Sedef Romatizması

Sedef Romatizması Nedir?

Sedef romatizması (psoriatik artrit), sedef hastalığı (psoriazis) olan kişilerde veya ailesinde sedef hastalığı bulunan kişilerde görülen, eklemleri, tendonların kemiğe yapışma yerlerini (entezit), omurgayı ve bazen tırnakları etkileyen kronik, iltihaplı bir romatizmal hastalıktır. Bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırması sonucu gelişir.

Sedef hastalarının yaklaşık üçte birinde sedef romatizması gelişebilir. Hastaların çoğunda önce cilt belirtileri ortaya çıkar, eklem şikâyetleri yıllar sonra başlar. Ancak bazı hastalarda eklem belirtileri cilt belirtilerinden önce veya onlarla aynı zamanda ortaya çıkabilir. Genellikle 30–50 yaşları arasında başlar ve kadın ile erkeklerde benzer sıklıkta görülür.

Sedef romatizması erken tanı ve tedavi edilmezse eklemlerde kalıcı hasara, şekil bozukluklarına ve iş gücü kaybına yol açabilir. Günümüzde mevcut etkili tedaviler sayesinde hastalığın ilerlemesi durdurulabilir, belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve hastaların çoğu aktif bir yaşam sürdürebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Sedef romatizmasının kesin nedeni bilinmemektedir; genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir:

• Sedef hastalığı: En önemli risk faktörüdür. Özellikle tırnak tutulumu, saçlı deri ve kalça arası (gluteal yarık) tutulumu olan ve yaygın sedefi olan hastalarda risk daha yüksektir.
• Aile öyküsü: Ailede sedef hastalığı veya sedef romatizması bulunması.
• Genetik yatkınlık: HLA-B27 gibi bazı genetik özellikler.
• Obezite: Hem hastalık riskini artırır hem de tedaviye yanıtı azaltır.
• Travma ve fiziksel zorlanma: Eklem yaralanmaları hastalığı tetikleyebilir.
• Enfeksiyonlar
• Sigara

Sedef Romatizmasının Tutulum Şekilleri

• Asimetrik oligoartrit: Vücudun iki tarafında farklı, genellikle 4 veya daha az eklemin tutulması. Sık görülen şekillerdendir.
• Simetrik poliartrit: Vücudun iki tarafında benzer, çok sayıda eklemin tutulması; romatoid artrite benzer.
• Distal interfalangeal (DIP) tutulum: Parmakların tırnağa en yakın eklemlerinin tutulması; sıklıkla tırnak değişiklikleriyle birliktedir.
• Spondilit: Omurga ve bel-kalça eklemlerinin (sakroiliak eklemler) tutulması; bel ve boyun ağrısı, sabah tutukluğu.
• Artritis mutilans: El ve ayak parmaklarında kemik erimesi ve ağır şekil bozukluğu ile seyreden, nadir ancak ağır bir tutulum.

Hastalarda zaman içinde birden fazla tutulum şekli birlikte görülebilir.

Belirtileri Nelerdir?

Eklem Belirtileri

• Eklemlerde ağrı, şişlik, sıcaklık ve hassasiyet
• Sabah tutukluğu: Sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra eklemlerde 30 dakikadan uzun süren sertlik
• Eklem hareketlerinde kısıtlılık

Daktilit (Sosis Parmak)

Bir el veya ayak parmağının tamamının şişerek sosis görünümü almasıdır. Sedef romatizması için oldukça tipik bir bulgudur ve hastalığın daha ağır seyredebileceğini gösterebilir.

Entezit

Tendon ve bağların kemiğe yapıştığı yerlerin iltihabıdır. En sık topukta (Aşil tendonu) ve ayak tabanında (plantar fasya) görülür; topuk ağrısı ve sabahları ilk adımlarda ağrı yapar. Diz, dirsek ve kalça çevresinde de görülebilir.

Omurga Belirtileri

• İltihabi bel ağrısı: Dinlenmekle artan, hareketle azalan, geceleri ve sabahları belirgin bel ağrısı
• Boyun ağrısı ve tutukluk
• Kalça ve bel bölgesinde ağrı

Cilt ve Tırnak Belirtileri

• Sedef plakları: Kırmızı, kabarık ve pullu deri lezyonları
• Tırnak değişiklikleri: Tırnakta küçük çukurcuklar, kalınlaşma, renk değişikliği, tırnağın yatağından ayrılması. Tırnak tutulumu, sedef romatizması gelişimi için önemli bir işarettir.

Diğer Belirtiler

• Yorgunluk
• Göz iltihabı (üveit): Gözde kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet ve bulanık görme
• Bağırsak iltihabı belirtileri

Eşlik Edebilen Hastalıklar

Sedef romatizması olan hastalarda bazı hastalıkların görülme riski artar:

• Kalp-damar hastalıkları
• Yüksek tansiyon
• Tip 2 diyabet
• Obezite ve metabolik sendrom
• Yağlı karaciğer hastalığı
• Osteoporoz
• İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit)
• Depresyon ve kaygı bozuklukları

Tanı Nasıl Konur?

Sedef romatizmasına özgü tek bir tanı testi yoktur. Tanı, romatoloji uzmanı tarafından belirtiler, muayene bulguları, kan testleri ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur:

• Öykü ve muayene: Eklemler, tendon yapışma yerleri, omurga, cilt ve tırnakların ayrıntılı muayenesi; kişisel ve ailesel sedef öyküsü.
• Kan testleri: Sedimantasyon ve CRP gibi iltihap göstergeleri (her hastada yükselmeyebilir). Romatoid faktör ve anti-CCP antikorları genellikle negatiftir; bu, hastalığı romatoid artritten ayırmaya yardımcı olur.
• HLA-B27: Özellikle omurga tutulumu olan hastalarda.
• Röntgen: Eklemlerde kemik erimeleri ve yeni kemik oluşumu gibi sedef romatizmasına özgü değişiklikler.
• Ultrason: Eklem iltihabı ve entezitin erken dönemde saptanması.
• MR: Omurga ve bel-kalça eklemlerindeki erken iltihabın gösterilmesi.
• Eklem sıvısı incelemesi: Gut ve enfeksiyonu dışlamak için.

Sedef romatizması; romatoid artrit, gut, ankilozan spondilit, reaktif artrit ve kireçlenme (osteoartrit) ile karışabilir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amacı eklem ağrısını ve iltihabı azaltmak, eklem hasarını önlemek, cilt bulgularını kontrol etmek ve yaşam kalitesini korumaktır. Tedavi, hastalığın tutulum şekline ve şiddetine göre kişiye özel planlanır.

• İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ): Hafif hastalıkta ağrı ve tutukluğu azaltır; ancak eklem hasarını önlemez.
• Eklem içine kortizon enjeksiyonu: Tek veya birkaç eklemde belirgin iltihap olduğunda.
• Hastalığın seyrini değiştiren ilaçlar (DMARD): Metotreksat, sülfasalazin ve leflunomid gibi ilaçlar eklem iltihabını kontrol eder ve eklem hasarını yavaşlatır. Metotreksat cilt bulgularına da etkilidir.
• Biyolojik ilaçlar: TNF-alfa, IL-17 ve IL-23 gibi iltihap yolaklarını hedef alan, enjeksiyonla veya damardan uygulanan ilaçlar. Eklem, cilt, tırnak, omurga, daktilit ve entezit tutulumunda oldukça etkilidir.
• Hedefe yönelik ağızdan ilaçlar: JAK inhibitörleri ve apremilast.
• Fizik tedavi ve egzersiz: Eklem hareketliliğini ve kas gücünü korur.
• Cerrahi: İleri eklem hasarında eklem protezi gibi cerrahi tedaviler.

Biyolojik ve bağışıklığı baskılayan ilaçlar başlanmadan önce tüberküloz ve hepatit taraması yapılır; tedavi sırasında düzenli kan testleriyle yan etkiler takip edilir. Uzun süreli ağızdan kortizon kullanımı, sedef hastalığını kötüleştirebileceğinden genellikle önerilmez.

Günlük Yaşamda Öneriler

• Düzenli egzersiz yapın: Yüzme, yürüyüş ve bisiklet gibi eklemleri zorlamayan aktiviteler ile esneme egzersizleri faydalıdır.
• Sağlıklı kiloyu koruyun; fazla kilo hem eklemlere yük bindirir hem de tedaviye yanıtı azaltır.
• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın.
• Eklemlerinizi koruyun; ağır yükler kaldırmaktan ve tekrarlayan zorlayıcı hareketlerden kaçının.
• Uygun ayakkabı ve tabanlık kullanın; topuk ağrısında destek sağlar.
• Tansiyon, şeker ve kolesterol kontrollerinizi düzenli yaptırın.
• İlaçlarınızı düzenli kullanın ve kontrol randevularınızı aksatmayın.
• Gebelik planlıyorsanız önceden hekiminizle görüşün; bazı ilaçlar gebelikte kullanılamaz.

Sık Sorulan Sorular

• Sedef hastası olan herkeste romatizma gelişir mi? Hayır; sedef hastalarının yaklaşık üçte birinde gelişebilir. Eklem şikâyetleri başlarsa erken değerlendirme önemlidir.
• Sedef romatizması bulaşıcı mı? Hayır; bulaşıcı değildir.
• Tamamen iyileşir mi? Kronik bir hastalıktır; ancak uygun tedaviyle belirtilerin tamamen kontrol altına alındığı remisyon dönemleri sağlanabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sedef hastalığınız varsa ve eklemlerinizde ağrı, şişlik, sabah tutukluğu, parmaklarda sosis şeklinde şişlik, topuk ağrısı veya dinlenmekle artan bel ağrısı başladıysa bir romatoloji uzmanına başvurun. Erken tanı ve tedavi kalıcı eklem hasarını önlemede çok önemlidir.

Acil durum: Gözde ani kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet ve bulanık görme (üveit olabilir); tek bir eklemde ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik ve kızarıklık ile birlikte ateş (eklem enfeksiyonu olabilir) ya da biyolojik veya bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanırken yüksek ateş ve ciddi enfeksiyon belirtileri gelişirse beklemeden acil servise başvurun.

Sedef romatizması romatoloji uzmanları tarafından tedavi edilir; cilt tutulumu için dermatoloji, göz tutulumu için göz hastalıkları, fizik tedavi ve rehabilitasyon için fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanlarından destek alınır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.