Anafilaksi
Anafilaksi, bir besin, ilaç, arı sokması veya başka bir alerjene karşı dakikalar içinde gelişen, hayatı tehdit edebilen ağır alerjik reaksiyondur. Kurdeşen, dudak ve boğazda şişlik, nefes darlığı, baş dönmesi ve bayılma gibi belirtilerle ortaya çıkar. İlk tedavi adrenalindir; belirtiler başladığında hemen 112 aranmalıdır. Atak sonrası alerji uzmanı tetikleyiciyi belirleyerek korunma planı oluşturur.
Anafilaksi Nedir?
Anafilaksi, vücudun bir alerjene karşı verdiği ani, ağır ve tüm vücudu etkileyebilen alerjik tepkidir. Genellikle alerjenle karşılaşmadan sonraki dakikalar içinde başlar, bazen birkaç saat içinde gelişebilir. Solunum yolları, dolaşım sistemi, deri ve sindirim sistemi aynı anda etkilenebilir. Tansiyonun belirgin düştüğü ağır tabloya anafilaktik şok denir.
Anafilaksi hayatı tehdit eden bir acil durumdur. Belirtiler başladığında vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
Belirtileri
Belirtiler kişiden kişiye değişebilir ve hızla ağırlaşabilir. En sık görülenler şunlardır:
- Yaygın kaşıntı, kızarıklık, kurdeşen (ürtiker) döküntüleri
- Dudaklarda, dilde, göz kapaklarında veya boğazda şişlik
- Nefes darlığı, hırıltılı solunum, öksürük, ses kısıklığı, yutma güçlüğü
- Baş dönmesi, çarpıntı, halsizlik, bayılma hissi veya bilinç kaybı
- Karın ağrısı, bulantı, kusma, ishal
- Ciltte solukluk, soğuk terleme, yoğun kaygı hissi
Her anafilakside deri belirtisi olmayabilir. Bu nedenle döküntü yokken ortaya çıkan ani nefes darlığı veya tansiyon düşmesi de ciddiye alınmalıdır.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Anafilaksi, bağışıklık sisteminin zararsız bir maddeyi tehlikeli olarak algılayıp çok sayıda kimyasal aracı madde salgılamasıyla oluşur. Sık tetikleyiciler:
- Besinler: yer fıstığı ve diğer kuruyemişler, süt, yumurta, balık, kabuklu deniz ürünleri, susam
- İlaçlar: bazı antibiyotikler, ağrı kesiciler, kas gevşeticiler, kontrast maddeler
- Böcek sokmaları: arı ve eşek arısı
- Lateks ve daha seyrek olarak egzersiz
Daha önce ağır alerjik reaksiyon geçirmiş olmak, astım hastalığı, bilinen besin veya arı alerjisi riski artırır. Astımı kontrol altında olmayan kişilerde tablo daha ağır seyredebilir. Bazı durumlarda tetikleyici bulunamaz.
Tanı
Anafilaksi tanısı acil anda belirtilere ve alerjenle karşılaşma öyküsüne dayanarak konur; tedavi için test sonucu beklenmez. Atak atlatıldıktan sonra alerji uzmanı tetikleyiciyi bulmak için ayrıntılı öykü alır, gerekirse deri testleri veya kanda alerjiye özgü antikor ölçümleri yapar. Doğru tetikleyicinin belirlenmesi, yeni atakların önlenmesi açısından önemlidir.
Tedavi ve Korunma
Anafilaksinin ilk ve en önemli tedavisi, sağlık ekibinin kas içine uyguladığı adrenalindir (epinefrin). Hekimi tarafından adrenalin oto-enjektörü reçete edilmiş kişilerin bunu belirtiler başladığında, hekimin anlattığı şekilde gecikmeden kullanması ve ardından mutlaka acil servise gitmesi gerekir. Hastanede oksijen, damar yolundan sıvı ve ek ilaçlarla tedavi sürdürülür. Belirtiler geçse bile birkaç saat sonra tekrarlayabildiği için bir süre gözlem gerekebilir.
Korunmada şunlar önerilir:
- Bilinen alerjenden kesin olarak uzak durmak, besin etiketlerini okumak
- Alerjiyi aile, okul ve iş çevresine bildirmek; gerekirse alerji kartı taşımak
- Reçete edilen oto-enjektörü yanında bulundurmak ve son kullanma tarihini takip etmek
- Arı alerjisi olanlarda hekimin uygun gördüğü alerji aşısı (immünoterapi) seçeneğini değerlendirmek
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Nefes darlığı, boğazda veya dilde şişlik, baş dönmesi, bayılma ya da yaygın döküntüyle birlikte kusma varsa hemen 112 aranmalıdır. Hafif geçmiş olsa bile alerjik reaksiyon geçiren herkesin sonrasında bir alerji uzmanına başvurarak tetikleyiciyi ve korunma planını netleştirmesi önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Anafilaksi belirtileri ne kadar sürede başlar?
Çoğunlukla alerjenle karşılaştıktan sonraki dakikalar içinde başlar. Bazı kişilerde, özellikle besinlerde, belirtiler bir-iki saat içinde ortaya çıkabilir.
Anafilaksi ile normal alerji arasındaki fark nedir?
Hafif alerjide belirtiler genellikle tek bölgeyle sınırlıdır; örneğin yalnızca burun akıntısı veya lokal kaşıntı. Anafilakside ise solunum, dolaşım, deri ve sindirim sistemi gibi birden fazla sistem aynı anda etkilenir ve tablo hızla ağırlaşabilir.
Belirtiler geçtikten sonra yine de hastaneye gitmek gerekir mi?
Evet. Anafilaksi belirtileri düzeldikten birkaç saat sonra yeniden başlayabilir. Bu nedenle adrenalin kullanılmış olsa bile acil serviste değerlendirme ve gözlem önerilir.
Anafilaksi geçiren biri tekrar yaşar mı?
Tetikleyiciyle yeniden karşılaşıldığında tekrarlayabilir. Bu yüzden alerji uzmanı tarafından tetikleyicinin belirlenmesi, ondan uzak durulması ve hekim önerirse adrenalin oto-enjektörünün yanda taşınması önemlidir.
Çocuklarda anafilaksi daha çok neyle olur?
Çocuklarda en sık neden besinlerdir; süt, yumurta, yer fıstığı ve diğer kuruyemişler başta gelir. Okul ve bakıcıların çocuğun alerjisinden ve acil planından haberdar olması gerekir.
Kendi durumunuzu yazın, Anafilaksi ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →