veya koyu renkli ise
- Dışkılama alışkanlığınızda kalıcı bir değişiklik varsa
- Kilo kaybı, halsizlik veya kansızlık belirtileri eşlik ediyorsa
- Şiddetli ağrı veya sert, morumsu bir şişlik geliştiyse
- Bir haftalık evde önleme rağmen şikâyetler geçmiyorsa
- Ailenizde kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa
Hemoroid tanı ve tedavisi genel cerrahi uzmanları tarafından yapılır; ileri inceleme gerektiğinde gastroenteroloji uzmanlarından da destek alınabilir.
Acil durum: Fazla miktarda kanama, baş dönmesi, bayılma veya hızlı kalp atışı varsa ya da şiddetli ağrıya ateş eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
Korunma Yolları
- Lif açısından zengin beslenin ve günlük sıvı ihtiyacınızı karşılayın.
- Kabızlığı önleyin; dışkılama isteğini geciktirmeyin.
- Tuvalette ıkınmaktan ve uzun süre oturmaktan kaçının.
- Düzenli egzersiz yapın; uzun süre hareketsiz kalmamaya çalışın.
- İdeal kilonuzu koruyun.
- Ağır kaldırırken nefesinizi tutup ıkınmamaya dikkat edin.
- Gebelikte kabızlığı önleyecek beslenme önerilerine özen gösterin ve şikâyetlerinizi hekiminizle paylaşın.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Hemoroid bulaşıcı mıdır?
Hayır, hemoroid bulaşıcı bir hastalık değildir. Enfeksiyon veya mikroplardan kaynaklanmaz, damar yapısındaki sorunlardan oluşur.
Hemoroid kansere dönüşür mü?
Hayır, hemoroid kansere dönüşmez. Ancak rektal kanama bazen kolon kanseri gibi ciddi hastalıkların belirtisi olabilir, bu nedenle kanama durumunda doktora danışılmalıdır.
Hamilelikte hemoroid nasıl tedavi edilir?
Hamilelikte hemoroid sık görülür. Tedavide genellikle lifli beslenme, bol su içme ve ılık oturma banyosu önerilir. İlaç kullanmadan önce mutlaka doktora danışılmalıdır.
Hemoroid için hangi bölüme gidilir?
Hemoroid için Genel Cerrahi veya Gastroenteroloji bölümüne başvurulabilir. Ayrıca bazı hastanelerde Proktoloji (kolon ve rektum cerrahisi) uzmanları da bulunur.
Ameliyat sonrası iyileşme süresi ne kadardır?
Ameliyat türüne göre değişmekle birlikte, genellikle 1-2 hafta içinde günlük aktivitelere dönülebilir. Tam iyileşme 4-6 hafta sürebilir. Doktorun önerilerine uymak iyileşmeyi hızlandırır.
Kendi durumunuzu yazın, Hemoroid ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →