Gömülü Diş
Gömülü diş, çıkması gereken zamanda diş etinden veya çene kemiğinden tam olarak çıkamamış, kısmen ya da tamamen kemik ve diş eti altında kalmış dişe denir. En sık yirmi yaş dişlerinde görülür ve bazı kişilerde hiçbir şikâyete yol açmaz. Ağrı, şişlik, kötü koku, enfeksiyon veya komşu dişlerde hasar gibi sorunlara neden olduğunda tedavi gerekir. Tanıda muayene ve panoramik röntgen kullanılır. Tedavi takip, cerrahi çekim veya ortodontik yönlendirme olabilir ve kararı diş hekimi verir.
Gömülü Diş Nedir?
Gömülü diş, normal sürme zamanı geldiği halde ağız içinde yerini alamayan, kısmen veya tamamen çene kemiği ya da diş eti içinde kalan diştir. Diş, sürme yolu üzerinde bir engelle karşılaştığında, çenede yeterli yer olmadığında veya yanlış bir açıyla geliştiğinde ağız içine çıkamaz.
En sık gömülü kalan dişler, ağzın en arkasında bulunan üçüncü büyük azı dişleri, yani halk arasında bilinen adıyla yirmi yaş dişleridir. Yirmi yaş dişleri genellikle 17–25 yaşları arasında sürer ve ağızda en son çıkan dişlerdir. Günümüz insanında çenelerin evrim sürecinde küçülmesi nedeniyle bu dişler için çoğu zaman yeterli yer bulunmaz. Yirmi yaş dişlerinden sonra en sık gömülü kalan dişler üst köpek dişleridir; küçük azı dişleri ve kesici dişler de daha nadir olarak gömülü kalabilir.
Gömülü dişlerin hepsi sorun yaratmaz; bazıları yıllarca hiçbir şikâyete yol açmadan çene içinde kalabilir. Ancak kısmen sürmüş veya yanlış açıyla duran gömülü dişler; diş eti iltihabı, çürük, komşu dişlere zarar, kist ve enfeksiyon gibi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle gömülü dişlerin bir diş hekimi tarafından değerlendirilip takip edilmesi önemlidir.
Gömülü Diş Türleri
Gömülü Kalma Derecesine Göre
- Tam gömülü diş: Diş tamamen çene kemiği içinde kalmıştır ve ağızda görünmez.
- Yarı gömülü diş: Dişin bir kısmı diş etini delip ağız içine çıkmış, bir kısmı ise diş eti veya kemik altında kalmıştır. Bu dişler, temizlenmesi zor olduğu için iltihap ve çürük riski en yüksek olan gömülü dişlerdir.
- Yumuşak doku gömülü diş: Diş kemikten çıkmış ancak diş eti altında kalmıştır.
Yirmi Yaş Dişlerinde Duruş Açısına Göre
- Öne eğik (mezioangüler): Diş öndeki dişe doğru eğiktir; en sık görülen türdür.
- Dik (vertikal): Diş doğru yönde durur ancak yer yetersizliği nedeniyle sürememiştir.
- Yatay (horizontal): Diş yan yatmış şekilde öndeki dişin köküne dayanır; komşu dişe zarar verme riski yüksektir.
- Arkaya eğik (distoangüler): Diş çenenin arka kısmına doğru eğiktir.
Nedenleri
- Çenede yer yetersizliği: En sık nedendir. Çene küçük veya dişler büyük olduğunda son çıkan dişler için yer kalmaz.
- Dişin yanlış açıyla gelişmesi
- Süt dişlerinin geç düşmesi veya erken kaybı: Kalıcı dişin sürme yolunu bozabilir.
- Fazla (süpernümerer) dişler: Normal dişlerin sürmesini engelleyebilir.
- Kistler ve tümörler
- Kalın ve sert diş eti veya kemik dokusu
- Genetik etkenler ve bazı sendromlar
- Çene yaralanmaları
Belirtileri Nelerdir?
Tam gömülü dişler çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve diş röntgeninde tesadüfen fark edilir. Belirti veren gömülü dişlerde şunlar görülebilir:
- Arka dişlerin bulunduğu bölgede veya çenede ağrı
- Diş eti şişliği, kızarıklığı ve hassasiyeti
- Diş etinden kanama
- Ağız kokusu ve ağızda kötü tat
- Ağız açmada güçlük (trismus)
- Yanakta ve çenede şişlik
- Çiğneme ve yutkunmada zorluk
- Kulağa, başa veya boyuna yayılan ağrı
- Boyunda lenf bezlerinde şişlik
- Ateş (enfeksiyon gelişmişse)
- Gömülü köpek dişinde: Süt köpek dişinin uzun süre düşmemesi, ön dişlerde boşluk veya çapraşıklık
Olası Sorunlar ve Komplikasyonlar
- Perikoronit: Yarı gömülü yirmi yaş dişinin üzerini örten diş eti kapağının altında yiyecek artıkları ve bakteri birikmesi sonucu gelişen iltihaptır. Ağrı, şişlik, ağız kokusu ve ağız açmada güçlüğe yol açar. Gömülü dişlerin en sık sorunudur.
- Çürük: Hem gömülü dişte hem de ona komşu ikinci büyük azı dişinde, temizlenmesi zor bölgelerde çürük gelişebilir.
- Komşu dişe zarar: Yatay veya eğik duran gömülü diş, komşu dişin kökünü eritebilir.
- Diş eti hastalıkları ve kemik kaybı
- Kist oluşumu: Gömülü dişin çevresinde sıvı dolu kese (dentigeröz kist) gelişebilir; zamanla büyüyerek çene kemiğinde hasara yol açabilir.
- Tümörler: Nadiren gömülü diş çevresinde iyi huylu tümörler gelişebilir.
- Apse ve yayılan enfeksiyonlar: Tedavi edilmeyen enfeksiyonlar yüze ve boyna yayılabilir; nadiren hayatı tehdit eden ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.
- Dişlerde çapraşıklık: Gömülü dişlerin çapraşıklığa katkısı tartışmalıdır.
Tanı Nasıl Konur?
- Ağız içi muayene: Dişlerin, diş etinin ve iltihap bulgularının değerlendirilmesi.
- Panoramik diş röntgeni: Tüm dişleri ve çeneleri tek bir görüntüde gösterir; gömülü dişlerin yerini, açısını ve komşu yapılarla ilişkisini değerlendirir.
- Periapikal röntgen: Ayrıntılı bölgesel değerlendirme.
- Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT): Gömülü dişin alt çenedeki sinir kanalına, üst çenede sinüse ve komşu dişlerin köklerine yakınlığını üç boyutlu olarak gösterir; özellikle ameliyat planlamasında kullanılır.
Tedavi Seçenekleri
Takip
Hiçbir şikâyet yaratmayan, sağlıklı, tam gömülü ve komşu dişlere zarar verme riski düşük olan dişler, düzenli muayene ve röntgen kontrolleriyle takip edilebilir.
Gömülü Diş Çekimi (Cerrahi Çekim)
Aşağıdaki durumlarda gömülü dişin çekilmesi önerilir:
- Tekrarlayan iltihap ve ağrı (perikoronit)
- Çürük gelişmesi
- Komşu dişe zarar vermesi
- Kist veya tümör oluşumu
- Diş eti hastalığı ve kemik kaybı
- Ortodontik tedavi veya protez planlaması gerektirmesi
İşlem: Gömülü diş çekimi genellikle lokal anestezi altında, ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanı veya deneyimli bir diş hekimi tarafından yapılır. Diş eti açılır, gerekirse kemiğin bir kısmı kaldırılır ve diş, gerekiyorsa parçalara ayrılarak çıkarılır. Ardından bölge dikilir. Kaygılı hastalarda veya karmaşık durumlarda sedasyon veya genel anestezi uygulanabilir. Gençlikte, dişin kökleri tam gelişmeden yapılan çekimlerde iyileşme genellikle daha kolaydır.
Gömülü Köpek Dişlerinde
Gömülü üst köpek dişleri, estetik ve çiğneme işlevi açısından çok önemli olduğu için genellikle çekilmez. Ortodontik tedavi ile birlikte diş cerrahi olarak açığa çıkarılır, üzerine bir düğme yapıştırılır ve tel tedavisiyle yavaş yavaş yerine çekilir. Erken yaşta süt köpek dişinin çekilmesi bazen kalıcı dişin kendiliğinden sürmesine yardımcı olabilir.
İltihap Tedavisi
Perikoronit veya enfeksiyon varsa, çekimden önce bölgenin temizlenmesi, antiseptik gargaralar, gerekirse antibiyotik ve ağrı kesiciler ile iltihap kontrol altına alınır.
Çekim Sonrası Bakım
- Kanamayı durdurmak için yerleştirilen tamponu yaklaşık 30–45 dakika sıkıca ısırın.
- İlk 24 saat ağzınızı çalkalamayın, tükürmeyin ve pipetle içecek içmeyin; pıhtının yerinden çıkmasını önler.
- İlk gün yanağın dışından aralıklarla buz uygulayın; şişliği azaltır.
- Hekiminizin önerdiği ağrı kesici ve diğer ilaçları kullanın.
- İlk günlerde ılık, yumuşak yiyecekler tüketin; çok sıcak, sert ve baharatlı yiyeceklerden kaçının.
- Sigara içmeyin; iyileşmeyi geciktirir ve kuru yuva riskini artırır.
- 24 saat sonra, hekiminizin önerisine göre ılık tuzlu su ile nazikçe gargara yapmaya başlayın.
- Diğer dişlerinizi dikkatlice fırçalamaya devam edin.
- Şişlik genellikle 2–3 gün içinde en üst düzeye ulaşır ve sonra azalır.
Çekim Sonrası Olası Sorunlar
- Kuru yuva (alveolit): Pıhtının çözülmesi veya yerinden çıkması sonucu 2–4 gün sonra başlayan şiddetli, zonklayıcı ağrı. Diş hekimine başvurulmalıdır.
- Enfeksiyon
- Uyuşukluk: Alt yirmi yaş dişlerinin çekiminden sonra nadiren alt dudak, çene veya dilde uyuşma görülebilir; çoğu zaman geçicidir.
- Sinüs ile bağlantı: Üst yirmi yaş dişlerinin çekiminde nadiren görülebilir.
Sık Sorulan Sorular
- Her gömülü yirmi yaş dişi çekilmeli mi? Hayır; şikâyet yaratmayan ve risk taşımayan dişler takip edilebilir. Karar, muayene ve röntgen bulgularına göre verilir.
- Gömülü diş çekimi acıtır mı? İşlem sırasında lokal anestezi uygulandığı için ağrı hissedilmez; sonrasında birkaç gün süren ağrı ve şişlik ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.
- Çekimden sonra ne zaman işe dönebilirim? Çoğu kişi 1–3 gün içinde günlük aktivitelerine dönebilir.
Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?
Ağzınızın arka kısmında ağrı, diş eti şişliği, kanama, ağız kokusu veya ağız açmada güçlük varsa, süt dişleri düşmesi gereken yaşta düşmediyse ya da kalıcı bir diş sürmesi gereken zamanda sürmediyse bir diş hekimine başvurun. Gömülü dişleriniz varsa düzenli kontrollerinizi aksatmayın.
Acil durum: Yüzde, çene altında veya boyunda hızla büyüyen şişlik, yutkunma ve nefes almada güçlük, ağzı açamama, yüksek ateş ya da diş çekimi sonrası durmayan kanama varsa beklemeden acil servise başvurun.
Gömülü dişler ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; gömülü köpek dişleri ve çapraşıklık durumunda ortodonti, çocuklarda çocuk diş hekimliği (pedodonti) uzmanları sürece katılır. Değerlendirmede ağız, diş ve çene radyolojisi uzmanlarından destek alınır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Gömülü diş kesinlikle çekilmeli mi?
Hayır. Şikâyet yapmayan, komşu dişlere ve çene kemiğine zarar vermeyen gömülü dişler çoğu zaman düzenli kontrolle izlenebilir. Çekim kararı; enfeksiyon, ağrı, kist ya da komşu dişte hasar gibi nedenlere ve dişin konumuna göre hekim tarafından verilir.
Gömülü dişler neden ağrır?
Kısmen çıkmış dişin etrafında diş eti iltihabı gelişebilir, diş komşu dişe baskı yapabilir veya çevresinde kist oluşabilir. Bunlar ağrı, şişlik ve kötü kokuya yol açabilir. Ağrının nedenini muayene ve röntgen ile bir diş hekimi belirler.
Gömülü diş nasıl anlaşılır?
Gözle görülmeyen gömülü dişler çoğunlukla panoramik röntgende fark edilir. Ağzınızda eksik diş, uzun süre düşmeyen süt dişi veya çene arka bölgesinde tekrarlayan ağrı ve şişlik varsa diş hekimine gitmeniz uygun olur.
Gömülü diş çekimi sonrası nelere dikkat edilmeli?
Hekimin verdiği talimatlara uymak gerekir. Genel olarak kanamayı ve ağız hijyenini yakından izlemek, hekimin önerdiği ilaçları kullanmak ve yumuşak gıdalarla beslenmek önerilir. Şiddetli ağrı, kontrolsüz kanama, yüksek ateş veya artan şişlik olursa hekiminize başvurun.
Köpek dişi gömülü kalırsa ne yapılır?
Köpek dişleri çiğneme ve estetik için önemli olduğundan mümkünse çekilmek yerine ortodontik tedavi ile yerine getirilmeye çalışılır. Bu işlem diş hekimi ve ortodontist iş birliğiyle planlanır.
Kendi durumunuzu yazın, Gömülü Diş ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →