Septum Deviasyonu

Septum Deviasyonu Nedir?

Burnun içi, ortasından geçen ve kıkırdak ile ince kemikten oluşan bir duvarla iki burun deliğine ayrılır. Bu duvara burun septumu denir. Septumun ideal olarak burnun ortasında ve düz durması beklenir. Septumun bir tarafa doğru eğri olmasına ya da kıvrımlar içermesine septum deviasyonu (halk arasında "burun eğriliği" veya "burun kemiği eğriliği") adı verilir.

Hafif derecede septum eğriliği çok yaygındır ve çoğu insanda bir miktar asimetri bulunur. Eğrilik burun yollarından birini ya da her ikisini belirgin şekilde daraltıyorsa burun tıkanıklığı, horlama, sık sinüzit ve uyku kalitesinde bozulma gibi şikâyetlere yol açabilir. Bu durumda tedavi gündeme gelir.

Septum deviasyonu, dışarıdan görünen burun şekliyle her zaman ilişkili değildir. Dışarıdan düz görünen bir burnun içinde belirgin eğrilik olabileceği gibi, dış görünümde eğri olan bir burunda da içte ciddi bir daralma olmayabilir.

Belirtileri Nelerdir?

• Burun tıkanıklığı: Genellikle bir tarafta daha belirgindir; bazen her iki tarafta da hissedilir. Soğuk algınlığı ve alerji dönemlerinde artar.
• Ağızdan nefes alma: Özellikle uykuda ağız açık uyuma ve sabah ağız kuruluğu.
• Horlama ve bazı kişilerde uyku apnesine katkı
• Tekrarlayan sinüzit: Sinüslerin burna açılan yollarının daralması nedeniyle sinüs enfeksiyonları sıklaşabilir.
• Burun kanaması: Eğriliğin olduğu bölgede mukozanın kuruması kanamalara yatkınlık oluşturabilir.
• Yüz ağrısı ve baş ağrısı: Bazı kişilerde eğriliğin burun içindeki yapılara temas etmesiyle ilişkili olabilir.
• Uykuda gürültülü nefes ve uyku kalitesinde bozulma, gün içinde yorgunluk
• Bir tarafa yatarak uyumayı tercih etme: Burun pasajlarının açıklığı yatış pozisyonuna göre değişebilir.
• Koku almada azalma

Burun tıkanıklığı alerjik rinit, burun eti büyümesi (konka hipertrofisi), burun polipleri veya çocuklarda geniz eti büyümesi gibi başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Çoğu zaman birden fazla neden birlikte bulunur.

Nedenleri

• Doğuştan veya gelişimsel: Septum, büyüme döneminde düzensiz gelişebilir. Doğum sırasında burnun maruz kaldığı basınç da etkili olabilir.
• Travma: Spor yaralanmaları, düşmeler, kavgalar veya trafik kazaları sonucunda buruna gelen darbeler septumun eğrilmesine ya da kırılmasına yol açabilir. Çocuklukta fark edilmeden geçirilen küçük darbeler bile yıllar sonra eğriliğe neden olabilir.
• Yaşla birlikte değişiklikler: Burun yapılarındaki yaşa bağlı değişiklikler mevcut eğriliğin etkisini artırabilir.

Septum Deviasyonu ve Burun Eti İlişkisi

Burnun yan duvarlarında, solunan havayı ısıtan ve nemlendiren konka (halk arasında "burun eti") adı verilen yapılar bulunur. Septum bir tarafa eğildiğinde, karşı taraftaki geniş boşluğu doldurmak için o taraftaki konka büyüyebilir. Bu nedenle septum deviasyonu sıklıkla konka büyümesiyle birlikte görülür ve tedavi planlanırken her ikisi birlikte değerlendirilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, bir kulak burun boğaz (KBB) uzmanının muayenesiyle konur:

• Öykü: Şikâyetlerin süresi, hangi tarafta olduğu, geçirilmiş burun travması, alerji ve kullanılan ilaçlar sorulur.
• Ön burun muayenesi: Işık ve basit bir aletle burun içi incelenir.
• Endoskopik muayene: İnce bir kamera ile burnun arka bölümleri, sinüs ağızları ve geniz ayrıntılı olarak değerlendirilir.
• Dekonjestan testi: Burun içine ödem çözücü sprey sıkılarak tıkanıklığın konka şişliğinden mi yoksa kalıcı yapısal eğrilikten mi kaynaklandığı ayırt edilebilir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Özellikle sinüs hastalığı şüphesi varsa veya ameliyat planlanıyorsa çekilebilir.
• Uyku testi: Ciddi horlama ve tanıklı solunum durmaları varsa uyku apnesini araştırmak için önerilebilir.

Tedavi Seçenekleri

Hiçbir şikâyete neden olmayan septum eğriliği tedavi gerektirmez. Tedavi kararı, şikâyetlerin yaşam kalitesine etkisine göre verilir.

İlaç Tedavisi

İlaçlar septumdaki yapısal eğriliği düzeltmez; ancak eşlik eden burun içi şişliği ve alerjiyi azaltarak şikâyetleri hafifletebilir:

• Burun içine uygulanan kortizonlu spreyler: Mukozadaki iltihabı ve şişliği azaltır. Uzun süreli kullanım için uygundur, ancak hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
• Antihistaminikler: Alerjik rinit eşlik ediyorsa faydalı olabilir.
• Tuzlu su (serum fizyolojik) ile burun yıkama: Burun içini nemlendirir ve temizler.
• Dekonjestan (burun açıcı) spreyler: Kısa süreli rahatlama sağlar; ancak birkaç günden uzun kullanıldığında tıkanıklığın daha da kötüleşmesine ve spreye bağımlılığa (rinitis medikamentoza) yol açabilir. Bu nedenle uzun süre kullanılmamalıdır.

Cerrahi Tedavi: Septoplasti

İlaç tedavisine rağmen şikâyetleri devam eden kişilerde septumun düzeltilmesi ameliyatı olan septoplasti uygulanır. Ameliyat genellikle burun deliklerinin içinden yapılır; dışarıdan kesi gerekmez ve burnun dış görünümü değişmez. Eğri olan kıkırdak ve kemik bölümleri düzeltilir, gerekirse bir kısmı çıkarılır veya yeniden şekillendirilir.

Septoplasti sıklıkla konka küçültme işlemleriyle birlikte yapılır. Dış burun şeklinde de düzeltme isteniyorsa, uygun hastalarda septoplasti estetik burun ameliyatıyla (septorinoplasti) birlikte planlanabilir.

Ameliyatın büyüme çağındaki çocuklarda yapılıp yapılmayacağına, burun gelişimi göz önünde bulundurularak hekim tarafından karar verilir.

Ameliyat Sonrası Süreç

• Ameliyat sonrası burun içine tampon veya silikon splint yerleştirilebilir; bunlar genellikle birkaç gün içinde çıkarılır.
• İlk günlerde burun tıkanıklığı, hafif sızıntı ve kanama olabilir.
• Bir süre ağır kaldırmaktan, eğilmekten, burnu sert sümkürmekten ve darbe riski olan sporlardan kaçınılması önerilir.
• Hekimin önerdiği burun yıkama ve bakım talimatlarına uymak iyileşmeyi hızlandırır.
• Burun içindeki iyileşme haftalar sürebilir; nefes alma rahatlığındaki iyileşme zamanla belirginleşir.

Her ameliyatta olduğu gibi septoplastinin de kanama, enfeksiyon, septumda delik oluşması veya koku duyusunda değişiklik gibi olası riskleri vardır. Bu riskler ve beklenen fayda ameliyat öncesinde hekimle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Çocuklarda Burun Tıkanıklığı ve Septum

Çocuklarda uzun süren burun tıkanıklığının en sık nedeni septum eğriliğinden çok geniz eti (adenoid) büyümesi ve alerjilerdir. Ağzı açık uyuma, horlama, sık üst solunum yolu enfeksiyonları ve orta kulak iltihabı gibi şikâyetler varsa çocuğun bir KBB uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. Burnuna darbe almış bir çocukta ise burun şeklinde değişiklik, tek taraflı tıkanıklık veya burun içinde şişlik gelişirse gecikmeden muayene önemlidir; çünkü çocukluk çağında septumdaki hasar burnun büyümesini etkileyebilir.

Sık Sorulan Konular

• Septum eğriliği kendiliğinden düzelir mi? Hayır. Yapısal eğrilik kendiliğinden düzelmez; ancak şikâyetler ilaçlarla hafifletilebilir ve her eğrilik ameliyat gerektirmez.
• Ameliyat burnumun şeklini değiştirir mi? Tek başına septoplasti burun içinden yapılır ve dış görünümü değiştirmez.
• Ameliyattan sonra eğrilik tekrar eder mi? Nadir de olsa olabilir; özellikle sonradan buruna yeni bir darbe gelmesi riski artırır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Burun tıkanıklığınız uzun süredir devam ediyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Sık sık sinüzit geçiriyorsanız
• Tekrarlayan burun kanamalarınız varsa
• Yüksek sesle horluyor veya uykuda nefesinizin durduğu söyleniyorsa
• Burun açıcı spreylere bağımlı hale geldiyseniz
• Burnunuza darbe aldıktan sonra nefes almada güçlük, şekil bozukluğu veya burun içinde şişlik oluştuysa

Septum deviasyonunun tanı ve tedavisi kulak burun boğaz uzmanlarının alanıdır.

Önemli: Burna darbe sonrasında burun içinde ağrılı şişlik gelişmesi, septumda kan birikmesine (septal hematom) işaret edebilir ve gecikmeden değerlendirilmelidir.

Günlük Yaşamda Öneriler

• Tuzlu su ile düzenli burun yıkama burun içini rahatlatır.
• Kuru ortamlarda oda nemlendiricisi kullanmak burun kuruluğunu ve kanamaları azaltabilir.
• Alerjiniz varsa alerjenlerden mümkün olduğunca uzak durun ve alerji tedavinizi düzenli sürdürün.
• Sigara dumanı burun mukozasını tahriş eder; sigaradan ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Burun açıcı spreyleri hekiminizin önerdiği süreden uzun kullanmayın.
• Darbe riski olan sporlarda koruyucu ekipman kullanın.
• Başınızı hafifçe yükseltilmiş şekilde uyumak gece tıkanıklığını azaltabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.