Polimiyaljia Romatika

Polimiyalji Romatika Nedir?

Polimiyalji romatika, özellikle 50 yaş üzerindeki kişilerde görülen, omuz, boyun, kalça ve uyluk kaslarında ağrı ve belirgin sabah tutukluğuna yol açan iltihabi bir romatizmal hastalıktır. Adı "çok sayıda kas ağrısı" anlamına gelir; ancak sorun kasların kendisinden değil, omuz ve kalça eklemleri çevresindeki keselerin (bursa) ve eklem zarlarının iltihabından kaynaklanır.

Polimiyalji romatika neredeyse yalnızca 50 yaşından sonra görülür ve en sık 70–80 yaşlarında ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklere göre 2–3 kat daha sıktır. Kuzey Avrupa kökenli toplumlarda daha yaygındır, ancak tüm dünyada görülür. Yaşlılarda en sık görülen iltihabi romatizmal hastalıklardan biridir.

Hastalığın en dikkat çekici özelliği, düşük doz kortizon tedavisine çok hızlı ve belirgin yanıt vermesidir; hastaların çoğu tedavinin ilk birkaç gününde belirgin şekilde rahatlar. Polimiyalji romatika ile dev hücreli arterit (temporal arterit) adı verilen damar iltihabı arasında yakın bir ilişki vardır ve bu birliktelik görme kaybı gibi ciddi sonuçlar doğurabileceği için dikkatle değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Hastalığın kesin nedeni bilinmemektedir. Bağışıklık sisteminin yanlış çalışarak eklem çevresi dokularda iltihaba yol açtığı düşünülmektedir. Rol oynayabilecek etkenler:

• Yaş: En önemli risk faktörüdür; 50 yaş altında hemen hiç görülmez.
• Kadın cinsiyet
• Genetik yatkınlık: Bazı doku grubu genleri (HLA-DR4) ile ilişkilidir.
• Çevresel tetikleyiciler: Bazı viral enfeksiyonların hastalığı tetikleyebileceği öne sürülmektedir; ancak bu kesin olarak kanıtlanmamıştır.
• Bağışıklık sistemini uyaran bazı kanser ilaçları: Nadiren polimiyalji benzeri tablolara yol açabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle hızlı başlar; çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta içinde gelişir. Bazı hastalar ağrının "bir gecede başladığını" ifade eder.

• Omuz ve üst kol ağrısı: En sık ve genellikle ilk belirtidir. Her iki tarafta birden, simetrik olarak görülür.
• Boyun ağrısı
• Kalça, kasık ve uyluk ağrısı: Her iki tarafta.
• Belirgin sabah tutukluğu: Sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra 45 dakikadan uzun süren sertlik. Yataktan kalkmak, giyinmek, saç taramak, kolları baş hizasının üzerine kaldırmak, sandalyeden veya arabadan inmek zorlaşır.
• Gece ağrısı: Yatakta dönerken uyandıran ağrı.
• Genel belirtiler: Halsizlik, yorgunluk, hafif ateş, iştahsızlık, istemsiz kilo kaybı, depresif ruh hali.
• Eklem şikâyetleri: Bazı hastalarda el bileklerinde, dizlerde şişlik ve ellerde ödem görülebilir.

Önemli bir nokta, kas gücünün aslında azalmamış olmasıdır; hastalar ağrı ve sertlik nedeniyle hareket etmekte zorlanır.

Dev Hücreli Arterit ile İlişkisi

Polimiyalji romatikası olan hastaların yaklaşık %10–20'sinde, büyük ve orta boy atardamarları tutan dev hücreli arterit gelişir; dev hücreli arterit hastalarının ise yaklaşık yarısında polimiyalji romatika belirtileri vardır. Dev hücreli arterit tedavi edilmezse ani ve kalıcı görme kaybına yol açabilir. Bu nedenle polimiyalji romatikası olan herkes aşağıdaki belirtiler açısından dikkatli olmalıdır:

• Yeni başlayan, özellikle şakaklarda baş ağrısı
• Saçlı deride hassasiyet; saç tararken ağrı
• Çiğneme sırasında çenede ağrı veya yorgunluk
• Görme bulanıklığı, çift görme veya geçici görme kaybı
• Şakak atardamarında kalınlaşma ve hassasiyet

Bu belirtilerden herhangi biri ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Polimiyalji romatika için tek başına tanı koyduran bir test yoktur. Tanı, belirtiler, muayene bulguları ve kan testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur.

• Öykü ve fizik muayene: Omuz ve kalça hareketlerinde ağrılı kısıtlılık, sabah tutukluğunun süresi değerlendirilir.
• Kan testleri: Sedimantasyon (ESH) ve CRP gibi iltihap belirteçleri çoğu hastada belirgin olarak yüksektir. Hafif kansızlık görülebilir. Romatoid faktör ve anti-CCP gibi testler genellikle negatiftir.
• Ultrason: Omuz ve kalçalarda bursit, tendon kılıfı iltihabı ve eklem sıvısını göstererek tanıyı destekler.
• MR ve PET-BT: Gerekli durumlarda, özellikle dev hücreli arterit veya başka hastalıklardan şüpheleniliyorsa kullanılır.
• Kortizon yanıtı: Düşük doz kortizona birkaç gün içinde belirgin yanıt alınması tanıyı destekler.

Karışabilecek Durumlar

Pek çok hastalık benzer belirtilere yol açabildiği için bunların dışlanması önemlidir:

• İleri yaşta başlayan romatoid artrit
• Omuz eklemi kireçlenmesi, donuk omuz ve rotator manşet sorunları
• Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi)
• İlaçlara bağlı kas ağrıları: Özellikle kolesterol ilaçları (statinler).
• Kas iltihabı hastalıkları (polimiyozit): Bu hastalıklarda kas gücü azalır ve kas enzimleri yükselir.
• Fibromiyalji
• Enfeksiyonlar ve kanserler: Özellikle kortizona beklenen yanıtın alınmadığı durumlarda araştırılmalıdır.
• D vitamini eksikliği ve Parkinson hastalığı

Tedavi Seçenekleri

Kortikosteroid (Kortizon) Tedavisi

Tedavinin temelini düşük doz kortizon oluşturur. Tedaviye genellikle günlük düşük-orta dozda başlanır. Belirtiler kontrol altına alındıktan sonra doz, aylar içinde çok yavaş ve kademeli olarak azaltılır. Tedavi süresi genellikle 1–2 yıldır; bazı hastalarda daha uzun sürebilir. Dozun hızlı azaltılması hastalığın alevlenmesine yol açabilir; bu nedenle doz değişiklikleri mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır.

Kortizon Dozunu Azaltan İlaçlar

Kortizon dozu azaltılırken sık alevlenme olan, uzun süre yüksek doz gereken veya kortizonun yan etkileri açısından yüksek risk taşıyan hastalarda metotreksat gibi ilaçlar eklenebilir. Dirençli hastalarda tosilizumab gibi biyolojik ilaçlar da kullanılabilir.

Kortizon Tedavisi Sırasında Korunma

Uzun süreli kortizon kullanımı kemik erimesi, şeker yüksekliği, tansiyon yüksekliği, kilo artışı, katarakt, glokom ve enfeksiyonlara yatkınlık gibi yan etkilere yol açabilir. Bu nedenle:

• Kalsiyum ve D vitamini desteği alınması, gerekirse kemik erimesini önleyen ilaçlar kullanılması
• Kemik yoğunluğu ölçümü yapılması
• Kan şekeri, tansiyon ve kilonun düzenli takibi
• Düzenli göz muayenesi
• Grip ve zatürre aşılarının yaptırılması önerilir.

Egzersiz ve Fizik Tedavi

Ağrılar kontrol altına alındıktan sonra hafif egzersizler, yürüyüş ve esneme hareketleri eklem hareketliliğini korur, kas gücünü ve kemik sağlığını destekler, düşme riskini azaltır.

Seyir

Polimiyalji romatika tedaviye iyi yanıt veren bir hastalıktır. Hastaların çoğu 1–3 yıl içinde ilaçsız iyileşir; ancak bir kısmında hastalık daha uzun sürebilir veya kortizon azaltılırken ya da kesildikten sonra alevlenebilir. Hastalık eklemlerde kalıcı hasar bırakmaz. Dev hücreli arterit eşlik etmediği sürece yaşam süresini kısaltmaz.

Günlük Yaşamda Öneriler

• Kortizonunuzu her gün aynı saatte, genellikle sabah kahvaltıyla birlikte alın; kendi başınıza bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin.
• Tuz, şeker ve işlenmiş gıdalardan fakir; kalsiyumdan zengin dengeli beslenin.
• Gücünüz ölçüsünde düzenli yürüyüş yapın.
• Sabah tutukluğunu azaltmak için ılık duş ve hafif esneme hareketleri faydalı olabilir.
• Düzenli kan tahlili ve kontrollerinizi aksatmayın.
• Yeni başlayan baş ağrısı veya görme sorunlarını hemen hekiminize bildirin.
• Kortizon kullandığınızı gösteren bir not veya kartı yanınızda taşıyın; ameliyat, ciddi enfeksiyon veya kaza gibi durumlarda hekimlerin bunu bilmesi önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

50 yaş üzerindeyseniz ve her iki omuzda, boyunda, kalçalarda ağrı ile birlikte sabahları yataktan kalkmanızı zorlaştıran ve 45 dakikadan uzun süren sertlik yaşıyorsanız bir hekime başvurun.

Acil durum: Yeni başlayan şakak ağrısı, saçlı deride hassasiyet, çiğnerken çene ağrısı ile birlikte görme bulanıklığı, çift görme veya ani görme kaybı olursa beklemeden aynı gün acil servise başvurun. Bu belirtiler dev hücreli arterite işaret edebilir ve kalıcı körlüğü önlemek için acil tedavi gerekir.

Polimiyalji romatika iç hastalıkları – romatoloji uzmanları tarafından tedavi edilir; iç hastalıkları ve fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları da tanı ve takipte rol alır. Görme belirtilerinde göz hastalıkları uzmanları değerlendirir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.