Mide Fıtığı

Mide Fıtığı Nedir?

Mide fıtığı (hiatal herni veya hiatus hernisi), midenin bir kısmının, göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran kas tabakası olan diyaframdaki bir açıklıktan (hiatus) göğüs boşluğuna doğru yer değiştirmesidir. Yemek borusu (özofagus), göğüs boşluğundan karın boşluğuna geçerken diyaframdaki bu açıklıktan geçer ve mideye bağlanır. Bu açıklık genişlediğinde veya çevresindeki dokular gevşediğinde mide yukarı doğru kayabilir.

Mide fıtığı çok yaygındır ve yaşla birlikte sıklığı artar; 50 yaş üzerindeki kişilerin önemli bir kısmında görülebilir. Küçük mide fıtıklarının çoğu herhangi bir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan endoskopi veya görüntülemede tesadüfen saptanır. Ancak mide fıtığı, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını önleyen bariyeri zayıflattığı için sıklıkla reflü hastalığına yol açar. Büyük fıtıklar ise nadiren ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Mide Fıtığı Türleri

• Kayan tip (Tip 1) mide fıtığı: En sık görülen türdür (yaklaşık %90–95). Yemek borusu ile midenin birleşim yeri ve midenin üst kısmı diyaframın üzerine kayar. Fıtık, yutkunma ve pozisyona göre aşağı yukarı hareket edebilir. Genellikle küçüktür ve reflüyle ilişkilidir.
• Paraözofageal (yuvarlanan) mide fıtığı (Tip 2): Yemek borusu-mide birleşim yeri normal yerinde kalır; ancak midenin bir kısmı yemek borusunun yanından göğüs boşluğuna doğru çıkar. Daha nadir görülür; ancak midenin sıkışması ve dönmesi gibi ciddi komplikasyon riski taşır.
• Karma tip (Tip 3): Kayan ve paraözofageal tiplerin birlikte bulunmasıdır.
• Tip 4: Mideye ek olarak kalın bağırsak, dalak veya ince bağırsak gibi diğer karın içi organların da göğüs boşluğuna çıkmasıdır. Nadirdir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Mide fıtığının kesin nedeni her zaman bilinmez; ancak diyafram kaslarının ve yemek borusunu diyaframa sabitleyen bağların zayıflaması temel rol oynar:

• İleri yaş: Yaşla birlikte diyafram kasları ve bağ dokusu esnekliğini kaybeder.
• Obezite: Karın içi basıncı artırarak midenin yukarı itilmesine yol açar; en önemli risk faktörlerinden biridir.
• Karın içi basıncını artıran durumlar:
  • Kronik öksürük
  • Kabızlık ve dışkılamada ıkınma
  • Ağır kaldırma ve ağır fiziksel iş
  • Gebelik
  • Sık kusma
  • Karında sıvı birikmesi
• Kalıtsal yatkınlık ve doğuştan geniş hiatus
• Karın ve göğüs travmaları
• Daha önce geçirilmiş yemek borusu veya mide ameliyatları
• Sigara kullanımı
• Bağ dokusu hastalıkları

Belirtileri Nelerdir?

Küçük mide fıtıkları genellikle belirti vermez. Belirtiler genellikle eşlik eden reflüye bağlıdır:

Reflüye Bağlı Belirtiler

• Göğüs kemiğinin arkasında yanma (mide ekşimesi): Özellikle yemeklerden sonra, öne eğilince veya yatınca artar.
• Ağza acı veya ekşi su gelmesi (regürjitasyon)
• Geğirme
• Yemek sonrası şişkinlik ve dolgunluk hissi
• Boğazda takılma veya yumru hissi
• Kronik öksürük, ses kısıklığı, boğazda yanma ve sık boğaz temizleme
• Gece öksürük veya boğulma hissiyle uyanma
• Ağız kokusu ve diş minesinde aşınma

Büyük Mide Fıtıklarında Ek Belirtiler

• Yemek sonrası göğüste baskı veya ağrı
• Çabuk doyma
• Yutma güçlüğü
• Yemek sonrası nefes darlığı (fıtıklaşan midenin akciğerlere baskısı)
• Çarpıntı
• Kansızlık: Fıtıklaşan midede oluşan küçük ülserlerden (Cameron lezyonları) sinsi kanamaya bağlı demir eksikliği anemisi

Komplikasyonlar

• Reflü özofajiti: Mide asidinin yemek borusunda iltihap ve yaralara yol açması.
• Yemek borusu darlığı: Uzun süreli iltihap sonucu oluşan yara dokusuna bağlı yutma güçlüğü.
• Barrett özofagusu: Uzun süreli reflü sonucu yemek borusunun iç yüzeyindeki hücrelerin değişmesi; yemek borusu kanseri riskini artırır.
• Kanama ve demir eksikliği anemisi
• Mide volvulusu (midenin dönmesi) ve boğulması: Özellikle paraözofageal fıtıklarda nadiren görülen, hayatı tehdit eden acil bir durumdur. Şiddetli göğüs veya karın ağrısı, kusmaya çalışıp kusamama ve yutkunamama ile ortaya çıkar; acil ameliyat gerektirir.
• Akciğer sorunları: Reflünün solunum yollarına kaçmasıyla tekrarlayan zatürre ve astım belirtilerinde kötüleşme.

Tanı Nasıl Konur?

• Üst gastrointestinal endoskopi: Ağızdan ilerletilen ince kameralı bir tüple yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağı incelenir. Mide fıtığının varlığı ve büyüklüğü, reflüye bağlı iltihap, Barrett özofagusu ve ülserler değerlendirilir; gerekirse biyopsi alınır.
• Baryumlu özofagus-mide grafisi: Hastaya baryum içeren bir sıvı içirilerek röntgen çekilir. Fıtığın büyüklüğünü, tipini ve yemek borusunun yapısını göstermede değerlidir.
• Özofagus manometrisi: Yemek borusunun kas hareketlerini ve alt yemek borusu kapağının basıncını ölçer; özellikle ameliyat öncesi değerlendirmede önemlidir.
• 24 saatlik pH-metre veya pH-empedans ölçümü: Yemek borusuna kaçan asit ve diğer mide içeriğinin miktarını ve sıklığını ölçer; reflünün belgelenmesinde kullanılır.
• Bilgisayarlı tomografi: Büyük ve karmaşık fıtıklarda ve komplikasyon şüphesinde.
• Kan testleri: Kansızlık açısından.
• Kalp değerlendirmesi: Göğüs ağrısı olan hastalarda, kalp kaynaklı nedenlerin dışlanması için EKG ve gerekli tetkikler.

Tedavi Seçenekleri

Belirti vermeyen küçük mide fıtıkları tedavi gerektirmez. Tedavi, belirtilerin ve komplikasyonların varlığına göre planlanır.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

• Kilo vermek: Fazla kilolu kişilerde reflü belirtilerini belirgin şekilde azaltır.
• Az ve sık yemek: Büyük ve ağır öğünlerden kaçınmak.
• Yemekten sonra en az 2–3 saat uzanmamak; akşam yemeğini erken yemek.
• Yatağın baş tarafını 15–20 cm yükseltmek: Yatak ayaklarının altına takoz koyarak; yalnızca yastıkları çoğaltmak yeterli değildir.
• Sol tarafa yatmak: Gece reflüsünü azaltabilir.
• Belirtileri tetikleyen yiyecekleri sınırlamak: Yağlı ve kızartılmış yiyecekler, çikolata, nane, kahve, gazlı içecekler, alkol, acı ve baharatlı yiyecekler, domates ve turunçgiller kişiden kişiye değişen ölçüde belirtileri artırabilir.
• Sigarayı bırakmak
• Bel bölgesini sıkan dar giysilerden ve kemerlerden kaçınmak
• Kabızlığı önlemek ve ağır kaldırmaktan kaçınmak

İlaç Tedavisi

• Proton pompası inhibitörleri (PPI): Omeprazol, lansoprazol, pantoprazol, esomeprazol gibi ilaçlar mide asidi üretimini güçlü şekilde azaltır. Reflü özofajitinin iyileşmesinde en etkili ilaçlardır; genellikle kahvaltıdan 30 dakika önce alınır. Uzun süreli kullanım hekim kontrolünde olmalıdır.
• H2 reseptör blokerleri: Famotidin gibi; daha hafif belirtilerde veya gece belirtilerinde.
• Antiasitler ve aljinatlar: Hızlı ve kısa süreli rahatlama sağlar.
• Prokinetik ilaçlar: Seçilmiş hastalarda mide boşalmasını hızlandırmak için.

İlaçlar belirtileri kontrol eder ve yemek borusundaki iltihabı iyileştirir; ancak fıtığın kendisini düzeltmez.

Cerrahi Tedavi

Ameliyat aşağıdaki durumlarda önerilir:

• İlaç tedavisine rağmen belirtileri kontrol altına alınamayan hastalar
• Uzun süre ilaç kullanmak istemeyen veya ilaç yan etkisi yaşayan uygun hastalar
• Reflünün komplikasyonları (ciddi özofajit, darlık, tekrarlayan aspirasyon zatürresi)
• Belirti veren paraözofageal ve büyük karma fıtıklar
• Midenin sıkışması veya dönmesi gibi acil durumlar

Ameliyat genellikle laparoskopik (kapalı) yöntemle, karında açılan küçük deliklerden yapılır:

• Göğüs boşluğuna kaymış mide karın boşluğuna geri indirilir.
• Diyaframdaki genişlemiş açıklık dikişlerle daraltılır (krurafi); gerekirse yama ile güçlendirilir.
• Fundoplikasyon: Midenin üst kısmı yemek borusunun alt ucunun çevresine sarılarak yeni bir reflü önleyici kapak oluşturulur (Nissen veya Toupet fundoplikasyonu).

Hastalar genellikle 1–2 gün içinde taburcu olur. Ameliyat sonrası ilk haftalarda yumuşak ve sıvı ağırlıklı beslenme önerilir; geçici yutma güçlüğü, şişkinlik ve geğirememe görülebilir. Bu belirtiler çoğunlukla zamanla düzelir. Büyük fıtıklarda uzun dönemde fıtığın tekrarlama olasılığı vardır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Haftada iki kez veya daha sık görülen mide ekşimesi ve göğüste yanma, ağza ekşi su gelmesi, geçmeyen öksürük veya ses kısıklığı, yutma güçlüğü, yemek sonrası göğüste baskı veya nefes darlığı ya da reflü ilaçlarına rağmen devam eden belirtiler varsa bir gastroenteroloji veya genel cerrahi uzmanına başvurun. Yutma güçlüğü, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık, siyah dışkı veya 50 yaşından sonra yeni başlayan reflü belirtileri varsa endoskopi açısından gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.

Acil durum: Ani başlayan şiddetli göğüs veya karın üst bölgesi ağrısı, kusmaya çalışıp kusamama, yutkunamama veya tükürüğünü yutamama, kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma, siyah katran renkli dışkı ya da kola, çeneye veya sırta yayılan, terleme ve nefes darlığıyla birlikte göğüs ağrısı varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Göğüs ağrısı kalp krizinin belirtisi de olabilir.

Mide fıtığı gastroenteroloji ve iç hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir; cerrahi tedavi genel cerrahi uzmanları tarafından yapılır. Göğüs ağrısında kardiyoloji, solunum belirtilerinde göğüs hastalıkları, ses kısıklığı ve boğaz yakınmalarında kulak burun boğaz, beslenme düzenlemesinde diyetisyenler sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.